Volledig scherm
© Shutterstock

'Doelen SMART maken leidt tot tunnelvisie'

Wat nu weer, baas?Nooit kun je eens rustig je werk doen. Om de haverklap krijg je van je baas te horen dat het weer anders moet. Schrijver Richard Engelfriet helpt je uit de brand en scheidt in deze rubriek de zin van de onzin. Vandaag: doelen SMART maken.

Eva werkt in het onderwijs en moet van haar baas al haar doelen SMART maken. Dat betekent dat ze niet langer tot doel heeft te zorgen voor ‘zo min mogelijk’ schooluitval, maar dat ‘de schooluitval binnen een periode van 12 maanden wordt teruggebracht tot 10 procent onder de landelijke benchmark’. Moet Eva blij zijn met zo’n baas?

Veel mensen geloven dat je door doelen SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) te maken meer succes boekt dan met vage (‘doe je best’) doelen. Het bewijs zou geleverd zijn door een studie uit 1953. Yale-studenten met SMART-levensdoelen bleken na 20 jaar succesvoller dan studenten met vage doelen. Het onderzoek, gretig aangehaald door goeroes als Anthony Robbins, bleek echter nooit uitgevoerd.

Laboratorium

Gelukkig heeft de wetenschap sindsdien niet stilgestaan: er zijn veel experimenten uitgevoerd waarin proefpersonen allerlei taakjes moesten volbrengen. En als je eenvoudige taakjes in een laboratorium moet doen, blijken SMART doelen effectief. Een vakkenvuller presteert dus waarschijnlijk beter als hij van zijn baas precies te horen krijgt hoe de pakken hagelslag in het schap moeten. Al functioneert de Aldi met de instructie ‘pleur het maar ergens waar plek is’ in de praktijk natuurlijk ook uitstekend.

Maar goed, dat gaat dus allemaal om simpele taakjes. Eva heeft complexer werk. En dan weten we helemaal niet of SMART doelen beter werken. Eva doet haar werk immers niet in een laboratorium onder gecontroleerde omstandigheden. Zij werkt op een school en is mede afhankelijk van ouders, gemeente en allerlei hulpverleners. En, niet onbelangrijk, van een spijbelend kind. Dat kun je niet testen in een gecontroleerd en dubbelblind wetenschappelijk onderzoek.

Quote

Sinds Eva van haar baas doelen SMART moet maken, heeft ze minder tijd om kinderen te helpen

We kunnen dus eenvoudigweg niet stellen dat SMART doelen altijd beter werken dan vage doelstellingen. Of dat SMART doelen de kansen op succes vergroten. Wie dat soort claims maakt, moet toch eens met Eva gaan praten. Sinds zij van haar baas doelen SMART moet maken, heeft ze minder tijd om kinderen te helpen. Eva moet nu immers allerlei registraties doen om alles meetbaar te maken.

Tunnelvisie

Doelen SMART maken kent dus ook nadelen. Naast al die registratie-ellende kunnen concrete doelen ook leiden tot tunnelvisie. Wie als opdracht krijgt om binnen een week 100 bekertjes te verkopen, gaat het marktplein op om die bekertjes te slijten. Mensen die de opdracht krijgen zoveel mogelijk bekertjes te verkopen, bedenken wellicht eerder dat ze een oom hebben die verantwoordelijk is voor de wereldwijde verkoop van plastic bekertjes bij Douwe Egberts. Verkoop je ineens miljoenen bekertjes.

Het volgende nadeel van SMART doelen is rattengedrag. Bekijk het filmpje van Arjen Lubach maar eens over groene stroom. Omdat we de doelstellingen met groene stroom anders niet halen, laten we Amerikaanse bossen kappen, vervoeren dat hout in vervuilende boten naar Nederland en doen dan net of we heel duurzaam energie opwekken.

Kortom, doelen SMART maken is geen onschuldig pepmiddeltje om prestaties te verbeteren. Het is niet voor niks dat wetenschappers al hebben gewaarschuwd voor de vele nadelige bijwerkingen van onze obsessie met SMART doelen.

De kans is helaas klein dat dit probleem verdwijnt: bestuurders zijn dol op SMART. Die houden van mooie spreadsheets met benchmarks. Van interactieve dashboards met Key Performance Indicators. Ik heb Eva daarom geadviseerd om haar bestuurder uit te dagen om het aantal SMART doelen jaarlijks met 25 procent te laten afnemen ten opzichte van de benchmark. Vond die bestuurder een uitstekend plan. Hij ging direct een dashboard maken. En dat gaf Eva de gelegenheid om gewoon weer haar best te doen zoveel mogelijk kinderen in de klas te houden.   

Richard Engelfriet is dagvoorzitter en schreef het boek De Succesillusie. Heb je ook een advies van je baas gekregen waar je over twijfelt? Laat het Richard weten via mail

poll

Het barst van de 'onzinbanen', beweert hoogleraar David Graeber. Is jouw baan overbodig?

  • Ja, eigenlijk wel (38%)
  • Nee, echt niet! (62%)
16998 stemmen