Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Een impressie van Feyenoord City, gemaakt door OMA, Office for Metropolitan Aerchitecture van Ren Koolhaas.
Volledig scherm
Een impressie van Feyenoord City, gemaakt door OMA, Office for Metropolitan Aerchitecture van Ren Koolhaas. © OMA

Hard, maar behendig steekspel

Feyenoord CityVandaag stemt de Rotterdamse gemeenteraad vrijwel zeker met overgrote meerderheid in met de 137 miljoen euro voor Feyenoord City. Hoe verliep het politieke spel achter de schermen? Een terugblik. ,,De druk op de VVD is opgevoerd.''

Antoinette Laan.
Volledig scherm
Antoinette Laan. © Henk Koster

Hoe zou het nieuws vallen aan de Haagse onderhandelingstafel als de VVD in Rotterdam zich als een van de weinige partijen tegen de bouw keert van een nieuw stadion voor de aanstaande voetbalkampioen van Nederland? Het is een retorische vraag, pijnlijk direct bovendien. Een vraag die aanvoelt als een brandnetel, maar een die VVD-fractievoorzitter Antoinette Laan de afgelopen weken vaker dan haar lief is voor de voeten geworpen krijgt.

Dat valt haar zichtbaar zwaar. ,,Laan is niet te benijden'', is de laatste weken dan ook regelmatig te horen op het Rotterdamse stadhuis. Om meerdere redenen niet. Haar partij, drie jaar geleden 'verdreven' uit de coalitie, vreest dat de gemeente Rotterdam een ongewis avontuur aangaat door vandaag 'ja' te zeggen tegen 137 miljoen euro voor Feyenoord City. ,,Maar diezelfde VVD was vier jaar terug de grote animator van een plan, dat heel veel meer risico's en valkuilen bevatte dan wat nu op tafel ligt'', zegt een betrokkene.

Verraad
Sterker: Het Nieuwe Stadion (HNS) kwam destijds tot stand onder de vleugels en de verantwoordelijkheid van - jawel - Antoinette Laan, wethouder sport in het toenmalige college van b en w (PvdA, VVD, CDA en D66). Die laatste partij torpedeerde het 'inspiratieloze voorstel' op het allerlaatste moment echter, tot woede en onbegrip van Laan. Het 'verraad' van de toenmalige coalitiegenoot zit de liberalen nog altijd dwars en verklaart deels de recalcitrante houding van nu. ,,De VVD is nog altijd aan het sikkeneuren. Het chagrijn zit diep'', heet het op het stadhuis.

Maar intussen proeven VVD, CDA, D66 en GroenLinks in Den Haag al wekenlang elkaars nieren: is het onderlinge vertrouwen groot genoeg om gezamenlijk een nieuw kabinet te vormen? Nauwlettend volgen de onderhandelaars de verwikkelingen in Rotterdam. Al was het maar omdat de toekomstige regering vroeg of laat in de buidel moet tasten voor deze grootschalige ingreep in de infrastructuur van de tweede stad van Nederland.

Adriaan Visser
Volledig scherm
Adriaan Visser © Casper Rila

Milieugekkies
Zover is het nog niet. Wat nu vooral telt, is vertrouwen. Een 'nee' van de VVD zou een onwelgevallige steen in de Haagse vijver zijn: dat ondermijnt het broze vertrouwen. Die boodschap is inmiddels ook in Rotterdam geland, zeggen meerdere betrokkenen op het stadhuis aan de Coolsingel. ,,Vanuit het landelijk hoofdkantoor heeft de VVD te horen gekregen dat het slecht is voor het eigen profiel als de fractie nu samen met de milieugekkies van GroenLinks en 'de Dieren' tegen stemt'', zegt een van de hoofdrolspelers.

Bovendien: als de VVD de kont tegen de krib gooit, zet de partij zichzelf op voorhand buitenspel als potentiële deelnemer aan het volgend voorjaar te vormen stadsbestuur. Met dat doemscenario confronteert wethouder Adriaan Visser (sport en financiën, D66) de liberalen meer dan eens de afgelopen weken. ,,De druk op de VVD is de laatste weken flink opgevoerd'', zegt een bron. Laan wil het bevestigen noch ontkennen. Maar haar zure en bedrukte gezicht spreekt boekdelen.

