Volledig scherm
© Mark Reijntjens

Geen geld voor extra loon, wel geld voor aandeelhouders

Beursgenoteerde bedrijven als Shell, NXP en Unilever bulken van het geld en kopen massaal eigen aandelen in. Dat is gunstig voor de aandeelhouders. Werknemers zien tandenknarsend toe dat er geen geld is voor meer loon.

Volledig scherm
© Shutterstock

Shell, Unilever, ASML, Aegon, Ahold Delhaize. Het is nog maar een kleine greep uit de lijst beursgenoteerde bedrijven die eigen aandelen inkopen. En het gaat niet om klein bier. Shell koopt bijvoorbeeld voor 25 miljard euro eigen aandelen in. Unilever voor 6 miljard. Ook bij andere beursgenoteerde bedrijven gaat het om miljarden. In de VS werd vorig jaar voor meer dan 1000 miljard dollar aan eigen aandelen ingekocht door bedrijven.

Aandelen inkopen is populair. De reden is simpel. Bedrijven hebben meer geld dan ze nodig hebben en dat willen ze teruggeven aan de aandeelhouder. ,,Dat is op zich prima’’, zegt Errol Keyner, directeur bij de VEB, de belangenbehartiger van aandeelhouders. ,,Cash moet in eerste instantie gebruikt worden voor investeringen en eventueel overnames. Maar dat moet wel rendabel zijn. Daarnaast moet een bedrijf een buffer aanhouden voor slechte tijden. En daarna komt de aandeelhouder in beeld.’’

Geld terug

Die periode is nu aangebroken. Bedrijven zwemmen in het geld nu het al een paar jaar goed gaat met de economie. Ze hebben zoveel dat ze het niet allemaal kunnen investeren. En geld wegsmijten door te dure overnames te doen willen ze ook niet. Dus gaat het geld terug naar de aandeelhouder.

,,Dat kan op twee manieren’’, zegt Keyner. ,,Je geeft een hoger dividend of je koopt eigen aandelen in.’’ Over dividend moet het bedrijf belasting inhouden, dus een deel van de winst verdwijnt naar de fiscus. Voor de inkoop van eigen aandelen hoeft in het algemeen niet te worden afgerekend met de belastingdienst.

Koers

De logica achter de inkoop is dat er zodoende minder aandelen op de markt blijven. De winst hoeft dus over minder aandelen verdeeld te worden. De winst per aandeel wordt dan groter en dat is gunstig voor de koers van het aandeel en dus de aandeelhouder.

Dat bedrijven de overtollige contanten aan de aandeelhouder geven is niet meer dan logisch, vindt Keyner. ,,Die hebben immers risicodragend vermogen ter beschikking gesteld aan de onderneming. Daar worden ze voor beloond.’’

Quote

Bedrijven maken hoge winsten dankzij de lage lonen van het personeel

Henk Nijboer

Maar daar komt verandering in als het aan PvdA-Kamerlid Henk Nijboer ligt. Hij wil dat ook het personeel kan meeprofiteren van de stijgende winsten van bedrijven door ze een loonsverhoging te geven. ,,Bedrijven maken hoge winsten dankzij de lage lonen van het personeel. De afgelopen twintig jaar hebben werknemers een steeds kleiner deel van de koek gekregen. Ik wil dat werknemers inspraak krijgen over de verdeling van de winst. De aandeelhouders gaan er met de poet vandoor, de werknemers krijgen een hogere energierekening. Dat moet stoppen.’’

Keyner ziet helemaal niets in de oproep van Nijboer. ,,Waarom moet je werknemers meer betalen dan de marktlonen. Goede werknemers die bepalend zijn voor het succes krijgen echt wel loonsverhoging, of ze stappen over naar de concurrent. Ik pleit er wel voor dat bedrijven meer geld investeren in interne opleidingen. Dat is goed voor het bedrijf en voor de werknemer.’’

Vernietigd

Ook uit een heel andere hoek komt kritiek op de inkoop van eigen aandelen. Volgens Arnoud Boot, hoogleraar financiële markten, leidt dat juist tot kapitaalvernietiging voor de aandeelhouder. ,,Op zich is het prima dat overtollige cash terug gaat naar de aandeelhouder. Maar vaak wordt met inkoop juist aandeelhouderswaarde vernietigd.”

Dat heeft te maken met de timing. Bedrijven kopen aandelen in als ze geld over hebben. En dat is meestal in tijden dat het goed gaat. En als het goed gaat met het bedrijf is de koers hoog, dus de bedrijven kopen hun eigen aandelen in voor relatief veel geld.

En ze geven juist aandelen uit als het slecht gaat. Dat leidt tot fikse kapitaalvernietiging. In een studie uit 2014 van Boot en Kees Cools, hoogleraar corporate finance, geven ze het voorbeeld van KPN (zie onder). Boot vindt dat bedrijven kuddegedrag laten zien. ,,Dat wordt afgedwongen door analisten en consultants, die roepen dat bedrijven eigen aandelen moeten gaan inkopen. En als het ene bedrijf er mee begint kan de concurrent niet achterblijven.”

Quote

Ik dacht dat we wel iets geleerd hadden van de crisis, maar het tegendeel is waar

Arnoud Boot

De vraag is ook of bedrijven zich niet te rijk rekenen. Boot wijst op het voorbeeld van ING dat voor 2008 voor vijf miljard euro aandelen inkocht. Toen de kredietcrisis uitbrak moest het bedrijf weer voor 7,5 miljard euro aan nieuwe aandelen uitgeven tegen een veel lagere koers.

,,Ik dacht dat we wel iets geleerd hadden van de crisis, maar het tegendeel is waar’’, zegt Boot. ,,Bedrijven doen weer precies hetzelfde als in de jaren negentig en voor de kredietcrisis.’’ Keyner herkent de kritiek. ,,De praktijk leert dat bedrijven tegen hoge koersen aandelen inkopen en tegen lage koersen aandelen uitgeven. Daarom is het vaak beter om meer dividend uit te keren.’’

KPN
Telecomconcern KPN kocht tussen 2004 en 2011 voor 1 miljard eigen aandelen in voor een bedrag van in totaal 10 miljard euro. In 2013 ging het slecht met het telecomconcern en moest het bedrijf drie miljard euro ophalen om de financiële positie te verbeteren. De beurskoers was toen zo laag dat KPN 2,8 miljard nieuwe aandelen moest uitgeven. Per saldo gaf KPN dus 1,8 miljard nieuwe aandelen uit. Dat leverde het bedrijf echter geen geld op, maar kóstte 7 miljard euro.
En KPN was geen uitzondering. Ook Aegon, staalbedrijf Arcelor Mittal en uitgeverij Reed Elsevier (tegenwoordig RELX), moesten tijdens de kredietcrisis nieuwe aandelen uitgeven terwijl ze de jaren daarvoor nog topprijzen betaalden om eigen aandelen in te kopen.

Lees de beste artikelen op het gebied van werk en carrière via onze wekelijkse nieuwsbrief