Volledig scherm
Oude schoolplaat: Amsterdam in de Gouden eeuw. © ED

Hoe kon een cafébaas in de Gouden Eeuw miljonair worden?

VideoWat is er Hollandser dan een bosje tulpen? Wat veel mensen veel vergeten, is dat dit in economische zin ook waar is. Nederlandse bloemenhandelaren beheren 90 procent van de wereldmarkt. En dat is begonnen in de Gouden Eeuw, vertelt historicus Maarten Prak in de Universiteit van Nederland. 

De tulp komt oorspronkelijk niet uit Nederland, maar uit Azië. Maar Nederland is mede dankzij die tulp inmiddels de tweede agrarische exporteur ter wereld, na de VS. Dat is heel bijzonder, legt Prak uit. 

Om dat te begrijpen, gaan we terug naar 5 februari 1637 toen in Alkmaar een veiling werd gehouden. De boedel van kroegbaas Wouter ter Winkel werd geveild, die kort daarvoor was overleden. Naar die veiling kwamen mensen van heinde en verre, omdat ze belangstelling hadden voor zijn tulpenverzameling. Ter Winkel beschikte over een grote verzameling tulpen, waaronder de zeldzame tulp de Semper Augustus. Deze tulp had een gestreept patroon, veroorzaakt door een virusinfectie. Voor die bijzondere tulp hadden mensen veel geld over. Tulpenbollen gingen per stuk weg voor tienduizenden euro's. De totale opbrengst van de veiling bedroeg ruim 2 miljoen euro (omgerekend naar nu). 

Wat verwonderlijk was, was dat tulpen toen nog niet zo lang in Nederland voorhanden waren. In Nederland werden de eerste tulpen aangeplant door Carolus Clusius, hij wilde een hortus botanicus aanleggen bij de universiteit. Al snel werden de eerste tulpen gestolen uit die tuin. 

Nicolaas Tulp

In 1621 was de tulp al zo populair geworden, dat Klaas Pieterszoon zijn naam veranderde in Nicolaas Tulp. Hij liet zich onder die naam in 1632 door Rembrandt portretteren. Terwijl in Alkmaar hoge prijzen werden geboden op die veiling, daalden de prijzen elders in het land. De kinderen van de Wouter ter Winkel hebben die 2 miljoen euro ook nooit gezien. Maar voor de Nederlandse economie was de tulpenhandel een zege.

Waarom vertelt Maarten Prak dit allemaal? Tulpen waren erg typerend voor de economie van Nederland in de Gouden eeuw. Ten eerste zag je de welvaart erin, het stelden mensen in staat om uitgaven te doen die ze normaal niet zouden kunnen doen. Ten tweede: er was breed draagvlak voor. Niet alleen rijke mensen ‘deden’ in tulpen, ook kroegbazen en schoenlappers. 

Diezelfde verschijnselen zien we terug als we kijken naar aandelen, ook een uitvinding van de 17de eeuw. Prak neemt ons mee naar 1602: in het huis van Dirk van Os kon je geld inleggen voor een reis naar het verre oosten, het was het begin van handelsonderneming de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). Door dat inschrijvingsregister ontstond voor het eerst zoiets als aandelen. Op de VOC kon je dus intekenen, en dat deden heel verschillende mensen. Als de vloot terug zou keren, hoopten mensen winst te maken met de aandelen.

Monopolie

Alle handel ten oosten van Kaap de Goede Hoop mocht enkel door de VOC worden bedreven. De VOC had een monopolie. Maar de mensen die hadden ingetekend, kwamen bedrogen uit. De VOC had enorme ambities, en besloot daarom om de inleg van de mensen niet terug te geven. Verschillende inleggers daagden de VOC voor het gerecht, maar ze kregen hun geld niet terug. Daarop deden mensen hun bewijs van inleg in de verkoop, om toch nog iets terug te zien van hun centen. Door de handel in die inleg, is het aandeel zoals wij dat nu kennen ontstaan. 

Intussen was de VOC begonnen met een enorme expansie, naar China, India, overal begon de VOC handel te drijven. Met zoveel succes dat de gulden het geprefereerde betaalmiddel werd in die landen. Je kon overal terecht met de gulden. 

De VOC was geen typisch bedrijf. Er werkten duizenden mensen voor, en werd door middel van aandelen gefinancierd. De meeste bedrijven werden juist betaald door familiegeld. Dat is nog steeds zo. 

Als je het goed had gedaan in de 17de eeuw, en op tijd was ingestapt in die aandelen, kon je er flink rijk van worden. Ook cafébazen.

*Dit is een wekelijkse bijdrage van de Universiteit van Nederland.

Bekijk hier alle bijdragen van de Universiteit van Nederland op deze site.

De Universiteit van Nederland heeft ook een podcast. Vind afleveringen terug op Spotify en iTunes.