Met reden. Het besluit van vandaag is 'een principe-besluit': na het naar verwachting breed gedragen 'ja' moet het nieuwe college na 21 maart 2018 volop aan de slag voor de nadere uitwerking van de details. Feyenoord City, of onderdelen daarvan, zullen nog vaak langskomen in de Rotterdamse gemeenteraad voordat, zoals gepland, in 2019 de eerste spade de grond in gaat. ,,Het is voor de VVD aan de kiezers niet uit te leggen nu 'nee' te zeggen en dan straks doodleuk 'ja' tegen de uitvoering.''

Judith Bokhoven
Volledig scherm
Judith Bokhoven © GL/Lieke Fortuin

En dus zal de VVD vandaag alsnog door de knieën gaan, zo is de verwachting. Dat geldt zo goed als zeker niet voor GroenLinks, ook al dingt ook die partij mee naar een plaats in het kabinet. Maar in het verkiezingsprogramma staat het luid en duidelijk: GroenLinks wil geen publiek geld steken in een commerciële onderneming. Met andere woorden: geen 40 miljoen voor een aandelenpakket in het nieuwe stadion. Partijleider Jesse Klaver herhaalde dat standpunt in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen.

Toch schuift ook fractievoorzitter Judith Bokhove van GroenLinks twee keer aan bij Visser voor 'informeel overleg'. Zoals alle tien de fracties vakkundig worden 'bewerkt' op zijn werkkamer. Hoe meer zielen aan boord, hoe beter dat is, oordeelt Visser. Zo'n cruciale beslissing vereist een aanzienlijk ruimer mandaat dan de 23 van de 45 stemmen, waar de coalitiepartijen Leefbaar, D66 en CDA over beschikken. ,,We hebben een hele ruime meerderheid ook nodig, zodat het 'ja' van nu na de gemeenteraadsverkiezingen van volgend voorjaar ook nog altijd een gegarandeerde 'ja' is'', zegt een lid van een van de drie coalitiepartijen.

Visser, al jaren een vast en trouw bezoeker van de Kuip, speelt het spel 'hard maar behendig'. Vriend en vijand beamen dat. ,,Hij heeft zich vastgebeten in zijn missie en die luidt: na twee mislukte pogingen mag het ditmaal niet fout gaan met het stadion en de gebiedsontwikkeling op Zuid.'' Geprikkeld is hij zelf door de kritiek, nu twee jaar geleden, dat hij te weinig regie zou voeren.

Opvallend: burgemeester Ahmed Aboutaleb laat Visser begaan en bemoeit zich, anders dan voorheen, amper met het dossier Feyenoord City. Slechts in het voorbijgaan informeert hij bij een raadslid hoe hij of zij aankijkt tegen de miljoeneninvestering op de zuidoever.

Onderstromen
Vier jaar geleden verkeek Aboutaleb zich op de verraderlijke onderstromen. Pas vlak voor de finale raadsvergadering kwam hij tot de schokkende ontdekking dat het HNS-plan niet op een meerderheid kon rekenen. IJlings werd het voorstel ingetrokken. Dat was eens maar nooit weer, oordeelden Aboutaleb en zijn entourage. Bovendien is zijn vertrouwen in Visser groot. Hij en Hugo de Jonge (zorg en onderwijs, CDA) zijn de beste paarden in Aboutalebs stal.

De Kuip
Volledig scherm
De Kuip © Jan Kok

Op het eerste gezicht minstens zo opvallend is de onzichtbaarheid van de wethouder bouwen en stedelijke infrastructuur: Ronald Schneider van Leefbaar Rotterdam. Die zou, gelet op zijn portefeuille, toch een prominente rol moeten spelen in deze gebiedsontwikkeling op Zuid?

Niets is minder waar en insiders weten waarom hij schittert door afwezigheid. ,,Schneider is politiek uitgerangeerd.'' Hij is, sinds zijn door de oppositie ingestoken wethouderscoup, de representant van de niet-coalitiepartijen. Dat maakt hem vleugellam. Ook een groot deel van zijn eigen partij moet niets (meer) van hem hebben.

Alibi
De eerzuchtige Visser maakt daar dankbaar gebruik van, gesteund door de rest van het college. Feyenoord City is een prestigeproject van dit stadsbestuur. Bovendien: heeft hij de opknapbeurt van de Coolsingel en de bouw van het Collectiegebouw ook niet al succesvol 'over de streep' getrokken? Zijn portefeuilles sport en financiën verschaffen hem het alibi om Schneider op afstand te houden.

