Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
© Laurens Lindhout/Soccrates

'Interesse in mensen dat wordt zwaar onderschat'

Toon GerbrandsToon Gerbrands presenteert vandaag zijn nieuwste boek over topsportmanagement met een forumdiscussie met Guus Hiddink, Mark van Bommel en Sylvia Toth. ,,Ik ben uitgegaan van mijn praktijkervaringen van alledag, ook herkenbaar voor de gewone voetbalfan'', zegt Gerbrands over 'Mijn Stijl'. Een voorpublicatie in vier fragmenten.

1. De juiste strategie

Volledig scherm
© Pro Shots

Wijsheid is de kunst om in alle omstandigheden juist te oordelen of te handelen. Het komt erop neer dat je snel zaken overziet en begrijpt en daar dan de juiste strategie aan koppelt. Een mooi praktijkvoorbeeld hiervan was tijdens mijn periode bij AZ in het seizoen 2007-2008. Een basisspeler van het eerste elftal, Maarten Martens, had een blessure opgelopen. Na zijn revalidatie mocht hij twee keer meedoen als invaller. Na afloop vraagt een verslaggever hem voor de camera of hij nu verwacht dat hij de volgende keer mag starten in het basiselftal. Zijn reactie is dat hij er wel op rekent dat de coach, Louis van Gaal, deze beslissing gaat nemen.

Na het uitzenden van dit fragment gebeurt er weinig. Twee dagen later, na afloop van de lunch, waar alle spelers en stafleden bij aanwezig zijn, gaat Louis van Gaal staan en hij richt zich tot Maarten Martens. Voor iedereen die het tv-gesprek niet heeft gezien, beschrijft hij wat er in het interview is gezegd. Hij bedankt op cynische wijze Maarten voor deze actie. 'Want,' zo stelt hij, 'als ik je nu ga opstellen in de basis, dan denkt heel Nederland dat jij het hier voor het zeggen hebt. En als ik je niet opstel, dan krijg ik als coach weer kritiek en moet ik alles weer gaan uitleggen aan de pers. Je wordt dus bedankt voor dit interview.'

'Maar ik heb een mededeling voor je,' zo gaat hij verder. 'Ik stel uitsluitend spelers op die ik nodig heb om een wedstrijd te winnen. En ik heb besloten dat jij komende zaterdag in de startopstelling staat. Voor jou is het zeker, maar ik weet nog niet wie de andere tien spelers zullen zijn. Het gaat dus in elk geval ten koste van een medespeler van jou. Want voetbal is nog steeds een teamsport,' zo eindigde hij zijn betoog.

De spelers lopen daarna weg en het is voor iedereen duidelijk wie er nu op de bank komt. Koevermans, één van de spitsen van AZ, maakt dit ook duidelijk aan Maarten Martens: 'Je wordt bedankt voor deze actie, want ik zit nu de volgende wedstrijd op de bank.' Op de zaterdag vlak voor de wedstrijd komt Van Gaal nog even de kleedkamer binnen. Hij zegt tegen de spelers dat hij zeer ontspannen is deze keer, want Maarten Martens heeft zelf aangegeven dat hij klaar was om te spelen.

Als de coach weg is, neemt de druk toe bij Maarten en hij vraagt steun bij zijn medespelers, om er alles aan te doen om de wedstrijd te winnen. De einduitslag is 3-1 voor AZ en hij scoort ook nog. Onder deze coach heeft er daarna bij AZ nooit meer zo'n incident plaatsgevonden.

Quote

Vlak voor de wedstrijd komt Van Gaal nog even de kleedkamer binnen. Hij zegt tegen de spelers dat hij deze keer zeer ontspannen is

2. Maak wens wereldkundig

Quote

Soms twijfelen mensen eraan of de directeur van PSV wel helemaal spoort met zo'n lijst

Een interessante vraag is hoe de kans op creatief denken wordt verhoogd. Hoe raak je geïnspireerd? Mijn ervaring: treed andere werelden binnen. Aan het eind van mijn volleybalcarrière als coach had ik een interview met een journalist van NRC Handelsblad. Hij vroeg mij of ik nu nog andere doelen had. Uit baldadigheid heb ik toen geroepen dat ik nog drie dingen wilde doen: een boek schrijven, bier brouwen en buikspreken. Dit verscheen als kop boven het artikel.

De les die ik hiervan leerde, is dat als je iets wilt bereiken, je het wereldkundig moet maken. Iedereen gaat dan helpen. Ik kreeg diverse boeken over bierbrouwen toegestuurd en uiteindelijk heb ik in de Achterhoek mijn eigen bier mogen brouwen. De cursus buikspreken werd mij toegestuurd door een lezer van het NRC en atletiekcoach Henk Kraaijenhof nam vanuit een ziekenhuisbeurs in Duitsland een buikspreekpop voor mij mee. Vanaf dat moment heb ik bewust elk jaar een aantal andere werelden uitgezocht waarmee ik kennis wilde maken: glas-in-lood maken, kaarsen maken, een dag in een klooster, kalligrafie, culinair patat bakken, barista, glasblazen, klassiek scheren, breinkunde, ballonvouwen, boekbinden, drummen en een cursus psychologie voor managers.

Soms twijfelen mensen eraan of de directeur van PSV wel helemaal spoort met zo'n lijst. Bij de cursus ballonvouwen kwam ik mensen uit een achterstandswijk tegen. Ze hadden geen geld voor verjaardagsfeesten: zij volgden nu deze cursus en gingen met hun creaties een heel jaar alle flats in hun buurt af als er een kind jarig was. Een andere wereld.

