Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Geert Wilders ontvangt het boek Kwaad uit handen van de schrijver journalist Olivier Niemöller.
Volledig scherm
Geert Wilders ontvangt het boek Kwaad uit handen van de schrijver journalist Olivier Niemöller. © Marco Okhuizen

Wierd Duk peilt de stemming: Onvrede die kan omslaan in haat

boze burgersVeel Nederlanders zijn kwaad omdat ze zich in de steek gelaten voelen door de politiek. In een nieuw boek krijgen ze een stem.

Quote

Wanneer mensen merken dat je ook maar iets met de PVV hebt, lig je eruit

Yvonne

Vanuit een raam van de Den Uyl-zaal in de Tweede Kamer kijk je uit op het Binnenhof. Terwijl buiten een groepje gehoofddoekte schoolmeisjes richting de Ridderzaal loopt, neemt Geert Wilders hier het boek Kwaad van auteur Joost Niemöller in ontvangst. Hierin komen 31 Nederlandse burgers aan het woord: over immigranten, de multiculturele samenleving, de islam, de 'gevestigde orde', over Fortuyn - die ze enorm missen - en ook over Wilders.

Het is een beklemmend boek, doordat uit de gesprekken duidelijk wordt hoe verstikkend sociale druk kan zijn. De vrouwen en mannen die Niemöller (59) opzocht - oud, jong, hoog- en laagopgeleid, homo en hetero - behoren tot de honderdduizenden Nederlanders die in Wilders de aanvoerder zien van een heuse revolte.

Ze vormen een groep, maar ze voelen zich volgens Niemöller 'totaal alleen'. Dat komt doordat zij hun opinies niet terugzien in de media, doordat ze telkens horen dat PVV'ers 'tokkies' zijn en omdat hen wordt verteld dat het onfatsoenlijk is om op Wilders te stemmen. Daarom verheimelijken ze hun sympathie voor de PVV, soms tot in hun kennissen- en familiekring. Anders dreigt maatschappelijke uitsluiting. Zoals lerares Yvonne het uitdrukt: ,,Wanneer mensen merken dat je ook maar iets met de PVV hebt, lig je eruit.'' Om die reden wilden Niemöllers gespeksparters, op drie na, anoniem blijven.

Stigma

Quote

Joost laat zich niet de mond snoeren, zoals andere journalisten

Anita Hendriks

Het stigma een 'racist' en 'moslimhater' te zijn, kleeft ook aan Niemöller. Voor Wilders mag de auteur een van de weinigen zijn die 'in journalistiek en intellectueel Nederland wakker is en het taboe niet mijdt', voor zijn critici is Niemöller een 'extreem-rechtse ophitser', die verlangt naar een burgeroorlog. ,,Ik kijk niet neer op mensen van een ander ras'', zegt Niemöller. ,,Trots zijn alleen omdat je blank bent, vind ik totale kolder. Ik zie mijzelf vooral als een observator.''

Op basis van zijn gesprekken verwacht Niemöller een klinkende verkiezingsoverwinning voor de PVV. ,,Ik twijfel er niet aan dat Wilders premier wordt. Het onbehagen zit zo diep en is zo wijdverspreid. De droom in welk land we hadden kunnen leven als Fortuyn niet was vermoord, heeft bijna religieuze vormen aangenomen.''

Na de zege van Donald Trump verleggen buitenlandse media hun aandacht naar Nederland. Aanvragen voor interviews met Wilders en PVV-kiezers stromen binnen. ,,Het is fascinerend wat er bij jullie gebeurt'', zegt een aanwezige Britse verslaggeefster, die door Europa reist om verslag te doen van de migratiecrisis. Ze werkt nu aan een verhaal over de PVV. Fluisterend: ,,Ik tref hier hetzelfde sentiment aan als rond Brexit: ook toen was de angst voor immigranten en de islam doorslaggevend. Maar niemand durft dat in het openbaar te zeggen.''

Anita Hendriks (48) en Wim Verbaarschot (53) zijn uit Brabant naar de presentatie gekomen. Ze staan niet in het boek, maar zijn fans van Niemöllers werk. Hendriks is regionaal actief als fractiesecretaresse voor de PVV. ,,Joost laat zich niet de mond snoeren, zoals andere journalisten'', zegt ze.

Leugens

Vertrouwen in de gevestigde media hebben deze mensen al lang niet meer. Die behoren in hun ogen allemaal tot de 'politiek-correcte Lügenpresse (leugenachtige pers)'. De kranten hebben ze opgezegd. Aan de 'linkse' nieuwsrubrieken op tv ergeren ze zich te pletter. Zij zien een heel ander Nederland. Hendriks: ,,Dat het economisch weer goed zou gaan, zoals het kabinet en de media beweren, is een leugen. Ik zie mensen om ons heen worstelen met armoede. Net nog: een vrouwtje belt me. De hond heeft kanker en kreunt de hele dag van de pijn. Maar ze heeft niet de 128 euro om hem te laten inslapen. Dat schiet ik dan deels voor.''

De woede van veel PVV-sympathisanten - vooral op Marokkaanse criminelen, zoals uit Kwaad blijkt - laat zich moeilijk kalmeren. Uit Niemöllers boek wordt duidelijk hoe diep het ongenoegen zit en hoe snel dit kan omslaan in haat als die emoties politiek niet worden gekanaliseerd. Wilders zegt 'tegenover de boosheid die uit het boek spreekt een patriottische lente' te willen zetten. Dat is noodzakelijk, denkt ook Niemöller.

Het is zijn overtuiging dat Europa afstevent op een burgeroorlog als populisten als Wilders, Le Pen en de Duitse Frauke Petry (AfD) geen regeringsverantwoordelijkheid gaan dragen. ,,We komen terecht in een situatie van chaos en geweld als de immigratie niet wordt gestopt en de islam niet aan banden wordt gelegd. En ik ben echt niet de enige die hier voor waarschuwt.''

Exclusief

Het beste van het AD