Machtspolitiek is de licht ontvlambare Visser sowieso niet vreemd. Op het stadhuis weet menigeen daarover mee te praten, al is dat nooit hardop. Hij kan, buiten de raadzaal om, verbaal af en toe flink uit zijn slof schieten. Kortom: een opvliegend baasje, dat weet wat hij wil.

Niet voor niets hebben veel raadsleden het gevoel dat ze 'op audiëntie' gaan zodra ze (mogen) aanschuiven bij de oud-topambtenaar. ,,Het is geen gesprek, het is eenrichtingsverkeer'', zegt een van hen. ,,Visser vertelt jou waarom jij zijn mening moet omarmen. Voor jouw argumenten staat hij niet open: die gaan het ene oor in en het andere weer uit.''

Twee partijen weet Visser niet te vermurwen, al zijn overtuigingskracht ten spijt: GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Hij maalt er niet om. Samen zijn de twee linkse partijen goed voor slechts drie zetels. Wat zou hij zich druk maken? Goed: de 'Dieren' maken veel kabaal, en dan met name Vissers oud-klasgenoot Ruud van der Velden. Maar wat dan nog? Blaffende honden bijten niet, is hier een toepasselijk gezegde.

Lastpak
Ronduit geïrriteerd is Visser echter over de tegendraadse opstelling van een raadslid van - pijnlijk genoeg - zijn eigen partij: D66'er Jos Verveen. Die geniet weliswaar al de reputatie van een onverbeterlijke lastpak, maar dan nog: waarom speelt hij opnieuw met veel aplomb de rol van spelbreker? Is de 'BV Jos' weer eens belangrijker dan het partij- en het coalitiebelang? Het is een publiek geheim dat Visser een haat-liefdeverhouding onderhoudt met 'de solist'. Andersom geldt dat ook.

Verveen, zelfstandig ondernemer en raadslid sinds 2010, was het die vier jaar geleden zijn fractie met succes aanspoorde om het 'fantasieloze HNS-plan' van tafel te vegen. ,,Jos is Jos: eigenzinnig tot op het bot en meer een Einzelgänger dan een teamspeler'', aldus een van zijn raadscollega's. ,,Als het moet, dan gaat hij door ramen en ruiten heen. Ergens heb ik daar ook weer bewondering voor. Hij is in de eerste plaats raadslid en dan pas fractielid. Zoals het hoort eigenlijk. Bij D66 worden ze af en toe helemaal gek van hem.''

Zo ook nu, want ook ditmaal is Verveen niet overtuigd. Net als een groot deel van de harde supporterskern van Feyenoord meent hij dat de initiatiefnemers de financiële risico's bagatelliseren en de zaken veel te rooskleurig voorspiegelen. Met alle mogelijk desastreuze gevolgen van dien. 

Verveen, in zijn jonge jaren zelf een fanatiek Feyenoordsupporter, stelt dat de club en dus de fans onder geen beding de dupe mogen worden van 'de grootheidswaanzin van de plannenmakers'. Smalend spreekt hij over de 'Excelpolitie van Feyenoord City'. Het spelersbudget moet omhoog, verklaarde hij al meer dan eens. Dat is volgens Verveen de enige remedie tegen een dreigend fiasco. ,,Als dit een veel te dure jas blijkt te zijn, zullen de maatschappelijke doelen bovendien ook niet gehaald worden.''


Ronald Schneider
Volledig scherm
Ronald Schneider © Marco de Swart

Grote broek
Visser hoorde het de voorbije weken bij tijd en wijlen met kromme tenen aan. Zijn mantra? ,,Wij gaan over de stenen, niet over de benen.'' Verveen trekt in zijn ogen te vaak een te grote broek aan. Zoals ook met zijn oproep van gisteren dat de Feyenoord-directie moet opstappen. Zo niet, dan zou de raad geen steun moeten verlenen aan het collegevoorstel ter waarde van 137 miljoen euro, waarmee Feyenoord de boer op kan in de zoektocht naar externe financiers voor de benodigde 232 miljoen euro aan vreemd vermogen.

