Volledig scherm
Een bezoeker bekijkt jurken tijdens de perspreview Catwalk. © ANP

Het Rijks als balzaal: welkom in de droomwereld van Erwin Olaf

ad magazineHet Rijksmuseum lijfde wereldberoemde fotograaf Erwin Olaf in voor een tentoonstelling over Nederlandse mode. Welkom in de droomwereld van Erwin Olaf.

Volledig scherm
© ANP
Volledig scherm
© ANP

De bekende, korte Mondriaanjurk van couturier Yves Saint Laurent staat erbij in een poort van goud, als Hollands eigen Vrijheidsbeeld. Fotograaf Erwin Olaf, curator van de tentoonstelling Catwalk, plaatste dit uit 1965 daterende wollen tricotje zeer bewust eenzaam op zijn hoge sokkel. Daar tegenover zette hij historische kostuums met hoge kragen en strakgetrokken korsetten die dames in vroeger tijden zo'n beetje letterlijk de adem moeten hebben benomen.

Olaf: ,,Het is vrijheid versus beklemming. De mini-jurk staat voor het begin van een heel nieuwe tijd. Vrouwen, homo's en donkere mensen kwamen op voor hun vrijheid, ze sloegen terug. De jaren '60 is de tijd dat de seksualiteit gevierd werd. En het is ook mijn tijd, ik ben van '59. Het begin van mijn leven, zo voel ik dat.''

Pareltjes
Het is zijn meest persoonlijke statement op deze tentoonstelling, waarvoor tachtig historische mannen- en vrouwenkostuums uit de mottenballen van het Rijksmuseum in Amsterdam werden gehaald. De beroemde fotograaf (56) mocht met al deze pareltjes, waarvan een deel nooit eerder werd geëxposeerd, doen wat-ie wilde. Stilistisch gezien dan, en zolang hij de kledingstukken geen geweld aan zou doen. Een deel is alleen achter glas te zien. ,,Jammer, maar ze zijn gewoon te kwetsbaar om ze drie maanden bloot te stellen.''

Het idee om Erwin Olaf, een pietje-precies, in te huren voor een tentoonstelling over Nederlandse mode van 1625 tot 1960, komt van Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes. Hij legde de ooit als zeer recalcitrant bekendstaande fotograaf, behorend tot de absolute top in zijn vak, weinig restricties op. Sterker, 99 procent van diens voorstellen werd zonder morren goedgekeurd. Alleen de lichtgevende informatieborden haalden de finish niet, want te ingewikkeld. De peperdure roestvrijstalen 'lopende' catwalk met mode uit de 20ste eeuw weer wel. ,,Die is zo gaaf. Als het publiek er straks op zilverkleurige stoeltjes omheen zit en alles gaat bewegen, is het net alsof je bij Gaultier in Parijs zit,'' zegt de fotograaf, die ooit voor de New York Times coutureshows vastlegde.

Hij vindt het wel humor dat juist hij, die zijn garderobe ongeveer net zo belangrijk vindt als de keuze voor een theekopje - 'Nee, totáál niet mee bezig' -,  zich mocht uitleven op bijvoorbeeld de vroeg 17de eeuwse onderbroek die ooit om de bilpartij zat van Hendrik Casimir I, graaf van Nassau-Dietz. Een buitengewoon zeldzaam stuk linnen overigens, want in heel Europa zijn er slechts twee van dit soort broekjes bewaard gebleven, waarvan eentje in Engeland.

Volledig scherm
© AD Magazine

Wollen onderkleding

Volledig scherm
Olaf geeft uitleg tijdens de perspreview Catwalk. © ANP

,,Mensen droegen geen ondergoed in die tijd en als er al iets aan onderkleding was, dan was het van wol,'' zegt conservator kostuums Bianca du Mortier, die uit de circa 10.000 objecten in het depot de selectie voor de tentoonstelling maakte. Van couture weet Olaf, wereldberoemd geworden met portretseries als Mature, over pin-ups op leeftijd en het intrigerende Paradise portraits, dan misschien niet zo veel, van styling, kleur en lichtinval des te meer. Hij zet de historische jurken zo geraffineerd in de spotlights dat ze bijna gekaderd zijn en het accent net op een stukje van de enorme bilpartijen valt. Hij ontdekt nu eigenlijk pas hoeveel de geldende mode zegt over de maatschappij.

,,Deze enorme jurken werden gedragen door de sociale bovenlaag die niets anders hoefde te doen dan zitten. Enorme mouwen maakten dat ze ook weinig anders konden. Maar ze waren een teken van rijkdom, hè. It's all about the money... Wat ook opvalt, is hoe burgertruttig Nederland eigenlijk was in zijn mode. Ja, echt een Calvinistische inslag. Hoefde je bij de Fransen niet mee aan te komen.''

De wereld van toen, hij vindt het een fascinerende, geeft hij toe. ,,Ik ben dol op kostuumfilms. Zo'n Casanova van Fellini en de serie Downton Abbey over de Britse adel, dat is genieten. Of Peaky Blinders over een gangster-familie begin 20ste eeuw in Engeland. Je kunt uit de kleding die de mensen dragen hun sociale status opmaken. Nu hoeft dat niet meer. Voor je het weet heb je een multimiljonair geschoffeerd, omdat je hem niet aan zijn
kleding herkende.''

Breedste trouwjurk
Terug naar de expositie. Een van de hoogtepunten op deze onorthodoxe kruisbestuiving tussen kunst, vormgeving en fotografie is
het twee meter brede trouwgewaad - de breedste jurk van Nederland! - waarin Helena Slicher in 1759 naar het altaar schreed om aan Aelbrecht baron van Slingelandt haar jawoord te geven.

Olaf fotografeerde topmodel Ymre Stiekema, bekend van haar werk voor onder meer Prada en Vogue, in de stijl van die tijd en drapeerde er met de computer het kostbare (niet te dragen) bruidskleedje omheen. Boven het strakke korset piept een heel klein stukje van een tepel uit. ,,In die tijd totaal geen probleem, de enkel werd toen veel erotischer gevonden. Grappig hoe ook dat aan verandering onderhevig is."

Dat het bloemetjespatroon van de jurk kamerhoog terugkeert op de wanden van de museumzaal is uiteraard ook zijn idee. ,,Ik vind het motief zo mooi, van mij mag het behang zo naar de museumwinkel.''

Wereldwijd
De tentoonstelling komt op een goed moment in zijn carrière, voelt hij. Hij voegt graag een dimensie toe aan zijn werk, dat wereldwijd wordt tentoongesteld. ,,In Hongarije kreeg ik voor het eerst het gevoel dat ik niet alleen naar mijn foto's keek. Het was veel meer een beleving, alsof je in een droomwereld stapte. Die heb ik hier ook willen creeren." Het feit dat alle kostuums ooit echt zijn gedragen door een mevrouw of meneer, moet bijdragen aan die beleving.

Olaf wijst op het zwarte tafzijden cocktailjurkje van Cristóbal Balenciaga dat op de catwalk staat. Couture van de bovenste plank uit 1951. ,,Oh, is dat echt uit één stuk gemaakt? Wat geweldig knap,'' roept hij uit tegen conservator Du Mortier.

Catwalk: 20 februari t/m 16 mei 2016 in het Rijksmuseum Amsterdam.

poll

Hoe maak jij je handtas schoon?

  • Ik leeg hem alleen (49%)
  • Ik neem hem uit met een doekje (21%)
  • Ik stop hem in de wasmachine (7%)
  • Dat doe ik nooit (23%)
4447 stemmen