Volledig scherm
© Ruben L. Oppenheimer

In het kantoor van de notaris

Dood en scheidingenDood, scheiding, liefde, trouw en ontrouw: de notarispraktijk is verre van saai en stoffig. Dat weten we van de rubriek 'Waarvan Akte' in deze krant. Morgen verschijnt een boek met de 70 meest ontroerende afleveringen. Reden voor auteur Johan Nebbeling voor een persoonlijke terugblik.

Volledig scherm
Johan Nebbeling. © AD

De werkelijkheid is vaak vreemder dan de wildste fantasie. Als dat ergens voor geldt, is het wel de notarispraktijk. Neem de aflevering 'Het doorgezaagde huis'. Daarin vertelt de notaris hoe hij, gezeten in de woonkamer van de bewoonster, een gigantische cirkelzaag door het huis ziet glijden, waarbij horen en zien hem vergaat. De vrouw heeft hem gevraagd als getuige van de ontknoping van een lang slepende zaak tegen een grote overheidsinstantie.

Absurd
Het is een tafereel dat elke verbeelding tart. Sommige lezers weten dan ook heel zeker: dit is zo absurd, dit kán gewoon niet waar zijn! Een enkeling beticht mij ervan dit verhaal uit mijn duim te hebben gezogen. Dat neem ik hem niet kwalijk. Ik kan het zelf ook amper geloven. Toch is het waar gebeurd, zoals alle verhalen in de rubriek Waarvan Akte waar gebeurd zijn.

Ik geef toe: soms verander ik, op verzoek van de notaris, niet-essentiële details om herkenning te voorkomen. Een notaris is immers een ­beëdigde vertrouwenspersoon met geheimhoudingsplicht. Dus wordt een zoon een dochter, een neef een nicht, een vader een moeder, een tante een oudoom. Maar die noodzakelijke aanpassingen aan de werkelijkheid doen niets af aan de strekking van het verhaal.

De verhalen in Waarvan Akte komen overigens niet van één notaris. Ik heb het geluk dat een 'poeltje' van notarissen zijn ervaringen met mij wil delen. Het zijn notarissen uit alle delen van het land, zowel vrouwen als mannen, jong en oud, chic en casual, conservatief en modern. Maar stuk voor stuk hebben ze me voortdurend verrast en verbaasd.

Quote

Zeker als het om geld en goederen gaat laten mensen hun masker snel vallen en tonen ze hun ware aard

Johan Nebbeling

Herinneringen
Sinds mei 2015 schrijf ik wekelijks over de belevenissen van een notaris in Waarvan Akte. Voor ik daarmee begon, wist ik amper iets van notarissen. Ik was zelf één keer in mijn leven bij een notaris geweest: toen mijn vrouw en ik een huis kochten. Aan dat bezoek bewaar ik alleen oppervlakkige herinneringen.

Mijn beeld van de notaris werd bepaald door mijn vooroordelen over het beroep en de beoefenaars ervan. Bij het woord 'notaris' zag ik zo'n keurig, oerdegelijk type voor me. Een man in een duur maatpak met een luxe kantoor die onbegrijpelijke frasen mompelt en de godganse dag in de weer is met akten, juridische documenten en wetsteksten. Een saaiere professie leek mij niet mogelijk.

De notarissen die ik ontmoette, voldeden wel en niet aan mijn vooroordelen. Over het algemeen waren ze inderdaad keurig van gedrag en voorkomen, uitstekend maar conservatief gekleed en zetelden ze in chique kantoren. En ja, deze notarissen hielden zich bezig met 'saaie' materie als boedelbeschrijvingen, testamenten en verklaringen van erfrecht.

Liefde
Maar zij bleken ook bevlogen mensen met een grote liefde voor hun vak, die zelfs over ogenschijnlijk duffe onderwerpen ('onterven en de legitieme portie') meeslepend vertelden. Verrassender misschien nog was dat zij zich grote mensenkenners betoonden, halve psychologen, die met milde humor en een zekere compassie met de mens en diens zwakheden de soms ronduit schokkende taferelen beschreven die zich in hun spreekkamer afspelen. Want daar gebeurt wat hoor, in de beslotenheid van de notarisspreekkamer! Zeker als het om geld en goederen gaat, laten mensen hun masker snel vallen en tonen ze hun ware aard, hun echte bedoelingen. Veel van de verhalen die de notarissen mij vertelden getuigen van een achterbaksheid, gluiperigheid en doortraptheid die ik - hoewel ik toch niet uit de boerenkool kom -  voor onmogelijk had gehouden.

Ik denk bijvoorbeeld aan het verhaal van de zoon die tijdens de uitvaartdienst van zijn vader een plotselinge ziekte voorwendt om daarna - voor zijn broers en zusters het in de gaten hebben - het ouderlijk huis leeg te kunnen halen. De dochter die, terwijl haar zojuist overleden moeder nog ligt af te koelen op de bank, snel een boedelbak huurt om haar deel van de erfenis veilig te stellen en pas daarna de rest van haar familie inseint. Wie dóet in vredesnaam zoiets? Hoe rechtvaardig je zulk gedrag voor jezelf?

Gelukkig openbaart zich in de spreekkamer van de notaris ook het allerbeste en allermooiste van de mens: liefde, onbaatzuchtigheid, opofferingsgezindheid. Ik herinner me de oud-SS'er die zijn leven lang voor zijn geestelijk gehandicapte neef heeft gezorgd om zijn 'oorlogsschuld' in te lossen. De erfgenamen die de nalatenschap van hun moeder graag delen met het niet-erkende dochtertje van hun overleden broer.

Drama's
Op die paar vierkante meter vol wetboeken, documenten en aktes, spelen zich menselijke drama's af: de bejaarde man die heeft gewacht tot zijn moeder is overleden en dan pas durft toe te geven dat hij homo is en nu van zijn echtgenote wil scheiden om eindelijk 'echt te gaan leven'. De vrouw die weet dat ze snel gaat sterven en de notaris vraagt of hij op haar uitvaart wil komen. De moeder van wie de kinderen haar gek willen laten verklaren om haar huis te kunnen verkopen. De dorpsgenoot die uit wanhoop zelfmoord pleegt in India en van wiens leven alleen een doosje met wat alledaagse bezittingen resteert.

Het fascinerende is dat het werk van de notaris aan alle wezenlijke momenten in een mensenleven raakt: geboorte, huwelijk, scheiding, dood. De akten van de notaris vormen de papieren neerslag van het leven in al zijn rauwe schoonheid. Een mini-cosmos van het menselijk bestaan.

En de notaris? Die ziet het allemaal voor zijn ogen gebeuren, hoort het aan en denkt er het zijne van. Hij oordeelt niet, maar doet zijn werk en zwijgt, indachtig de eed van geheimhouding die hij heeft afgelegd.

Het geheim van de notaris, de Russische minnares, de jaloerse erfgenaam en andere waargebeurde verhalen van Johan Nebbeling is verschenen bij uitgeverij Haystack. Het boek is ook te koop op de AD-website debesteboeken.nl.