Dat zijn, aldus zijn critici, woorden die het goed doen bij een groot deel van de harde kern. Daar wordt al jaren luidkeels geschreeuwd om het vertrek van algemeen directeur Eric Gudde en de zijnen. Verveen wekt volgens veel van zijn collega's dan ook de indruk dat hij zich laat gijzelen door zijn eigen supportersverleden en dat hij uit is op de kiezersgunst van veel fans.
,,Jos laat zich leiden door een klein kliekje hooligans, van wie hij denkt dat ze volgend jaar massaal op hem gaan stemmen'', stelt een partijgenoot onomwonden. ,,Hij moet het zelf weten, maar dat is echt een misvatting. Ik vind het niet slim. Hij doet zichzelf ernstig te kort. Heel veel van die Feyenoordsupporters stemmen niet en al helemaal niet op D66.''

Verveen kent die geluiden. Hij een geheime agenda? Laat hem niet lachen! ,,Als mensen denken dat ik me in deze stadiondiscussie laat leiden door opportunistische motieven, dan zegt dat meer over hen dan over mij. Ik heb maar één agenda en dat is Rotterdam. Ik ben niet van de afdeling: tekent u hier maar bij het kruisje. Ik word als raadslid geacht om kritisch en zelfstandig na te denken, zonder last of ruggespraak. Het gaat hier om een van de duurste stadions in Europa. Ik ben het aan mijn kiezers verplicht om de risico's zorgvuldig tegen elkaar af te wegen. Dat is wat ik doe. Ik geloof bovendien heilig in het dualisme.''

Lijsttrekkersverkiezing
Feit is dat D66 aan de vooravond staat van een lijsttrekkersverkiezing. De aanmeldingstermijn sluit op 21 mei. Meerdere kandidaten zouden zich warmlopen, zo wil het geruchtencircuit. Verveen zou een van de gegadigden zijn, net als de huidige fractievoorzitter Samuel Schampers. Beiden willen dat voorlopig bevestigen noch ontkennen. Nog voor het zomerreces wordt bekend wie de lijst aanvoert bij de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart 2018.

Jos Verveen
Volledig scherm
Jos Verveen © Walter Kallen

Struikelblok
In tegenstelling tot D66 is Feyenoord City bij coalitiegenoten Leefbaar Rotterdam en het CDA geen groot struikelblok. Verre van dat zelfs. De christendemocraten jubelen al vanaf het allereerste moment dat sprake is van 'een unieke kans, die we absoluut niet voorbij mogen laten gaan'. Het ongebreidelde enthousiasme werkt sommige collega's op de zenuwen. ,,Het CDA gedraagt zich weer eens als de kritiekloze applausmachine van dit college.''

Bij Leefbaar, vier jaar geleden tegenstander van HNS, wordt achter de schermen meer gediscussieerd, al is het pleit ook hier vrij snel beslecht. ,,Wij zijn nooit tegen een nieuw stadion geweest, wij zijn alleen tegen slechte plannen'', zegt een raadslid van Rotterdams grootste coalitiepartij. ,,HNS was een uitgesproken miserabel en risicovol plan. Een plan ook zonder franje, waarvan je je met terugwerkende kracht afvraagt: wie heeft dat in hemelsnaam bedacht? Dat is dit plan niet. Sterker: dit is beter, dit is veelomvattender en eindelijk de stap voorwaarts, waar Rotterdam-Zuid al zo lang op zit te wachten.''

Het is een pluim op de hoed van Visser, die de regie strak ter hand nam na het afscheid van de drie zogeheten 'stadionverkenners': Jos van der Vegt, Hans Vervat en Wim van Sluis. Op het stadhuis wordt dat moment beschouwd als het 'omslagpunt'. ,,Met alle respect, maar die drie cowboys worstelden met een te groot ego, waardoor de zaak onnodig is opgehouden.''

En toch: ergens knaagt de twijfel. Nog altijd. Een deel van de raad heeft het gevoel dat Visser bewust heel kwistig met informatie heeft gestrooid. ,,Ik overdrijf niet als ik zeg dat we ditmaal zijn overstelpt met cijfers en data. Zozeer dat ik af en toe dacht: mijn hemel, waar moet ik het zoeken? Het gevoel dat je door de bomen het bos niet meer ziet, is niet prettig. Het roept toch argwaan op. Willen ze soms iets toedekken?'

Exclusief

Het beste van het AD