Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Voormalig spermaklinkiek Medisch centrum Bijdorp te Barendrecht.Eigenaar Jan Karbaat woont er nog steeds © Milan Rinck

'Wacht even, je krijgt vers zaad van mij'

donorzaadBij Medisch Centrum Bijdorp is jarenlang gesjoemeld met donorzaad. Volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg staat deze zaak op zichzelf. Maar voor honderden ouders en donorkinderen is het leed al geleden. Zij willen naar de rechter.

Quote

Er is geen kind van Bijdorp dat een kloppend paspoort heeft. Alles is vervalst

Petra, alleenstaande moeder
Volledig scherm
Jan Karbaat van Medisch Centrum Bijdorp. © Privéfoto

Natuurlijk was Fokje van der Kooi ongelooflijk blij toen ze voor de tweede keer beviel van een gezonde dochter. Maar de bevalling zorgde ook voor verwarring.

Was haar oudste dochter nog lelieblank met groenbruine ogen, nu lag daar een wolk van een baby met een donkere huid en bijna zwarte ogen. ,,Ik dacht hoe kon dit? Het drong eigenlijk niet goed tot me door. Dat kon gewoon niet...''

Beide dochters zijn geboren met sperma van een donor uit Medisch Centrum Bijdorp. In 1987 klopten Fokje en haar man aan bij de Barendrechtse kliniek, onder leiding van fertiliteitsarts Jan Karbaat. Haar echtgenoot was na een hersteloperatie onvruchtbaar. Een spermadonor was hun uitweg om de kinderwens te vervullen. Na vele inseminatiepogingen lukte het om zwanger te worden. Ze kregen twee mooie dochters  (1989 en 1992), maar o zo verschillend qua uiterlijk. Het stel had toch duidelijk aangegeven dat hun tweede kind van dezelfde donor moest zijn?

Als ze hadden gezegd dat de donor van ons eerste kind niet meer beschikbaar was, hadden we nog kunnen nadenken of we een kind van een andere donor wilde. Maar dat is helemaal niet gezegd.''

Vragen
Toen de dochters ouder werden, kreeg ze er vragen over. De donkere dochter werd gediscrimineerd. Fokje vertelde dat ze haar kleurtje te danken had aan haar opa, die ook redelijk donker was. Tot ze een jaar geleden een uitzending van Spoorloos zag. Een donorkind was op zoek naar halfbroers en -zussen, omdat zijn donor een overactieve en autistische Surinaamse man bleek te zijn, in tegenstelling tot wat in zijn donoromschrijving stond.

,,Ik raakte in paniek en werd gedwongen mijn dochters te vertellen dat ze kind van een spermadonor waren. Ze pakten het goed op, maar wilden wel weten wie hun donor was.''

De laatste jaren bleek hoeveel er gesjoemeld is in Bijdorp. De kliniek heeft sperma van verschillende donoren vermengd voor een grotere kans op bevruchting.

Volledig scherm
© Milan Rinck
Quote

Hij had mij eerlijk moeten voorlichten. Ik voel me misbruikt

Fokje van der Kooi

Er is gelogen over de achtergrond van donoren. En vrouwen hebben zelfs vermoedens dat directeur Karbaat zelf sperma doneerde.

Het zorgt voor veel leed in gezinnen. Kinderen komen erachter dat ze geen volle zussen of  broers zijn, en nog veel meer bloedverwanten hebben dan ze dachten.

Angst
Vrouwen komen erachter dat ze kinderen hebben van verschillende donoren, zonder dat zij dat wisten. En er is onzekerheid over het risico op erfelijke ziektes. Vrouwen die dachten dat hun donor een hoogopgeleide, gezonde blanke man was met een goede baan en een gezin, bleken geïnsemineerd te zijn met sperma van de Surinaamse man met het Syndroom van Asperger. Hij doneerde jarenlang wekelijks in meerdere klinieken. Gevreesd wordt voor honderden nakomelingen.

De angst werd ook voor Fokje van der Kooi bewaarheid. Na een dna-test bleek haar jongste dochter een kind te zijn van deze donor. Inmiddels zijn via de dna-databank van Fiom tientallen nakomelingen getraceerd.

Dat was ook de vrees van Petra (gefingeerde naam), die zich in 1993 bij Bijdorp aanmeldde. ,,Hij was een van de weinigen die insemineerde bij alleenstaanden vrouwen'', zegt ze. ,,Mijn kinderwens was groot.''

Ze is meer dan honderd keer geïnsemineerd, deels door Karbaat, die toen al in de 60 was. ,,Hij was vriendelijk en begaan en nam de tijd voor me. Hij vroeg niet veel. Omdat ik overdag werkte, kon ik 's ochtends vroeg buiten kantoortijd bij hem terecht.''

Later kon ze zich met sperma uit Bijdorp in Deventer - dichter bij huis - laten insemineren. Reed ze met een thermoskan met stikstof en 'rietjes' met donorzaad op schoot van Barendrecht naar het ziekenhuis. Ze betaalde 460 gulden voor twaalf 'rietjes'.

Uiteindelijk kreeg ze twee dochters. Dna-onderzoek wijst uit dat ze van dezelfde donor zijn. ,,Dat geeft rust, want we begonnen toch te twijfelen.''

Donorpaspoort
Of de beschrijving in het donorpaspoort klopt, weet ze niet. Ze somt op: geboren in 1960, 1,82 lang, 77 kilo, harmonieus musculair gebouwd, Europees, getrouwd en twee kinderen, slank en zeer knap, academisch geschoold, ingenieur, houdt van sport, een aimabel mens, kan goed luisteren, is voor vrouwenemancipatie, houdt van concerten en heeft een hekel aan macho's.

,,Dat paspoort kan ik wel weggooien'', zegt ze. ,,Er is geen kind van Bijdorp dat een kloppend paspoort heeft. Alles is vervalst.''

Gepruts
Petra heeft contact met meerdere moeders die in onzekerheid verkeren. Ze vermoeden dat Karbaat zelf ook geïnsemineerd heeft.

,,Er zijn kinderen die heel veel op hem lijken. Hij zei soms tegen vrouwen: wacht even, je krijgt vers zaad van mij. En dan ging hij weg en kwam terug met een potje. Hij heeft geprutst met menselijk materiaal. Dat is goor.''

Ook Fokje van der Kooi is boos en teleurgesteld. ,,Ik geloof een arts op zijn woord. Hij had mij eerlijk moeten voorlichten. Ik heb  niet kunnen kiezen. Hij heeft gewoon iets in mijn baarmoeder gestopt. Ik voel me misbruikt. Wat zal hij gedacht hebben toen hij mij insemineerde?''

Ze wil samen met andere ouders en donorkinderen Karbaat voor de rechter slepen. ,,Hij moet zich verantwoorden, ook al is hij oud.  Hij moet begrijpen dat dit ethisch onverantwoord is.''

Karbaat ontkent alle beschuldigingen ten stelligste. De verkeerde informatie in donorpaspoorten zijn administratieve fouten. Hij geeft toe sperma van verschillende donoren vermengd te hebben, maar zegt vrouwen daarover vooraf ingelicht te hebben. ,,Ik heb naar eer en geweten gehandeld. Als er fouten zijn gemaakt, is dat niet met opzet gebeurd.''

Dat hij zelf sperma zou hebben gedoneerd, noemt hij 'krankzinnig'. ,,Ik heb al heel lang problemen met mijn prostaat. Die is vele jaren geleden verwijderd. Dus ik kan helemaal geen sperma doneren.''