Guntram Wolff
Volledig scherm
Guntram Wolff © Gael Turine

'De grenzen moeten dicht voor economische migranten'

Komend jaar gaan Nederland, Duitsland, Frankrijk en misschien ook Italië in grote onzekerheid naar de stembus. De kiezers zijn op drift geraakt. De Duitser Guntram Wolff, directeur van de Europese economische denktank Bruegel, houdt zijn hart vast.

Quote

De Europese integratie is een succesverhaal. Politici laten na dat te vertellen

Guntram Wolff

,,Het sociale klimaat is veranderd in de gehele westerse wereld. De recente verkiezingsuitslagen in de VS en het Verenigd Koninkrijk blijken deels gedreven door een cultuur van weerzin tegen progressieve waarden. In het publieke debat wordt gesproken over 'de dominantie van de blanke meerderheid'. Het racisme groeit. Ik hoorde een verhaal over een Indisch kindje in Engeland dat thuis kwam uit school met de vraag of ze weg moesten uit Engeland. 'Hoe kom je bij die vraag, zei de moeder? In mijn klas zeggen kinderen dat we gedeporteerd zullen worden', antwoordde het kind.''

In Europa is het ook de weerzin tegen migranten die het populisme drijft.


,,De bereidheid van een samenleving om migranten op te nemen, loopt in Europa tegen zijn grenzen. Als we over die grenzen heen gaan, komt de stabiliteit van onze instituties in gevaar. Onze instituties, dat zijn niet alleen onze rechtstaat en de verzorgingsstaat, het zijn ook onze gezamenlijke normen. Hoe we met elkaar willen omgaan. Migranten met een grote afstand van onze cultuur stuiten op meer weerstand.''

En economische problemen zoals gebrek aan werkzekerheid en inkomensongelijkheid?

,,Bij de Brexit en de verkiezing van Trump speelde economische ongelijkheid zeker een rol. We zien dat de stem voor Trump en de Brexit vooral kwam uit plattelandsgebieden waar de economische achterblijvers wonen. Ook al hebben mensen het relatief nog best goed, ze voelen zich niet nuttig. Hebben het idee dat de samenleving niet op hen zit te wachten. Dat is het gevoel van sociale uitsluiting waar mensen het steeds over hebben.''

In Europa lijkt hiervan veel minder sprake.

,,De Europese integratie is een succesverhaal. Politici laten na dat te vertellen. Wij hebben onlangs voor het eerst de economische ongelijkheid onder alle Europeanen kunnen meten. Wat we zien is een spectaculaire terugloop in inkomensongelijkheid. De Oost -Europese nieuwkomers hebben een geweldige inhaalslag gemaakt.''

Leuk voor de Polen, maar de Nederlandse loodgieter zal dit geen succesverhaal vinden.

,,Europa heeft met een goed functionerende interne markt welvaart gecreëerd die er anders niet was geweest. Het is aan nationale overheden om de veranderingen op de arbeidsmarkt die daardoor ontstaan in goede banen te sturen. Zij moeten mensen begeleiden naar opleidingen die naar de banen van de toekomst leiden.''

In Nederland probeert de overheid juist massa- ontslagen te voorkomen en vaste banen te behouden. Wat vindt u daarvan?

,,Europa is een continent van verouderende samenlevingen. Oudere samenlevingen willen geen verandering. Maar ik heb in mijn jeugd ervaren hoe het is als de overheid verandering niet omarmt en begeleidt, maar gevestigde belangen beschermt. Ik groeide op in het Ruhrgebied, waar staal en kolen de voornaamste bron van inkomen waren. In mijn jeugd bleken beide producten in korte tijd voor een kwart van de prijs te koop uit Australië. De overheid besloot onze industrie te beschermen, leidde jongeren op voor werk zonder toekomst. Jonge mensen kwamen na hun 35ste alsnog massaal zonder werk te zitten. Je kunt technologische verandering niet tegenhouden.''

Wat heeft nu prioriteit in de EU?

,,De buitengrenzen van het Schengengebied moeten dicht voor economische migranten. We mogen niet tornen aan onze morele plicht om klaar te staan om politiek vluchtelingen tijdelijk onderdak te bieden. Maar ons vermogen om economische vluchtelingen op te nemen bereikt zijn grenzen. Het zet het sociale klimaat in Europa gevaarlijk onder druk.

,,Zodra dat op orde is moeten nationale beleidsmakers betere keuzes maken. In de crisis hebben landen als Spanje en Italië investeringen in onderwijs flink teruggeschroefd en pensioenen omhoog gegooid. Dat zijn echt verkeerde keuzes in een samenleving waarin ouderen zekerheden stapelen en jongeren het nakijken hebben.''

Branko Milanovic van de Wereldbank stelde voor om migranten beperkte toegang tot sociale voorzieningen te geven.

,,Puur economisch gezien is dat geen slecht idee. Feitelijk hebben we twee keuzes: Of mensen produceren in verre landen, en wij importeren de producten. Of mensen verhuizen en produceren hier, voor onze economie. Dat laatste leidt tot veel meer welvaart. Engeland is een goed voorbeeld hiervan. Immigranten stroomden massaal binnen en brachten veel groei teweeg. Engeland is ook het voorbeeld waarom dit toch geen goede oplossing is. De weerzin tegen immigranten heeft grotendeels tot de Brexit geleid.''