Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Psychiater Kaspar Mengelberg © Marco Okhuizen

'Veel mensen zijn liever ziende blind'

Stemming NederlandWierd Duk peilt de stemming. Nederland behoort tot de gelukkigste landen ter wereld. Toch zijn veel mensen ontevreden. Deze week: de stand van het debat. Angst voor uitsluiting beheerst het maatschappelijke debat in Nederland. 'Zo erg als nu was het nog nooit'.

Quote

Niet eerder in mijn leven was de po­li­tiek-cor­rec­te druk zo groot als nu

Kaspar Mengelberg, psychiater
Volledig scherm
Wierd Duk © Joost Hoving

In de Amsterdamse kunstenaarssociëteit De Kring praat een klein gezelschap over de stand van het debat in Nederland. Onder hen een psychiater, een filmregisseur en ik. Mannen van boven de vijftig, blank ('wit'), hoogopgeleid. We maken ons zorgen. ,,Niet eerder in mijn leven was de politiek-correcte druk zo groot als nu," zegt Kaspar Mengelberg (70), psychiater in Amsterdam. ,,Ik hoop dat Trump de Amerikaanse verkiezingen wint. Ik vind de discussie over racisme in Nederland flauwekul. En mijn grote zorg is de islamisering van Europa. Maar als je dit zegt ben je 'onfatsoenlijk' en een 'PVV'er'."

Het is kort voor de verkiezingen in de VS. De media, de politiek, de onvermijdelijke cabaretiers, de BN'ers: allemaal zingen ze het loflied van Hillary. Commentatoren maken hun kijkers en lezers wijs dat Clinton de betere kandidaat zou zijn. Zelden wordt erbij verteld dat Hillary de lieveling is van Wall Street - haar schoonzoon komt van Goldman Sachs, de meest gehate bank ter wereld - of dat ze bevriend is met Goldman Sachs' Lloyd Blankfein, tegen wie de linkse protestbeweging Occupy zich keerde en die meent dat 'bankiers het werk van God doen', of dat ze op buitenlands terrein een 'havik' is, die smadelijk lachte om de moord op Gadaffi en Poetin vergelijkt met Hitler.

'Hillary' is in de beeldvorming de gewenste, links-liberale kandidaat. Bij de Vara, ooit de arbeidersomroep, voert men op verkiezingsavond voor haar een rituele hoogmis op met veel vrouwen, die Hillary prijzen omdat ze een vrouw is.

Quote

Een van de redenen dat ik politiek actief ben is omdat ik deze idiotie aan de kaak wil stellen

Eddy Terstall
Volledig scherm
Eddy Terstall © anp

Maatschappelijk valuta
Wat is er gebeurd, vragen we ons af? Waarom worden ons illusies voorgeschoteld, in plaats van feiten? Niet alleen over Clinton, ook over de (politieke) islam, de multiculturele samenleving, 'Europa', Brexit, de vluchtelingencrisis, Poetin: wie een afwijkend standpunt inneemt ligt onder vuur, dan ben je een 'racist', een 'islamofoob', 'rechts-extremist' of een 'Putinversteher'. Het overkomt ook filmmaker Eddy Terstall (52), langjarig sympathisant van de PvdA. ,,Een van de redenen dat ik politiek actief ben is omdat ik deze idiotie aan de kaak wil stellen," zegt Terstall. Dat is lastig: ,,Politiek-correct zijn is maatschappelijke valuta. Als ik 'deug' als filmmaker krijg ik subsidie van de publieke omroep. Een wetenschapper krijgt een baan op de universiteit. Een journalist krijgt lof van zijn collega's. De groepsdruk is enorm. Als je er vanaf wijkt kan dat nare gevolgen hebben."

Maar de panelen verschuiven. Ik merk het aan de mails die ik krijg. Hoogopgeleiden vertellen mij dat ze op de PVV gaan stemmen. 'Als ik dit hardop zeg in mijn omgeving krijg ik niets anders dan verontwaardiging en zelfs woede!' schrijft 'Millennial Zoë'. 'Ik wil mezelf sociaal niet helemaal isoleren, daarom blijf ik liever anoniem'. Zij is één stem in een lange rij.

Quote

Je ziet de media alweer de kant van de macht kiezen en zich identificeren met 'president Trump'

Sywert van Lienden
Volledig scherm
Sywert van Lienden © Ivo van der Bent

Punthoofd
,,De samenleving is een stuk verder dan de media-elite," zegt politiek commentator Sywert van Lienden (26). ,,Als ik bij DWDD aanschuif vertegenwoordig ik maatschappelijk een meerderheidstandpunt. Maar op tv ben ik altijd in de minderheid. Ik ben altijd het kritische geluid, altijd mijzelf aan het verdedigen. Dat vreet tijd waardoor ik nauwelijks toekom aan mijn eigen verhaal. Ik krijg er een punthoofd van."

Ik spreek Van Lienden na de dramatische Amerikaanse verkiezingsnacht. ,,Fascinerend. Ik zie mensen die hun eigen wereldbeeld projecteren op Clinton en nu publiekelijk rouwen. Dat zegt van alles over hen, maar het is geen analyse." Hij is kritisch op de rol van de media: ,,Je kunt niet wekenlang propageren dat Clinton president zal worden en Trump afmaken en ons nu uitleggen hoe het komt dat Trump heeft gewonnen. Ik zou een tijdje mijn mond houden. Maar je ziet de media alweer de kant van de macht kiezen en zich identiferen met 'president Trump'."

Zelfreinigend
Clintons verlies lijkt bij sommigen zelfreinigend te werken. Amerikaanse commentatoren vragen zich af wat ze in hemelsnaam over het hoofd hebben gezien. De Britse satiricus Tom Walker veegt in een woedend-hilarische tirade de vloer aan met het politiek-correcte establishment: 'We debatteren niet meer want 'links' heeft de culturele oorlog gewonnen. Mensen mogen zelfs niet meer zeggen wat ze dénken. Zo krijg je president Trump'.

Psychiater Kaspar Mengelberg is blij met Trump. ,,Hopelijk is een oorlog met Rusland nu afgewend." De beelden van verbijsterde, huilende Clinton-aanhangers verbazen hem niet. ,,Standpunten zijn sterk emotioneel geladen. Dat zit heel diep. Daarom zijn mensen vaak ziende blind, en horende doof."