Mark Rutte adviseert journalisten al om 'lekker op vakantie te gaan'.
Volledig scherm
Mark Rutte adviseert journalisten al om 'lekker op vakantie te gaan'. © ANP

Waarom de formatie nog wel even duurt

De onderhandelaars van VVD, CDA, GroenLinks en D66 doen het kalmpjes aan. Voornaamste redenen: bij een laag tempo kan iedereen wennen aan deze wonderlijke combinatie van partijen, er zijn grote verschillen en het begrotingsoverschot groeit zo.

Mark Rutte keek gisteren met een vleugje medelijden naar de verslaggevers, vlak voordat hij weer aanschoof voor de formatie. ,,Ik zou echt zeggen: ga lekker met vakantie. Het duurt echt nog wel even, dus ik vind het sneu voor jullie dat wij steeds niets te melden hebben.’’

Deksel

Want dat is hoe de formatie tot dusver verloopt: niemand wil iets zeggen over hoe het er in de Stadhouderskamer aan toe gaat. Als het AD op maandag weet te melden dat er deze week over onderwijs wordt gepraat, leidt dat onmiddellijk voor opgetrokken wenkbrauwen aan de onderhandelingstafel, stelt een betrokkene. ,,Dat resoneert wel even, ja.” De afspraak is nou eenmaal dat het deksel op de pot moet blijven.

Sybrand Buma en Alexander Pechtold houden de kaken op elkaar na afloop van een formatie-sessie.
Volledig scherm
Sybrand Buma en Alexander Pechtold houden de kaken op elkaar na afloop van een formatie-sessie. © ANP

Het enige dat niemand kan verbloemen of verzwijgen: het tempo lijkt laag te liggen. Zo is er besloten tot een ‘pappa-dag’ op vrijdag en werd niemand boos toen Mark Rutte (VVD) eens een dagje wat later wilde beginnen om les te kunnen geven, of Sybrand Buma (CDA) besloot naar Malta te vliegen voor een bijeenkomst met zusterpartijen.

Goed verhaal

Dat lage tempo is op meerdere fronten functioneel. Ten eerste om binnenskamers de enorme verschillen tussen de partijen in kalmte te overbruggen. Op het gebied van klimaat, nivellering, asiel de zorg zijn de verschillen groot. Zeker Buma hamerde er daags na de verkiezingen al op: we moeten deze coalitie als het slaagt ook aan Nederland kunnen uitleggen. ,,Bij het kabinet van VVD en PvdA ging het zo snel dat men dat vergeten was,’’ zegt een ingewijde. ,,Iedereen aan tafel weet dat je met een goed verhaal zult moeten komen als je er daar binnen uit weet te komen.’’

Komt nog bij dat er inhoudelijk enorme compromissen uitgedokterd moeten worden. De discussies gaan al wel degelijk de diepte in, maar conclusies zijn nog niet getrokken. Ter illustratie: er zijn nog geen ambtenaren aan het werk gezet om eventuele plannen of akkoordjes uit te laten rekenen.

Een heel scala aan
onderwerpen kwam al aan bod, van arbeidsmarkt en migratie tot klimaat en tegenstellingen in de samenleving, zei informateur Edith Schippers vorige week.

Ingewijden bezweren dat de formatiepoging een ‘serieuze’ is. ,,Al weet je natuurlijk nooit of iedereen zijn best doet voor de bühne of om er echt uit te komen.’’

Wat wel opvalt: rond de onderhandelaars lijkt men niet per se pessimistisch over geijkte splijtzwammen als klimaat of asiel. Een ingewijde houdt voor hoe alle partijen aan tafel op het gebied van klimaat de doelstellingen van het akkoord van Parijs onderschrijven. En op het gebied van asiel is ‘sinds PvdA’er Job Cohen staatssecretaris was’ tot 2001 ‘niets wezenlijks meer veranderd’. ,,Het is een klein beetje strenger geweest, of iets coulanter, maar niet iets waar je over zou moeten struikelen.’’

Principieel

Overal, zegt een andere bron, is eigenlijk wel een compromis over te vinden. Vraag is vooral of die wil er is. Nu nog wel, lijkt het. ,,Niemand heeft de behoefte om zaken op scherp te zetten. Het kan heel principieel worden, bijvoorbeeld op terrein van klimaat of inkomensverdeling. Als bijvoorbeeld GroenLinks zou blijven vasthouden aan één oplossing voor het klimaat, via de belastingen, dan wordt het moeilijker.’’

Volledig scherm
© ANP

Haast voelt men toch al bij geen van de partijen. Ten eerste omdat –anders dan bij Rutte II- er geen economische crisis op de hielen zit. Bezuinigingen zijn niet nodig. Bovendien: iedere dag dat het huidige demissionaire kabinet op opvolging wacht, kan er geen extra geld worden uitgegeven. Het Centraal Planbureau rekende onlangs voor dat een volgend kabinet in principe zelfs 11 miljard euro kan investeren, zonder bij te hoeven lenen. Zo’n begrotingsoverschot zaait een gevoel van rust.

Een gemiddelde formatie duurt sinds 1946 zo’n 89,5
dagen. Nog minstens 62,5 dagen te gaan, zou je denken.