3. Krijgt iedereen aandacht?

Van Bommel in actie voor AC Milan
Volledig scherm
Van Bommel in actie voor AC Milan © Pro Shots

Interesse in mensen tonen kost tijd. Het is een zwaar onderschat onderdeel van de taak van een leider. Hoe groter de organisatie, hoe complexer de relatiestructuur. Twee mensen hebben één onderlinge relatie. Drie mensen hebben drie onderlinge relaties, vier mensen hebben zes onderlinge relaties. Als je dit uitrekent voor achttien mensen dan is er al sprake van 143 onderlinge relaties. Hoe is dit allemaal te managen?

Deze vraag kwam een keer aan de orde bij de technische staf van PSV. Een wedstrijdselectie bestaat uit achttien spelers en dan hebben we ook nog acht andere stafleden op de bank. Hoe is de onderlinge communicatie geregeld? Wie praat met wie? En krijgt iedereen wel voldoende aandacht? Mark van Bommel, oudtopspeler van PSV die stage liep voor zijn trainersdiploma, vertelde een verhaal over zijn ervaringen bij de Italiaans voetbalclub AC Milan. De topspelers kregen de meeste aandacht. Alle stafleden waren de meeste tijd met hen bezig. Daartegenover waren er ook heel veel jonge spelers, wisselspelers en de zogenaamd wat minder belangrijke spelers, die geen of veel te weinig aandacht kregen. Hij herkende dit als een probleem en een issue waarmee grote winst te boeken valt, als je dat wat slimmer en effectiever aanpakt.

Uiteindelijk was de oplossing simpel. De stafleden bij PSV hadden er een dag over nagedacht en er werd een schema afgesproken. Ieder staflid kreeg drie spelers onder zijn hoede voor die week. Het doel: navraag doen, een gesprekje aanknopen, feedback geven en belangstelling tonen. Dit schema werd wekelijks gewisseld door de stafleden te koppelen aan andere spelers. De hoofdcoach hield over het algemeen contact met de basisspelers, maar ook af en toe met een wisselspeler of jeugdspeler. Door dit slim te plannen heeft dit een groot effect in de relatietheorie. Mark van Bommel meldde een paar dagen later dat dit bij AC Milan een effectievere oplossing zou zijn geweest in zijn tijd.

Gerbrands als volleybal bondscoach in 2000
Volledig scherm
Gerbrands als volleybal bondscoach in 2000 © ANP

4. Werk hard, blijf bescheiden

In het vierde seizoen van mijn bondscoachschap zat alles tegen. De eerste berichten verschenen in de krant dat er twijfels waren over het bereiken van de Olympische Spelen. Natuurlijk werd ook mijn rol als coach en eindverantwoordelijke in deze analyse betrokken. In dit vierde seizoen speelden wij de World League-finale volleybal in Rotterdam. De eerste drie wedstrijden verloren wij. De wereld om mij heen werd heel klein. Achter mijn rug om hadden alle betrokkenen in de volleybalwereld een mening over mijn positie - die ze niet met mij bespraken.

Dit werd ondersteund door artikelen in de media, met de vraag of ik als coach niet moest worden vervangen. Na deze eerste drie wedstrijden was er een rustdag. Daar stond een training op gepland. Ton Boot, de basketbalcoach, belde mij op en vroeg of hij mocht komen kijken. De hele situatie rondom het volleybalteam en mijn persoon vond hij een bijzonder sportmoment. Hij kwam langs bij de training en na afloop spraken wij met elkaar. Hij had drie zaken geanalyseerd. Ten eerste of ik nog voldoende energie had. Ten tweede hoe mijn stafleden met mij omgingen. En ten derde hoe de spelersgroep op mij reageerde. Zijn conclusie was dat ik mij geen zorgen hoefde te maken, het zou goed komen. Want hij vond dat ik nog steeds de maximale energie uitstraalde, en de samenwerking met de staf en de spelersgroep was, ondanks alle tegenslag, nog prima. Zijn advies luidde: werk hard door, houd vertrouwen en blijf bescheiden als er weer resultaten komen.

Dat was een waardevol moment. Terwijl iedereen bezig was met fatalistisch denken, krijg je de steun die je dan heel goed kunt gebruiken. De volgende twee wedstrijden werden gewonnen. In het daaropvolgende kwalificatietoernooi voor de Olympische Spelen bleef de ploeg ongeslagen en plaatsten we ons voor Sydney. Daar werden zes van de acht wedstrijden gewonnen en kwamen wij één punt tekort om ons te plaatsen voor de halve fi- nales.

Op vliegveld Schiphol stonden er mensen met bloemen die mij twee maanden daarvoor nog hadden willen ontslaan. Opportunisten. Ze willen wel met positieve resultaten worden geassocieerd, maar niet met tegenslag of verlies. Tijdens de training op die rustdag in Rotterdam zat er maar één toeschouwer in de zaal: Ton Boot. Hij stond niet op Schiphol. Hij belde drie dagen later...

Titel: Mijn Stijl Auteur: Toon Gerbrands Pagina's: 240 Uitgever: Voetbal Inside ISBN: 9789048837663

Exclusief

Het beste van het AD

poll

De Klassieker wordt gewonnen door...

De Klassieker wordt gewonnen door...

  • Ajax (38%)
  • Feyenoord (37%)
  • Het wordt een gelijkspel (25%)
1344 stemmen