Volledig scherm
© Shutterstock

Er werd afgelopen jaar flink meer gestaakt in Nederland

Afgelopen jaar is er meer gestaakt dan in de 28 jaar daarvoor. En niet eerder waren er zoveel mensen bij die stakingen betrokken, blijkt uit cijfers van het CBS. De grote onderwijsstakingen maakten het verschil. 

In 2017 werd 32 keer gestaakt en in totaal gingen er 306.000 arbeidsdagen verloren., zeven keer meer dan een jaar eerder. Er waren 147.000 mensen bij betrokken. Een flink verschil met 2016, toen er slechts 11.000 mensen hun werk neerlegden. ,,Dat komt vooral door de stakingen in het onderwijs”, zegt hoofdeconoom van het CBS, Peter Hein van Mulligen. ,,Vrijwel het hele basisonderwijs was betrokken, dat zijn tienduizenden leraren. Dat is goed voor heel veel stakingsdagen.”

,,Je ziet vaak dat als het slecht gaat met de economie, er minder gestaakt wordt”, zegt Van Mulligen. ,,Mensen vrezen voor hun baan. Nu hebben werkgevers weer moeite om mensen aan te trekken. Werknemers willen dan ook na een paar slechte jaren, verschil zien in het salaris. Dat is de ondertoon bij veel stakingen”, aldus de econoom. In de Industrie en de sector Vervoer en opslag ging men het vaakst de barricaden op: namelijk 13 en 12 keer.

Laatste middel

Toch valt het in Nederland wel mee met de stakingen, vindt Barend Barentsen, hoogleraar Sociaal Recht aan de Universiteit Leiden. ,,Werknemers en werkgevers komen er over het algemeen in goed overleg wel uit”, zegt hij. ,,Het is – in tegenstelling tot de landen om ons heen – echt een stok achter de deur voor momenten dat ze er niet uitkomen, om te laten zien dat het menens is. En dan is het meestal niet langdurig. Een tweedaagse bus staking? In Frankrijk lachen ze erom.”

Toch herkent Barentsen zich wel in een toename van het aantal stakingen. ,,De compromisbereidheid lijkt wel wat af te nemen”, zegt hij. ,,Grote ondernemingen worden anders aangestuurd dan vroeger. De mening van aandeelhouders is soms net wat belangrijker dan die van werknemers”, aldus Barentsen. ,,Er zijn bovendien veel branches die we twintig jaar geleden nog niet hadden. Die vragen zich af: wie zijn die hoge piefen bij de (vak)bonden die over mijn rechten onderhandelen?” 

De belangrijkste aanleiding om het werk afgelopen jaar neer te leggen, blijkt uit het CBS-onderzoek, was een conflict vanwege de cao (een derde van de gevallen). Ook loonkwesties (bijna 20 procent) waren reden om te staken.

Quote

In Nederland is men redelijk selectief in stakingen, het is geen schot hagel, maar een doelgerich­te actie.

Hoogleraar Sociaal Recht, Berend Barentsen

Staken loont?

Maar hoe vaak en wanneer is zo’n staking nou succesvol? Het CBS heeft daar geen cijfers van, zegt Van Mulligen. Hoogleraar Barentsen: ,,In principe is een staking succesvol als de bonden een betere cao voor elkaar krijgen dan werkgevers hebben geboden. Of dat lukt, hangt van de onderhandelingsbereidheid van de partijen af. In het algemeen denk ik dat het wel werkt. In Nederland is men redelijk selectief in stakingen, het is geen schot hagel, maar een doelgerichte actie.”

Kijk naar de voorgenomen stakingsactie op Schiphol in 2016, zegt Barentsen. Die werden verboden door de rechter, en moesten in een andere periode plaatsvinden vanwege drukte en terrorismedreiging op de luchthaven. ,,Enkel die stakingsaankondiging van de bonden, was voldoende. Voordat die nieuwe staking aan de orde was, was er een cao tot stand gekomen. Het succes van een staking is afhankelijk van hoeveel pijn en schade de werkgevers willen verdragen.” 

Lees de beste artikelen op het gebied van werk en carrière via onze wekelijkse nieuwsbrief!