Volledig scherm
Onderhandelaar Jesse Klaver (GroenLinks) geeft een toelichting op het vastlopen van de formatiegesprekken. © ANP

GroenLinks wilde niet: Turkijedeal struikelblok in formatie

Na netto 18 dagen onderhandelen blijkt een regering tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks er niet in te zitten. GroenLinks-leider Jesse Klaver wilde de anderen niet tegemoetkomen op het thema migratie, zeggen ingewijden.

Het liep spaak op de nieuwe vluchtelingenstroom die uit Afrika te verwachten valt. VVD, CDA en D66 willen daarbij inzetten op opvang in de regio, naar voorbeeld van de Turkije-deal over Syrische vluchtelingen. GroenLinks wilde de deur naar opvang in Europa niet dichtgooien, stelt een bron. ,,Klaver wilde die brug niet over.”

Afgelopen donderdag was migratie ook al besproken aan de tafel van Schippers. Ook toen ging het hard tegen hard, zeggen insiders. De partijen denken immers anders over hoe coulant het toelatingsbeleid voor vluchtelingen moet zijn, of over opvang. 

Struikelblokken

Meer dan een verstandshuwelijk tussen de vier zo verschillende partijen zat er daarom toch al niet in, maar zelfs die verbintenis komt er niet. Informateur Edith Schippers riep vandaag de pers bijeen om te melden dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks er op migratie niet uit zijn gekomen. ,,Er was een kloof en die wilde maar niet kleiner worden”, constateerde Schippers. ,,De drempel bleek te hoog, ondanks alle inspanningen.’’

Publiekelijk zwartepieten de partijleiders niet, maar binnenskamers gebeurt dat wel. Gingen Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA) en Mark Rutte (VVD) gisterochtend achteloos aan tafel, binnen GroenLinks werd gesproken over een mogelijke ‘make or break’-dag. Klaver wilde doorpraten over migratie tot er een deal was – of niet. 

Volledig scherm
Informateur Edith Schippers geeft een toelichting op het vastlopen van de formatiegesprekken. © ANP

In de namiddag kregen GroenLinks-Kamerleden een seintje: kom naar Den Haag, we gaan jullie bijpraten over de formatie. Bij de andere partijen bleven de fractiekamers leeg, zij voelden volgens een ingewijde een breuk ‘niet aankomen’. ,,Dit was één van de struikelblokken, maar niemand behalve GroenLinks leek te weten dat het vandaag mis zou gaan.''

Saillant: amper twee uur na de breuk bekend werd had Klaver zijn achterban een e-mail met uitleg gestuurd. Tegen Schippers zou Klaver bovendien hebben gezegd dat ‘nog een keer’ onderhandelen met VVD, CDA en D66 geen zin heeft. Deze combinatie ‘lukt niet’, klinkt het in GroenLinks-kringen. ,,De wil was heel groot om er uit te komen, maar inhoudelijk lukt het niet.''

Pechtold

Het had ook mis kunnen gaan over inkomensverschillen of klimaat, benadrukt een andere insider, als van één van die onderwerpen vandaag was afgesproken daar een beslissing over te forceren. ,,Die verschillen zijn ook groot, maar GroenLinks wilde vandaag gewoon niet bewegen. Zover is het dus nooit gekomen.’’

D66-leider Alexander Pechtold, weg van de camera’s, kon zijn boosheid niet verbergen. ,,Ik heb er de P. in en die is niet van Pechtold.’’ Voor hem kwam het als een verrassing. ,,Ik had thuis nog gezegd: je ziet me donderdag weer.’’

Over alternatieve coalitiemogelijkheden is niemand genegen te praten. Met de ChristenUnie als substituut voor GroenLinks is er een krappe meerderheid van 76 zetels te halen. Toch is met die partij nota bene op vluchtelingenzaken het verschil met VVD en CDA enorm. Een minderheidskabinet is al evenmin aantrekkelijk.

Hoewel het formatiespel nu –min of meer – van vooraf aan begint, is het niet ondenkbaar dat bijvoorbeeld D66 het nog eens met hetzelfde kwartet wil proberen.

Misschien dat daarom alle onderhandelaars – van Rutte tot Klaver – gisteravond weigerden een schuldige aan te wijzen. CDA-leider Buma, die GroenLinks toch niet als natuurlijke partner ziet, hield het er zelfs op ‘zeer teleurgesteld te zijn’. ,,Het is een conclusie van alle vier partijen geweest. We hebben echt alles gedaan om de verschillen te overbruggen. Er is ook echt wel gepoogd om het bij elkaar te brengen, want de verantwoordelijkheid wordt gevoeld. Het was echter onmogelijk.’’

Coalitie

VVD-leider Rutte noemt het ‘jammer’. ,,De VVD had deze coalitie niet bedacht voor de verkiezingen, maar er is serieus naar gekeken door alle partijen.’’

Klaver had ‘dolgraag’ een kabinet gevormd. ,,Spijtig,’’ zegt hij. ,,We hebben geprobeerd compromissen te sluiten. Soms lukte dat, maar helaas zijn we niet ver genoeg gekomen. De verschillen waren te groot. Op het gebied van klimaat, op het gebied van inkomensverschillen en vandaag op het gebied van migratie.”

Quote

De VVD had deze coalitie niet bedacht voor de verkiezingen, maar er is serieus naar gekeken door alle partijen

Rutte, premier

De partij in de wachtkamer, de ChristenUnie, wil zich nog niet meteen warmlopen voor een wissel. Eerst moet duidelijk zijn of de huidige breuk wel definitief is en op welk punt het exact is misgegaan. Partijleider Gert-Jan Segers zei vandaag eerst een Kamerdebat, later deze week, te willen afwachten