Volledig scherm
© Shutterstock

Einde aan stalken door de baas: PvdA wil het, deze bedrijven doen het al

PvdA’er Gijs van Dijk pleit voor het recht op vrije tijd. In Nederland is dit, in tegenstelling tot omliggende landen, niet of nauwelijks geregeld. Deze drie bedrijven zorgen er wél voor dat hun personeel niet doorwerkt na werktijd.

Terwijl landen om ons heen maatregelen treffen om de onbereikbaarheid van werknemers te garanderen, is dit in Nederland nog niet gebruikelijk. Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt, weet wel hoe dat komt. ,,Een wet is er nog niet, maar er wordt inmiddels wel erkend dat er een probleem is. Dat we in Nederland geen wet hebben zoals in Frankrijk, komt omdat we hier vrije tijd als eigen verantwoordelijkheid van bedrijven en sectoren zien. We willen het hen zelf laten regelen.’’

Maar afwachten tot bedrijven zelf actie ondernemen, is volgens Wilthagen niet meer voldoende. ,,Mensen hebben steeds meer last van een hoge werkdruk en het aantal burn-outs loopt op. Dat kost bedrijven en daarmee de economie geld. Er moet iets gedaan worden om de rust van werknemers te garanderen. De overheid mag hierin wel wat dwingender worden.’’

Wilthagen zou graag zien dat de overheid een norm stelt voor bereikbaarheid die bedrijven zelf in kunnen kleuren. ,,Er komt geen wet die gaat bepalen wat je moet doen, maar je moet wel afspraken maken over dit onderwerp.’’

Geen werkmailtjes

Jeroen Doorenbos, mede-oprichter van Belsimpel, zegt niet te geloven in half doorwerken na werktijd: ,,We zijn binnen Belsimpel redelijk strikt in de scheiding tussen werk en privé. Ik vind niet dat collega’s ’s avonds op de bank werkmailtjes moeten bekijken en daar half iets mee doen. Ik kijk zelf ook geen mail op vakantie. Binnen het bedrijf weten ze dat ze me dan in noodgevallen kunnen bellen of sms’en.’’

,,We hanteren ook redelijk traditionele werktijden waarin iedereen zo veel mogelijk tegelijk aanwezig is. Dan krijg je ook niet de verschillen dat degenen die tot laat werken de collega’s thuis gaan storen met werkvragen.’’

Op de lange termijn denkt Doorenbos dat dit systeem het meest effectief is. ,,Het komt voort uit de filosofie dat je niet verschillende dingen tegelijkertijd en half gaat doen. Onze teams pakken pas een nieuw project op als er ruimte voor is. Welke vorm van werken of welk systeem je ook kiest, het draait erom dat je voor jezelf en je team overzicht hebt wat je nog moet doen. Dan kun je ook niet in de paniek schieten als je naar huis fietst en plots bedenkt wat er eigenlijk ook nog gedaan had moeten worden.”

Burn-out

Op de redactie van tijdschrift LINDA ging het roer om nadat de ene na de andere medewerker uitviel met een burn-out. ,,Terugkijkend kun je zeggen: het was onvermijdelijk dat het een keer mis ging’’, zegt hoofdredacteur Jildou van der Bijl op journalistiek platform Villamedia. ,,We begonnen LINDA ooit met een klein clubje perfectionistische mensen. Die trokken op hun beurt weer andere perfectionistische mensen aan. Er is niets leukers dan met elkaar in een soort tienen-klasje te zitten; want dan begrijp je elkaar.’’

Dat liep mis. ,,Perfectionisten vinden het over het algemeen ook moeilijk om grenzen aan te geven. Ze gaan altijd maar door, door, door, en denken dat het nooit genoeg is. Zo is het langzaam in onze cultuur geslopen dat mensen dachten dat ze geen fouten mochten maken. Combineer dat met de exponentiële groei die we hebben doorgemaakt, de opkomst van social media en de telefoons die altijd maar aan staan, en je hebt een kruitvat.’’

De overweldigende werkdruk trof ook Van der Bijl zelf. ,,Ik kon ook geen nee zeggen. Ik nam ook alles mee naar huis en kon er niet meer van slapen.’’

Er werd een jaar ingelast waarin niet meer aan grote projecten werd gewerkt en er ruimte kwam voor bezinning. Medewerkers kregen begeleiding van coaches om beter ‘nee’ te leren zeggen. ,,Sommige collega’s zijn voor zichzelf heel streng geworden. Die stappen uit Slack en alle App-groepen van werk als ze op vakantie gaan. En dat vinden we nu normaal. Ik wil nog wel eens ’s avonds en in het weekend werkmail versturen, maar ik wil niet dat mensen zich verplicht voelen om me meteen terug te mailen. Daarom zet ik er in de mail soms bij: ‘voor na het weekend'.’’

Op maat

Volgens hoogleraar Wilthagen moeten bedrijven zelf een besluit op maat maken. ,,Je kan wel van bovenaf instellen dat de mail om 18.00 uur afgesloten moet worden, maar in sommige sectoren heeft het geen enkel nut. In de zorg werken mensen bijvoorbeeld ook ’s avonds, dan moet je kunnen e-mailen. En er zijn ook mensen die juist liever ’s avonds doorwerken, omdat ze zich dan beter kunnen concentreren of omdat ze overdag bijvoorbeeld de kinderen hebben.’’

Bij communicatiebureau Heldergroen in Haarlem hebben ze een bijzondere manier om ervoor te zorgen dat werknemers niet doorwerken na werktijd. Om 18.00 uur worden alle bureaus met computer en al omhoog getakeld. Met een druk op de knop verdwijnen ze in het plafond. ,,Als het echt nodig is, kunnen we de bureaus nog even laten staan, maar het doel is om met z’n allen te stoppen’’, vertelt grafisch vormgever en brand manager Toos Hartog. ,,Vanuit veiligheidsoverwegingen is het ook handiger om dat optakelen samen te doen. We maken er dus een soort ritueel van met alle collega’s.’’

De verdwijnende bureaus zijn ook nog eens goed voor de productiviteit. ,,Omdat je weet dat je om 18.00 uur echt moet stoppen, ben je geneigd om aan het einde van de middag nog even in een hogere versnelling te schakelen. En als iemand al eerder klaar is, gaat dat bureau al omhoog. Als je dat ziet, motiveert het helemaal.’’

Als de bureaus eenmaal omhoog getakeld zijn, kunnen de werknemers er pas om 9.00 uur de volgende ochtend weer achter plaatsnemen. ,,Het levert weleens grappige situaties op. Laatst was mijn collega aan het afsluiten. Net toen haar bureau in het plafond was verdwenen, ging de telefoon die erop stond. Niets aan te doen, de volgende ochtend was de telefoon pas weer bereikbaar en zij ook.’’

Hartog werkt zelf sinds een jaar bij Heldergroen. ,,Ik kwam van bedrijven waar heel soepel met werktijden werd omgesprongen. Ik merkte dat bij dit bedrijf mijn motivatie groeide om er ’s middags toch nog even wat harder aan te trekken. Je wil op tijd klaar zijn. En omdat het werkritme zo duidelijk is, voelt mijn vrije tijd nu ook echt als mijn vrije tijd. Dat is heel fijn.’’

Bekijk hieronder drie tips om je werk niet mee naar huis te nemen:

Lees de beste artikelen op het gebied van werk en carrière via onze wekelijkse nieuwsbrief