Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
© Mark Reijntjes

'Als Trump maar geen Erdogan wordt'

InterviewEconoom Dani Rodrik zag hoe  Erdogan Turkije naar zijn hand zette. Nu laat Trump zijn tanden zien in de VS. ,,Ik zeg niet dat de uitkomst hetzelfde zal zijn, maar we kunnen er niet zeker van zijn dat het niet gebeurt."

Dani Rodrik
Volledig scherm
Dani Rodrik © IAS

Dani Rodrik is een grootheid in de economische wetenschap. Hij waarschuwde al in de jaren 90 voor de grenzen van globalisering. Rodrik doceert aan de universiteit van Harvard, Massachussets, en staat vooral bij zijn collega's op een voetstuk. Ze bewieroken zijn laatste boek, Economics Rules, dat zowel een liefdesverklaring is aan de economische wetenschap als een oproep aan mede-economen om toch vooral nederig en bescheiden te zijn. Rodrik is nog niet vergeten hoe de financiële crisis van 2008 de academische wereld compleet overviel.


Actievoerder
Hij is van nature een beleefde, bedeesde man. Zijn studenten noemen hem liefkozend Uncle Dani, en eigenlijk geniet hij het meest van de pure wetenschap. Maar sinds een paar jaar is hij ook actievoerder, soort van. In 2008 werd zijn schoonvader, de Turkse ex-generaal Cetin Dogan, opgepakt voor zijn rol in een vermeende staatsgreep. De regering van president Recep Tayyip Erdogan zag in Dogan het brein achter Balyoz Harekât¿, Operatie Voorhamer. Daarvoor kreeg de ex-generaal 20 jaar celstraf.

Rodrik onderzocht de zaak, samen met zijn vrouw Pinar. Ze ontdekten tal van inconsistenties. Een deel van het bewijs bleek geantidateerd. Schoonvader Dogan werd uiteindelijk vrijgesproken. Niet omdat hij niet betrokken was bij de couppoging, wel omdat de rechter constateerde dat justitie haar boekje ver te buiten gegaan was.

Blog
Ondertussen was Rodrik, die zijn bevindingen bijhield in een blog, in Turkije persona non grata geworden. Was hij voorheen een uithangbord van de Turkse academische wereld, nu moest hij zijn land mijden om geen gevangenisstraf te riskeren. Zijn voormalige intellectuele vrienden zagen hem als een handlanger van het leger, als tegenstander van het regime Erdogan dat zich juist hard maakte voor de democratisering van het land. Dat dacht men toen nog, althans.

Sinds de verijdelde coup van afgelopen zomer is Turkije in de greep van de jacht op Gülenisten en ligt de democratie meer en meer aan banden. ,,De samenleving is steeds meer in tweeën gespleten", zegt Rodrik, die afgelopen week in Tilburg was om daar de Cobbenhagen-lezing te verzorgen. ,,De realiteiten aan beide kanten van de streep zijn geheel verschillend. Er is geen overlap. Daardoor is er niet eens het begin van een gesprek."

U woont tegenwoordig in de VS, nog zo'n land waar van alles aan de hand is. Welke situatie baart u de meeste zorgen?
,,Toch de VS. Daar is het niet erger dan in Turkije, maar de ontwikkeling is voor Amerika wel nieuw. De situatie is onvoorspelbaar. Het zou verschrikkelijk zijn als de Verenigde Staten hetzelfde pad volgen als Turkije en andere onvrije democratieën. Er is een hoop om ons zorgen over te maken."

Ziet u dat echt als een concrete mogelijkheid?
,,Ja. Ik denk niet dat Donald Trump respect heeft voor democratische normen. En wat er precies in de wet staat, maakt niet uit als machtshebbers zich er niet aan willen houden. Dus het is erg zorgwekkend.''

,,Ik maak me nog niet eens zozeer zorgen over zijn economische agenda. Die zal altijd begrensd worden door economische belangen. Mensen die iets te verliezen hebben, zullen weerstand bieden. Maar qua buitenlands beleid zijn die begrenzingen er niet. Ik ben bang dat de manier waarop Trump reageert op gebeurtenissen in de wereld desastreus zal uitpakken."

Donald Trump.
Volledig scherm
Donald Trump. © EPA
Quote

De geschiedenis heeft vaker verrassingen in petto gehad voor ons

Dani Rodrik

Denkt u dat u door uw eigen ervaring de gevaren van Trump beter ziet?
,,Ik maak vaak de grap dat door wat ik in Turkije heb gezien, ik een expert ben in wat er in de Verenigde Staten kan gebeuren. Je ziet bij dit soort autoritaire leiders een patroon. Ze verdelen het land door zondebokken aan te wijzen en de vrije media in te dammen. Ze beschadigen andere machten - de rechtspraak, de burgermaatschappij - en ze delen een stijl die inbreuk doet aan liberale waarden en sociale samenhang. We zien het telkens weer."

Het is nogal een vergelijking. Het vrije Amerika als potentiële semidictatuur.
,,De geschiedenis heeft vaker verrassingen in petto gehad voor ons. Ook de Verenigde Staten hebben een historie van intolerantie en verlies van institutionele waarden. En het gevoel leeft sterk dat er nu iets aan het veranderen is. Ik zeg niet dat de uitkomst hetzelfde is als in Turkije. We kunnen er alleen niet zeker van zijn dat het niet gebeurt."

Quote

Wat er precies in de wet staat, maakt niet uit als machthebbers zich er niet aan willen houden

Dani Rodrik

Wat kunt u als wetenschapper doen?
,,Economen werpen zich vaak op als pleitbezorger van een bepaalde oplossing. Ze waren lange tijd de cheerleaders van vrijhandel en globalisering. Ze hebben niet laten zien dat vrijhandel ook verliezers kent, heel veel zelfs, terwijl dat gewoon onderdeel is van de economische basistheorie. Economen hebben niet benadrukt dat landen die profiteren van globalisering niet zomaar de grenzen opengooien, maar ook actief overheidsbeleid voeren en sterke sociale vangnetten hebben.

Dat hadden we moeten benadrukken. Economen waren bang dat ze daarmee munitie gaven aan barbaren en protectionisten, populistische en extreemrechtse partijen. Maar door een veel te eenzijdig beeld te schetsen, zijn die juist in het zadel geholpen."

Wat hebben de ervaringen in uw familie gedaan met de manier waarop u naar de democratie kijkt?
,,Ik heb veel waardering gekregen voor de rechtstaat. Die waardeer je pas echt als jij of iemand uit je familie ermee te maken krijgt. Maar waar ik vooral alerter op ben geworden, is het gevaar van tweedeling. Als partijen tegenover elkaar staan, is er geen gesprek meer mogelijk en is al het beleid vruchteloos.

Verdeeldheid ondermijnt alles wat belangrijk is voor vrije democratieën. Met name bij extreemrechtse partijen is de aantrekkingskracht juist gebaseerd op uitsluiting. Dat soort intolerantie is het eind van de democratie."

Exclusief

Het beste van het AD