Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
© ANP

Prestige op het spel voor vier heren

De formatieDe inzet is hoog voor het kwartet politieke leiders, dat vandaag echt aan de slag gaat onder leiding van informateur Schippers. In de Stadhouderskamer wordt een uniek kabinet gevormd, als alle spelers het toestaan. Hoe staan de vier onder-handelaars ervoor, wat zijn hun kansen en bedreigingen?

Volledig scherm
© Ruben Oppenheimer

Het puzzelstukje dat altijd past
Mark Rutte

KANSEN
VVD'er Rutte kan onbetwist parlementaire geschiedenis schrijven als hij de komende jaren weet te jongleren met de eigenaardigheden van GroenLinks. Een minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV staat al op zijn conto. Tel daar bij op regeren met aartsvijand PvdA en schaken op de borden van de Eerste Kamer en Tweede Kamer.

Dat zijn toch heftiger projecten dan wat zijn drie voorgangers Balkenende, Kok en Lubbers presteerden.Het contact van Rutte met de andere onderhandelaars is goed. Want Rutte is met iedereen goed.

Is Rutte ook in staat zelf te gaan geloven in het groen-rechtse verhaal? Ja, dat heeft hij al bewezen toen hij net fractieleider was. De grote kunst zal voor hem zijn de VVD-fractie en de achterban daarin nu wel mee te nemen. Maar hij kan verwijzen naar de grote multinationals én VNO-NCW die hameren op verduurzaming en vergroening.

BEDREIGINGEN
De flexibiliteit van Rutte is legendarisch. Daarom is de optie met GroenLinks niet onmogelijk. Maar daarom ook krijgt hij ijzervreter Zijlstra aan zijn zijde. Waar Rutte te makkelijk door de bocht te dreigt te gaan, hangt Zijlstra aan de rem. Die souplesse van Rutte's elastiek is tegelijkertijd zijn achilleshiel geworden. In de campagne was Rutte kwetsbaar op zijn geloofwaardigheid door de verbroken beloftes.

Het was niet makkelijk de afgelopen campagne géén belofte te doen. Dat is hem toch gelukt. Maar daarmee wordt Rutte niet blind vertrouwd.Het zal gaan piepen en kraken over afspraken inzake inkomensongelijkheid en het humane vluchtelingenbeleid. De VVD-achterban heeft voor het laatst zwaar geslikt in dat eerste chagrijnige jaar van Rutte II.

De partijtop heeft het geluk dat de motie om een nieuwe coalitie ter goedkeuring voor te leggen aan het congres, niet is aangenomen. Tijdens een Facebooksessie deze week kreeg Rutte al om zijn oren dat hij 'verraad' pleegt door met GroenLinks om tafel te gaan zitten.

Volledig scherm
© Ruben Oppenheimer

Het tinnen soldaatje
Sybrand Buma

KANSEN
Hij is de man die het CDA weer regeringsverantwoordelijkheid gaat bezorgen. Daar heeft hij vijf jaar op moeten wachten. Een ministerschap voor Buma en twee andere CDA'ers ligt nu voor het oprapen. Tijdens het laatste congres van de christendemocraten in Barneveld zaten er twee oud-bewindslieden op de eerste rij: Jan Peter Balkenende en Elco Brinkman.

Het volgende partijcongres na de kabinetsformatie moet er rijker uitzien met drie ministers en twee staatssecretarissen.Zo steil als Buma naar buiten lijkt, is hij niet binnen de muren van het oude Justitie op het Binnenhof, waar CDA, GroenLinks en D66 huizen. Buma en Pechtold zochten elkaar vaak op tijdens Rutte II. Toen Buma uit de besprekingen over het Woonakkoord stapte, gaf hij Pechtold zijn onderhandelingsresultaten.

BEDREIGINGEN
Met zijn eigen stevige conservatieve stijl markeerde Buma de nieuwe positie van de christendemocraten. Dat maakt hem niet tot de droompartner van D66 en GroenLinks. Toch moet hij serieus werken aan een dergelijke coalitie. Als het lukt is het goed voor het profiel van het CDA, maar niet voor de stabiliteit.

Gedroomde coalities bestaan voor niemand nog in dit versnipperde landschap. Een coalitie met de ChristenUnie is echt niet iets waar Buma reikhalzend naar uitziet. Op het gebied van klimaat en vluchtelingen is de ChristenUnie voor het CDA net zo lastig als Groenlinks.Met barmhartigheid en rentmeesterschap in het achterhoofd moet er een regeerakkoord met GroenLinks zijn te maken, zo zal de gematigde vleugel vinden. Buma is authentiek conservatief. Zijn harde aanval op GroenLinks in de campagne was gemeend en is door niemand vergeten.

