Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Ruud Koopmans © Hollandse Hoogte

'Ik waarschuw niet voor niets'

hoogleraarEen interview in deze krant met socioloog Ruud Koopmans onder de kop 'Het Westen moet zich beter weren tegen de islam' deed veel stof opwaaien. De hoogleraar neemt geen letter terug van zijn eerdere uitspraken.

Quote

Zelfs massamoorden en genocide op christenen hebben er niet toe geleid dat door haatpastoors opgehitste extremisten willekeurige moslims opblazen of met vrachtwagens omverrijden

In een gesprek met Wierd Duk beweer ik dat minstens 50 miljoen moslims wereldwijd geweld in de naam van de islam goedkeuren. Dat heeft veel stof doen opwaaien. NRC Handelsblad concludeer­de dat de bewering waar was. Vervolgens werd die factcheck in de sociale media in het verdachtenbankje geplaatst.

De Volkskrant concludeerde dat de bewering feitelijk juist was, maar vond dat 'de nuance ontbrak'. Zo zou onduidelijk zijn in welke situaties moslims geweld goedkeuren en of dat niet net zo goed voor christenen geldt. De ombudsman van NRC Handelsblad uitte kritiek op de factcheck van de eigen krant en stel­de dat het bij dit soort feiten niet zozeer gaat om de vraag of ze waar zijn, maar om hoe ze geïnterpreteerd moeten worden. 

Dat lijkt mij niet het geval: een factcheck gaat over feiten, zodat we het minstens daarover eens kunnen zijn. Factchecks die alleen toegepast worden als de uitkomst bevalt, verdienen die naam niet meer. Onenigheid was er ook over de vraag of het nu ging om de bereidheid om zelf geweld te gebruiken of om de goedkeuring van geweldgebruik door anderen. Antwoord: het gaat om beide.

De stelling in een Nederlands onderzoek was: 'Er zijn situaties waarin het voor mij vanuit mijn geloof toegestaan is dat ik geweld gebruik'. Daarmee was 11 procent van de moslims het eens. De stelling in een Duits onderzoek was:  'Als het de islamitische gemeenschap dient, ben ik bereid geweld tegen ongelovigen te gebruiken'. 

Daarmee was 8 procent van de moslims het eens. In een derde onderzoek, in vele islamitische landen uitgevoerd, was de vraagstelling gericht op goedkeuring van geweld. Van de moslims wereldwijd vond 14 procent dat 'zelfmoordaanslagen en ander geweld tegen burgers gerechtvaardigd zijn om de islam tegen zijn vijanden te verdedigen'. De vraagstelling in dat onderzoek maakt glashelder dat het niet gaat om geweld in een militair conflict.

Volledig scherm
© David Aussenhofer
Quote

Veel moslims geloven dus dat hun religie met vernietiging bedreigd wordt en zien het Westen als de doodsvijand van de islam.

Kortom, of we nu naar bereidheid tot geweld of goedkeuring van geweld vragen, de percentages ontlopen elkaar niet veel. Mijn schatting van 50 miljoen die geweld voor het geloof goedkeuren (5 procent van de volwassen wereldmoslimbevolking), was dus geenszins een overdrijving, maar aan de heel voorzichtige kant. Meer context is zeker verhelderend bij het interpreteren van deze cijfers, daar hebben mijn critici gelijk in. Alleen worden we er niet vrolijker van als we dat doen. 

Twee zaken zijn van belang. Ten eerste: hoeveel moslims menen dat de islam bedreigd wordt? Nou, dat zijn er nogal wat. In mijn onderzoek onderschreef 53 procent van de moslims in zes West-Europese landen de stelling 'Westerse landen zijn eropuit om de islam te vernietigen'. Veel moslims geloven dus dat hun religie met vernietiging bedreigd wordt en zien het Westen als de doodsvijand van de islam. 

Ten tweede: wat voor 'bedreigingen' worden als geldige redenen voor het gebruik van geweld gezien? Ook het antwoord op die vraag is allerminst geruststellend. Er hoeft namelijk geen moslim fysiek ook maar een haar gekrenkt te worden om de toorn van gewelddadige moslims en hun sympathisanten op te wekken. 

Karikaturen, onwelgevallige romans, islamkritische films, ontheiliging van de Koran, bekering tot een ander geloof, liefdesrelaties met mensen met een ander geloof, geloofsafvalligheid of simpelweg een westerse levensstijl zijn zogenaamde 'bedreigingen van de islam' die vele mensen met de dood hebben moeten bekopen. Van de Britse moslims vindt 31 procent dat de doodstraf moet staan op geloofsafvalligheid en in een BBC-enquête na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo zei 11 procent van de moslims dat media die afbeeldingen van de profeet Mohammed publiceren het verdienen te worden aangevallen. 

In België vindt een kwart van de moslimjongeren dat geweld tegen homoseksuelen geoorloofd is; drie keer zo veel als onder niet-moslimjongeren. Daar ligt ook het grote verschil met christenen. Ik wil best geloven dat er extreme situaties zijn waarin sommige christenen hun geloof met geweld zouden verdedigen, al is er geen uitspraak of daad van Jezus die dat zou rechtvaardigen. 

We kunnen in elk geval vaststellen dat de lat daarvoor bij christenen van nu extreem hoog ligt. Zelfs de recente massamoorden en culturele genocide op christenen in het Midden-Oosten hebben er niet toe geleid dat door haatpastoors opgehitste Limburgse extremisten willekeurige moslims opblazen of met vrachtwagens omverrijden. En Kim Holland hoeft niet voor haar leven te vrezen nadat ze een pornofilm liet opnemen in een kerk. Wat er gebeurd zou zijn als ze dat in een moskee had gedaan? Ik raad niemand aan het uit te proberen.   

Ruud Koopmans is hoog­leraar sociologie en migratie-onderzoek in Berlijn.

Lees ook:
Voor Nederland: de studie Salafisme in Nederland uit 2010 in opdracht van
de NCTV. 11% van de moslims was het eens met de stelling: "Er zijn
situaties waarin het voor mij vanuit mijn religie acceptabel is dat ik
geweld gebruik"

Voor Duitsland: de studie "Muslime in Deutschland" in opdracht van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken uit 2007: 8 procent van de moslims was het eens met de stelling "Als het de Islamitische gemeenschap dient, ben ik bereid fysiek geweld tegen ongelovigen te
gebruiken".

Het Amerikaanse Pew Research heeft in Duitsland, Frankrijk,
Groot-Britannie, de USA en islamitische landen wereldwijd de stelling
voorgelegd "suicide bombing and other forms of violence against civilian
targets are justified to defend Islam from its enemies". Gemiddeld 14% van
de moslims over al deze landen was het met de stelling eens (waaronder 15% in de UK en 16% in Frankrijk). 

De 53% moslims die menen dat het Westen de islam wil vernietigen zijn hier te vinden. Een Britse studie met onder andere de 31% die de doodstraf voor afvalligen ondersteunen hier.