Volledig scherm
© CBS via Getty Images

Zo had Adele haar stemproblemen kunnen voorkomen

Stemproblemen houden Adele weg van het podium. De 29-jarige zangeres loopt miljoenen mis nu zij de concerten moest annuleren op Wembley waar ze ook een dvd zou opnemen. Veel artiesten zijn Adele voorgegaan met stemproblemen. Hoe komt het zo ver? En belangrijker: hoe voorkom je ze?

‘I’m sorry, I love you, I’m so sorry’. Het was deze week een dramatische mededeling van Adele op sociale media. De zangeres moest haar concerten op Wembley annuleren vanwege stemproblemen. ,,Ze heeft natuurlijk ook wel heel veel gedaan qua optredens”, stelt Dennis Kox, die ook wel de rock-’n-roll-arts wordt genoemd. De kno-dokter van de Vijf Meren Kliniek in Haarlem en Hoofddorp is gespecialiseerd in stemproblemen bij professionals en heeft veel artiesten in zijn praktijk.

Dat de stem van Adele het nu even heeft begeven, is geen toeval. Het aantal artiesten met stemproblemen is een stuk groter geworden, weet Kox. ,,De tijden zijn veranderd. Vroeger, in de jaren 60, ging je naar een concert van de Beatles, die één keer langs kwamen in Nederland. Tegenwoordig staan grote artiesten drie avonden achter elkaar in Ziggo Dome met steeds dezelfde show. Ze kunnen ook geen steek laten vallen. Een valse noot, een slechte uithaal of is er een nummer niet gespeeld? Alles staat onmiddellijk op sociale media. De druk om te presteren is enorm.”

Overbelasting is volgens Kox de grootste oorzaak van de problemen. ,,Ik bekijk de situatie natuurlijk op een afstandje, maar in het geval van Adele is er vooral na haar doorbraak enorm veel van haar gevraagd. Bovendien is zij al een aantal keren geopereerd. En ook al is mijn collega Steven Zeitels een kundige chirurg, de al kwetsbare plek wordt er niet sterker op. Vergelijk het met een knie van een voetballer die opnieuw wordt geopereerd: daar is toch in gerommeld”, aldus Kox die ook kijkt naar de mens zelf. ,,De een kan blijven snoepen zonder dat er een gaatje komt, terwijl bij de ander de tanden er al uitvallen als hij naar een suikerklontje kijkt, zoals ook niet elk strottenhoofd - het orgaan waar de stembanden in zitten - even sterk is.”

Quote

Een valse noot, een slechte uithaal of is er een nummer niet gespeeld? Alles staat onmiddellijk op sociale media. De druk om te presteren is enorm

Dennis Kox

Poliep

Stemproblemen, welke artiest heeft er geen last van gehad? ,,Het lijkt wel mode. Je moet bijna een poliep hebben gehad om erbij te horen”, zegt Kox met een glimlach. De lijst met (Nederlandse) zangers met stemproblemen is lang. Een greep: Marco Borsato, Waylon, Guus Meeuwis, Gerard Joling, René Froger, Frans Bauer, Jim Bakkum, Gordon en Xander de Buisonjé.

Ze kennen allemaal de verschijnselen. Eerst wordt de stem hees, je denkt aan een verkoudheidje, ‘smeert’ de keel met honing. Even een nachtje rusten. Uiteindelijk blijkt er toch meer aan de hand. Zie de stembanden als een bal waar doek overheen wrijft, stelt Kox. Daartussen: vloeistof. ,,Als je te lang wrijft ontstaat er een zwelling”, verklaart Kox. Andere benamingen: verdikking, poliep, cyste. ,,Stemproblemen is een breed begrip. Vaak verwijs ik eerst door naar de logopedist of zangcoach, pas daarna besluiten we tot opereren.”

Volledig scherm
Lee Towers © Jan Kok | Boomerang Fotografie
Quote

Veel mensen denken dat je je stem gebruikt met je keel, maar het is juist vanuit je middenrif

Lee Towers

Jan Smit werd in 2007 geopereerd aan de stembanden. Zijn arts keek in de keel en vergeleek de inspanning van de zanger met het dagelijks lopen van een marathon, ‘maar dan wel met een gebroken been’. De nasleep van zijn operatie: acht maanden niet zingen, zes weken niet praten. Het ergste wat er is voor een zanger? ,,Nou, in elk geval geen pretje, nee”, stelt Dennie Christian, bij wie jaren geleden een poliep is weggehaald. 

Ook Marco Borsato moest onder het mes. Hij sprak over eelt op de stemband. Dat moest weg. Bij een operatie wordt met een mini-schaartje de knobbel weggeknipt. In de dagen erna moeten de stembanden worden ontzien. Praten, kuchen of je keel schrapen, het is niet handig. ,,Veel mensen denken dat je je stem gebruikt met je keel, maar het is juist vanuit je middenrif”, weet Lee Towers, die zelf - op een keelontsteking na - gevrijwaard is gebleven van moeilijkheden met zijn stem. ,,Bij lage tonen haal je meer lucht omhoog, bij de hoge heb je minder nodig. Je moet dus een goede conditie hebben. Niet voor niets zit ik drie keer in de week in de sportschool.”

The Voice

De stem is voor de zanger wat het been is voor de profvoetballer of de hand voor de darter. Ook op dit gebied komen er verzekeringen aan te pas. Waar Stones-gitarist Keith Richards zijn pingelende middelvinger en Cristiano Ronaldo zijn benen liet verzekeren, deden Mariah Carey (30 miljoen euro), Rod Stewart en Bruce Springsteen (beiden 5) dat met hun stem. ,,Maar de kans dat zij hun stem helemaal kwijtraken, is klein. De problemen zijn vaak van tijdelijke aard”, aldus Kox, die soms met lede ogen aanziet hoe artiesten zich in moeilijkheden zingen.

Hij refereert aan de start van Ben Saunders, die in 2011 The Voice of Holland won. ,,Ben deed in zijn eerste maand 200 optredens en heeft gewoon een knobbel op zijn stemband gezongen. Het is vaak met talentenjachten zo: zingen kunnen ze, maar dan?" Zingen op professioneel niveau vergelijkt Kox met topsport: ,,Een profvoetballer doet het óók niet in zijn eentje en speelt ook niet vijf wedstrijden per week. Hij heeft een heel team: een trainer, fysiotherapeut, conditietrainer, mental coach en tegenwoordig wordt ook op voeding gelet. Een artiest zou dat ook moeten hebben: een logopedist, een kno-arts en een vocal coach, een gouden driehoek.”

Volledig scherm
Ben Saunders tijdens zijn auditie in The Voice. © ADN Beeldredactie

poll

Wie is jouw favoriete RTL Late Night-presentator?

Wie is jouw favoriete RTL Late Night-presentator?

  • Beau van Erven Dorens (71%)
  • Humberto Tan (29%)
14830 stemmen