Tot overmaat van ramp moet hij aan de onderhandelingstafel recht tegenover de aanvoerder van de 'milieuhippies' gaan zitten.Buma heeft de voor- en nadelen van zijn nieuwe premier tijdens Rutte I goed kunnen bestuderen. Hij bewondert de manier waarop de sociaal intelligente Rutte omgaat met mensen. Maar het snelle dealmaken lijkt hem net te veel op goochelen.

Volledig scherm
© Ruben Oppenheimer

De mineur die bommen onschadelijk maakt Kansen
Alexander Pechtold

BEDREIGINGEN
Wat er mis kan gaan? De in de elf jaar prudent opgebouwde positie van D66 kan als een mikadospel ineenstorten omdat de politieke constellatie met vier partijen niet stabiel wordt. Dan heeft Pechtold lang gebouwd aan wat een zandkasteel blijkt te zijn, dat wegspoelt bij een serieuze golf. Die nachtmerrie wil Pechtold bestrijden door rustig te bouwen aan vertrouwen.

Dat is ook zijn kracht: goede sfeer maken, attent zijn (Klaver is jarig op 1 mei!) en de andere drie het gevoel geven dat het eerste kabinet dat naast de Koning op het bordes mag staan, een mooi team wordt. Regeren met GroenLinks is voor D66 het best.

Toch is de vrees groot dat de onderhandelingen mislukken. Wat dan dreigt is dat D66 in een coalitie met de ChristenUnie als meest linkse partij wordt leeggegeten door PvdA en GroenLinks, die zullen bloeien in de oppositie.

KANSEN
Zijn partij klimt sinds 2006 zoals zijn eigen carrière: gestaag, stap voor stap. Niet meer met jojoënde zetelaantallen zoals onder zijn voorgangers. Alexander Pechtold is een politieke stapelaar. Waar hij in 2012 vurig hoopte op kabinetsdeelname werd het steun aan het kabinet zónder bewindslieden.

Daarmee kwalificeert D66 zich in 2017 voor onmisbare aanwezigheid in een coalitie. En hoopt Pechtold zich in het rijtje te scharen van grote Democraten zoals Jan Terlouw en Hans van Mierlo.

Zijn relatie met Mark Rutte is goed. De twee heren hebben veel deals gesloten tijdens Rutte II. Pechtold hoopt als minister van Buitenlandse Zaken in Brussel aan Rutte's zijde te kunnen opereren. Maar ook om vorm te geven aan een nieuwe geopolitieke positie van Nederland. Dat is met GroenLinks aantrekkelijker dan met de ChristenUnie.

Met een ministerspost kan Pechtold bovendien de herinnering wegvagen aan zijn eerste periode als dienaar van de Kroon (2005/2006) toen hij minister zonder portefeuille was, belast met Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties.

Volledig scherm
© Ruben Oppenheimer

De joker
Jesse Klaver

KANSEN
Voor Jesse Klaver is het zaak dat hij voor de zomer met opgeheven hoofd van de onderhandelingstafel kan lopen. Mét of zónder regeerakkoord. Na zijn knappe verkiezingscampagne die de uitstraling had dat er iets bijzonders gebeurde in de Nederlandse politiek, wil hij de verandering verzilveren. Maar dat hoeft niet.

Klaver verwacht een nieuw momentum bij de volgende verkiezingen.Er wordt binnen de VVD getwijfeld of GroenLinks regierungsfähig is. Maar de achterban heeft de Kunduzmissie geslikt en het Lenteakkoord met grote bezuinigingen. De tijdgeest is welwillend voor GroenLinks: er is economische groei en de urgentie voor de aanpak van klimaat- en milieuproblematiek is groter dan ooit.

Belastingvoordelen voor multinationals en flexcontracten staan in een kwade reuk. Wat een goed teken is, dat is dat Klaver de 'apptivisten' van zijn beweging meeneemt in het formatieverhaal. Eerder stuurde hij al een mail en deze week een filmpje.

BEDREIGINGEN
Maar voor Klaver geldt dat een goed campagnevoerder nog geen strategisch onderhandelaar is. Groenlinks is groter dan ooit met veertien zetels, maar wel de kleinste van de vier partijen die aan tafel zitten. De vraag is of GroenLinks bereid is te accepteren dat ze domweg de kleinste is van de vier. Want jezelf veel groter maken dan je bent gaat tot irritaties leiden.

Jesse Klaver als onderhandelaar is voor de meesten een black box. Een goede chemie bereik je met geven en nemen. Geven aan D66 zal nog gaan, maar is veel moeilijker als het om VVD en CDA gaat.

Hij zal gespitst moeten zijn zich niet te makkelijk van tafel te laten blazen. Zo beproefde Femke Halsema in 2006 de regeerkans niet serieus. En bij de mogelijkheid voor GroenLinks in 2010 had Rutte bij de VVD intern niet de positie 'paars-plus' aan te gaan. In 2017 ziet het er met VVD en CDA niet per se gunstiger uit. Zo dreigt regeren een eeuwige droom te blijven voor Groenlinks.

Exclusief

Het beste van het AD