Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Halbe Zijlstra.
Volledig scherm
Halbe Zijlstra. © anp

'Als de PvdA wil, waarom niet?'

halbe zijlstraZijn partij won de verkiezingen, maar staat nu voor een puzzel om tot een nieuw kabinet te komen. VVD-kopstuk Halbe Zijlstra over de formatie, verkeerd populisme en de nazorg aan Diederik Samsom. 'De PvdA is nog steeds een optie'.

Quote

De meest groene ministers ooit waren VVD-ministers

De VVD claimt dat het populisme niet heeft gewonnen. Maar hebben CDA en VVD niet gewoon een groot deel van de PVV-standpunten overgenomen?
,,Amehoela. Dat laat ik me niet aanleunen. De PVV heeft juist zaken van ons overgenomen. Ze is de radicale variant van de VVD.''

En dat noemen jullie verkeerd populisme. Wat is dat dan?
,,Goed populisme wil recht doen aan gevoelens die onder de bevolking leven. Verkeerd populisme wil die gevoelens slechts benoemen zonder met oplossingen te komen.''

Een 'verkeerde populist' als Wilders heeft ook oplossingen. Een moskee kun je sluiten.
,,Niet als je de godsdienstvrijheid serieus neemt. Hij komt aan de wezenskenmerken van dit land.''

Hoe gaat u bij de formatie recht doen aan het sentiment van alle kiezers?
,,Tja, wat is dan hét sentiment? Er is een versplinterd landschap met dertien partijen in de Kamer. Er is niet één sentiment.''

Groene partijen als GroenLinks, Partij voor de Dieren en D66 hebben óók flink gewonnen.
,,Bij elkaar is dat 36 zetels. Dat is dus ook maar een deel. En het huidige kabinet heeft met het energieakkoord al enorme stappen op hun terrein gemaakt. De doelstellingen van 2020 gaan we halen. Windparken op zee zijn bijna rendabel. We hebben al veel gedaan. En gaan nog meer doen. Met wie dan ook.''

Maar zeggen kiezers niet: daar heeft u GroenLinks voor nodig?
,,Nee, daar hebben we GroenLinks echt niet voor nodig. Overigens waren de meest groene ministers ooit in Nederland twee VVD-ministers, namelijk Ed Nijpels en Pieter Winsemius. En als men over een paar jaar terugkijkt op Henk Kamp, zal men oordelen dat hij het heel goed heeft gedaan. Met een halvering van de gasproductie in Groningen, een energieakkoord. Kijk, hij heeft het heel erg achter de schermen gedaan. Heel erg des Henk Kamps.''

Linkse partijen bestrijden dat vast. Uit hun programma spreekt toch veel meer ambitie.
,,Nou laten we wel zijn: die discussie rond de kolencentrales klinkt heel sympathiek. Maar als wij hier de centrales sluiten, moeten we smerigere energie inkopen uit het buitenland. Simpelweg omdat de afspraken in Europa nog niet toereikend zijn. Dat is dure symboolpolitiek hoor. In Europa moeten we gaan hameren op strengere normen. Anders help je het milieu helemaal niet. Dan schiet je geen meter op.''

U zegt eigenlijk: met GroenLinks hoeven we niet zo nodig samen te werken.
,,Nee, maar voor GroenLinks zal gelden: dan moet je dingen inleveren. Vraag is of ze dat willen. Bij Klaver droop het enthousiasme er niet vanaf in de campagne om met ons te gaan. En gezien hun programmapunten zijn ze niet onze gedroomde partner.''

Dan zijn jullie eruit. Dan gaan jullie over rechts.
,,Die luxe om dat even te zeggen hebben we niet. Het moet gek lopen als de romp niet uit VVD, CDA en D66 gaat bestaan en daarna zou ik zeggen: kijk in een glazen bol, alles is mogelijk. U weet net zo veel als ik.''

Hoopt u dat de optie met GroenLinks in de verkenning van tafel gaat?
,,Ik hoop vooral dat de verkenning oplevert dat we geen toneelstukken gaan uitvoeren. Ik wil dat partijen aangeven wat ze willen. Om GroenLinks te nemen: die hebben gezegd dat ze linksaf willen. Dan heb je zes partijen nodig. Maar als ze dat nu dus toch niet zien zitten, zeg het dan. Doe geen toneelstukje voor de kiezer. Geen Haags spelletje alsjeblieft. En dan kunnen we gewoon aan de slag. Het is al complex genoeg.''

De PvdA is eigenlijk een natuurlijker partner om aan te schuiven.
,,De PvdA is een bestuurlijke partij die, hoe moeilijk het ook is, bereid is verantwoordelijkheid te nemen voor zaken waarvan ze donders goed weten dat ze niet goed zijn voor hun politieke positie. Ondanks de grote ideologische verschillen is het voor ons nog altijd een optie. Laten we realistisch zijn: Asscher moet nu eerst even wat verbandtrommels laten aanrukken. Daar kan je niet boos om worden. Maar als ze het willen: we hebben uiteindelijk vier jaar uitstekend met ze samengewerkt.''

