Volledig scherm
© ANP

Grote steden kiezen massaal voor kolenstroom

Ondanks vaak mooie woorden over duurzaamheid, kiezen grote steden vrijwel allemaal voor niet-duurzame goedkope stroom. Zo heeft E.ON, bekend om zijn vele kolencentrales, recent de aanbesteding van de stad Rotterdam gewonnen. Dat bevestigen betrokkenen aan deze krant.

Quote

De tendens bij gemeenten is geworden om zo goedkoop mogelijk in te kopen. Groen telt niet mee.

Toby Ellson, Eneco
Duurzaamheid speelde geen rol in de aanbesteding van Den Haag
Volledig scherm
Duurzaamheid speelde geen rol in de aanbesteding van Den Haag © AD

Terwijl lokale overheden in een convenant beloofden hun stroom vanaf dit jaar duurzaam in te kopen, kiezen ze in praktijk slechts op het criterium 'laagste prijs'. Dat blijkt uit een grote inventarisatie van gemeentelijke energieaanbestedingen door deze krant.

Delft besteedde vorige maand zijn elektriciteit aan bij GDF Suez, een notoire kolenstroomproducent. Dat deed de stad samen met oa Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg en Wassenaar. Amsterdam gunde zijn elektra voor de jaren 2015-2018 aan E.ON, terwijl Den Haag eveneens GDF Suez koos. In Leiden schrapte D66-wethouder Strijk onlangs de twee traditionele grote kerstbomen in het centrum, omdat ze niet duurzaam zouden zijn. Maar de stad koos samen met de Leidse regio wél grijze kolenstroom van E.ON.

Andere voorbeelden zijn er legio: Tilburg, Zwolle, Den Bosch, de provincies Utrecht en Overijssel, allemaal kiezen ze E.ON of GDF.  

Eneco herkent de bevindingen van het AD. ,,De tendens is geworden om grijs in te kopen," zegt woordvoerder Toby Ellson. Het energiebedrijf heeft afgelopen jaar besloten om niet meer in te schrijven op lokale aanbestedingen. ,,Wij kunnen hier niet langer achter staan."

Certificaten
Ook kleine aanbieder Pure Energie is gestopt. ,,Wij leveren 100 procent zonne- en windenergie," zegt directeur Alfons Wispels. ,,Overheden beweren duurzaam te willen, maar de praktijk is de laagste prijs. Daar valt niet op tegen te concurreren."  

Probleem volgens Eneco is dat duurzaamheid en inkoop vrijwel altijd bij verschillende wethouders liggen. ,,De één wordt afgerekend op kostenreductie, de ander op vergroening. Hierdoor loopt de publieke sector achter bij het verduurzamen van hun energievoorziening."

Eneco biedt zelf veel wind-energie aan en streeft naar zo veel mogelijk duurzaamheid
Volledig scherm
Eneco biedt zelf veel wind-energie aan en streeft naar zo veel mogelijk duurzaamheid © ANP
Actievoerders demonstreren tegen de komst van de nieuwe kolencentrale van RWE/Essent. De bouw van de 2,6 miljard euro kostende centrale is inmiddels af.
Volledig scherm
Actievoerders demonstreren tegen de komst van de nieuwe kolencentrale van RWE/Essent. De bouw van de 2,6 miljard euro kostende centrale is inmiddels af. © ANP
Quote

Overheden zeggen voor duurzaam te gaan, maar handelen daar niet naar

Alfons Wispels, Pure Energie
Quote

Overheden kunnen ook buiten de aanbesteding om vergroenen. Eneco is véél te duur.

Kees Heijstek, The Energy Circle

Voor de duidelijkheid: steden en dorpen doen wettelijk gezien niets fout. De bij E.ON en GFD ingekochte stroom wordt 'vergroend' door duurzame stroom certificaten te kopen, onder meer van waterkrachtcentrales uit Noorwegen. 

Op die legale praktijk is echter forse kritiek, 'aflaten' worden ze wel genoemd. ,,Ze zijn totaal niet duurzaam," zegt Jeroom Remmes van De Groene Zaak, die bedrijven en organisaties helpt duurzame businessmodellen te ontwikkelen. ,,Die centrales staan er al en de groene stroom wordt grotendeels in landen als Noorwegen zélf gebruikt." 

Kolencentrales
De zaak ligt extra gevoelig nu Nederland zijn duurzaamheid inspanningen juist moet opvoeren na het succesvolle Parijse klimaatakkoord van begin deze maand. Momenteel wekken we slechts zo'n 17 procent van onze energie op uit duurzame bronnen en stoten we te veel CO2 uit. Een kamermeerderheid wil daarom de elf Nederlandse kolencentrales zo spoedig mogelijk sluiten. E.ON, GDF en RWE/Essent hebben echter net voor bijna 6 miljard euro nieuwe kolencentrales gebouwd en zien dat totaal niet zitten.  

Het Rotterdamse stadsbestuur vindt dat er niets mis is met de gunning aan E.ON, een opdracht ter waarde van circa 8 miljoen euro. Volgens een woordvoerster worden de bezwaren ondervangen nu de gemeente bovengenoemde certificaten voortaan zélf aanschaft en dit niet meer via het energiebedrijf - in dit geval E.ON - gebeurt. ,,Door deze zelf in te kopen kan de gemeente duurzame energieprojecten als windmolenparken, zonne- en getijdenstroom in Nederland en Rotterdam steunen." 

Ook de gemeente Delft claimt op basis van de certificaten te kunnen garanderen dat de van GDF afgenomen stroom volledig uit windparken komt.   

Zonnepanelen
De steden krijgen bijval van Energy Circle. Weliswaar erkent het adviesbureau dat 'greenwashing' van kolenstroom via certificaten voor geen procent extra duurzame stroom zorgt ,,maar gemeenten kunnen ook prima buiten de aanbesteding om vergroenen," stelt beleidsadviseur Kees Heijstek. ,,Bijvoorbeeld door met zonnepanelen stroom op te wekken of door energiebesparingsmaatregelen te nemen."

De voordelen zijn volgens hem evident. ,,De Eneco's van deze wereld zijn duur. Duurzame stroom inkopen kost tonnen meer."

Eneco op zijn beurt kritiseert weer de energieadviesbureaus. Het helpen van overheden duurzaam aan te besteden is niet in hun belang nu ze per gefactureerd uur betaald krijgen, stelt Ellson. Ook missen ze er vaak de kennis voor. ,,Bovendien adviseren ze gemeenten de aanbesteding te splitsen zodat ze dubbel verdienen." 

Volgens Pure Energie moet er naast méér bewustwording bij steden en overheden een verplichting komen voor energiebedrijven als E.ON en GDF om volledig openheid van zaken geven. ,,Het moet duidelijk zijn waar hun stroom geproduceerd wordt," aldus Wispels. ,,Maar dat willen ze niet, het zou te duur zijn. Tot nu toe is het niet gelukt dat in de wet te krijgen."

Oppositie in Rotterdam boos over gunning E.ON

Het nieuws dat E.ON komende jaren de gemeentelijke stroom voor Rotterdam-Rijnmond mag leveren - zo'n 100 Gigawatt per jaar voor 2150 gemeentelijke aansluitingen - leidt in de Gemeenteraad tot grote verbazing. ,,Een zéér slechte zaak," stelt GroenLinks-raadslid Arno Bonte boos, die vragen aankondigt aan het College. ,,Met onze haven stoten we verreweg het meeste CO2 uit en behoren we tot de grootste vervuilers. En E.ON doet daar met zijn kolencentrales op de Maasvlakte flink aan mee." Ook de PvdA is verrast dat E.ON de opdracht ter waarde van ca 8 miljoen euro krijgt. ,,Wij willen juist dat Rotterdam voorloper blijft qua duurzaamheid," zegt fractievoorzitter Leo Bruijn. ,,Wij willen het naadje van de kous weten."    

De Rotterdamse gunning is opmerkelijk nu de stad zich al jaren voorstaat op zijn groene prestaties en Duurzaamheid-wethouder Pex Langenberg (D66) onlangs persoonlijke afreisde naar de klimaatconferentie te Parijs. Bij een vorige aanbesteding stuurde de gemeente nog samen met groene producent Greenchoice een ronkend persbericht uit dat Rotterdam koos voor ,,100 procent Nederlandse en duurzaam opgewekte energie van Greenchoice."