Quote

Laten we realistisch zijn: Asscher moet nu eerst wat verbandtrommels laten aanrukken

Mark Rutte en Halbe Zijlstra zijn gelukkig met de verkiezingsuitslag.
Volledig scherm
Mark Rutte en Halbe Zijlstra zijn gelukkig met de verkiezingsuitslag. © ANP

De coalitiepartners hebben 37 zetels verloren. Wat zegt dat?
,,Vooral de PvdA heeft de prijs betaald van impopulair beleid van de afgelopen jaren. Dat is niet terecht. We hadden een moeilijke uitslag destijds, een economische crisis, een vluchtelingencrisis. Dat vroeg om beleid. En de gemiddelde VVD-kiezer ziet een compromis als een stap in het verwezenlijken van idealen, een PvdA'er ziet in een compromis dat hun principes geweld wordt aangedaan.''

U heeft ook acht zetels verloren.
,,Als je voor meer dan 50 miljard euro bezuinigt en hervormt, dan raakt dat iedere Nederlander. Het heeft pijn gedaan, maar we zijn nog steeds de grootste en het is één van onze beste uitslagen ooit. Ik voel me niet afgestraft.''

De PvdA is dat duidelijk wel. Heeft u nog contact gehad met Diederik Samsom, met wie u vooral heeft samengewerkt.
,,Ja, we hebben gebeld. Met Lodewijk Asscher overigens ook. Ik vind hun verlies echt onterecht.''

U heeft nazorg verleend?
,,Nou, ze liggen daar wel echt even in de hoek. We hebben niet een potje zitten analyseren. Ja, wat kun je zeggen? 'Het is echt 'K' voor je'.''

Over het formatieproces dan. Gaat u in de formatie elkaar weer positief uitruilen, elkaar de zin geven op bepaalde onderwerpen?
,,Als je zegt: als wij dit niet mogen, dan mogen jullie dat niet, dan doe je niets. Daar voel ik niet voor. Wij zijn ondanks impopulaire maatregelen weer de grootste geworden, dus mensen zien ook. Het land moet wel bestuurd worden. De komende vier jaar staan in het teken van zekerheid bieden en stappen zetten. Op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld, om het voor werkgevers weer aantrekkelijk te maken mensen aan te nemen. Maar ook de transitie van energie. Ik wil niet vier jaar op de winkel passen om maar een kabinet overeind te houden.''

Dan wordt het een lange formatie.
,,Het zal sowieso langer gaan duren, al is het maar omdat er meer partijen bij betrokken zijn. Eén van de lessen is wel: we moeten over elke stap rustig nadenken. De vorige keer móesten we snel, omdat de crisis in onze nek hijgde. Nu zijn er weer compromissen nodig, maar er is vooral meer tijd om aan de achterban uit te leggen waaróm je een compromis sluit.''

U heeft bovendien nu vooral geld te besteden.
,,Dat is wel fijn. Dat zag je de partijen in de campagne op papier dus ook al doen. Dat geld is beschikbaar door de inspanningen van het vorige kabinet.''

Vindt u dat D66 en CDA uw geld gaan uitdelen?
,,Nou, wij zijn blij dat wij de grootste zijn geworden en daar dus waarschijnlijk ook bij zijn. Wat we hebben bereikt mag niet meteen door anderen verstierd worden.''

Is de houdbaarheidsdatum van Mark Rutte niet in zicht, is dit zijn laatste kunstje?
,,Dat blijkt in elk geval niet uit deze uitslag. Ik heb er echt geen idee van.''

De crisis met Turkije heeft hem geholpen, maar veel kiezers geven aan Rutte zat te zijn.
,,Je weet nooit wanneer het moment daar is. We zien het wel op weg naar de volgende verkiezingen. Wij hebben als VVD de luxe dat er naast Mark Rutte verschillende mensen voor de toekomst prima in aanmerking kunnen komen om eventueel - mocht het noodzakelijk zijn - hem op te volgen.''

En als fractievoorzitter? U wordt minister.
,,Dat is niet zo'n gekke veronderstelling. Er zijn er een aantal, we hebben gewoon prima mensen. Dat hamertje komt vast in goede handen terecht.''

De ambitie is nog steeds Sociale Zaken?
,,Ik doe het liefst een portefeuille waar je dingen voor elkaar kunt krijgen. Ik heb weleens gezegd: financieel-economisch. Arbeidsmarkt is zo'n ding, dat zou mooi zijn. Maar het is een formatie en er zitten meer partijen aan tafel, je weet niet hoe de puzzel er straks bij ligt.''

Exclusief

Het beste van het AD