Volledig scherm
Foto ter illustratie. © Shutterstock

'Zwabberkoers' overheid kost honderden miljoenen: externe inhuur rijst de pan uit

FLEXWERKERSDe inhuur van extern personeel bij de overheid rijst de pan uit. In twee jaar tijd namen de kosten met bijna 20 procent toe, blijkt uit onderzoek van deze krant. Het kabinet roept om minder flexwerk, maar heeft de boel in eigen huis niet op orde.

Quote

We hebben er zó veel taken bijgekre­gen, dat kunnen onze mensen allemaal niet aan

,,Het zijn keuzes van de politiek.'' Jan Homrighausen, P&O-adviseur in de Gelderse gemeente Berkelland, kan er ook niet meer van maken. Zijn gemeente, 44.000 inwoners rijk en gelegen aan de grens met Duitsland, gaf in 2016 ruim 4 miljoen euro uit aan de inhuur van externen. Een jaar eerder was dat nog 2,5 miljoen, in 2014 maar 590.000 euro. In twee jaar tijd is de externe kostenpost dus verachtvoudigd. ,,We hebben flink meer werk door de sociale transities vanuit het rijk. Nieuwe mensen moeten keukentafelgesprekken voeren met ouderen die ondersteuning nodig hebben. En dan zitten we als gemeente ook nog in een veranderproces."

Het zijn geluiden die je overal hoort, van Zwartewaterland tot Heerenveen en van Heerlen tot Alkmaar. ,,We hebben er zó veel taken bijgekregen, dat kunnen onze mensen allemaal niet aan.'' Het zijn zeker niet alleen de kleine gemeenten die er last van hebben: Rotterdam zag zijn uitgaven aan externe inhuur in een tijdsbestek van twee jaar verdubbelen tot 86 miljoen euro. Amsterdam geeft zelfs meer dan 200 miljoen uit aan flexwerkers, uitzendkrachten, zzp'ers en consultants. 

Volledig scherm
© AD

Veel drukker

Quote

Flexibel werk zou beperkt moeten worden tot piek en ziek

Zakaria Boufangacha, CAO-coördinator FNV

Bij elkaar zijn de 112 gemeenten die meewerkten aan dit onderzoek 869 miljoen euro kwijt aan externe inhuur, 10 procent meer dan vorig jaar en zelfs 23 procent meer dan in 2014. ,,We zien de laatste jaren dat gemeenten het veel drukker hebben gekregen met taken die zijn overgedragen vanuit het rijk'', zegt Annelou van Egmond, woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). ,,Daar moet menskracht voor worden ingehuurd.''

Logisch verhaal, nietwaar? Toch is er iets vreemds aan de hand. Het zijn namelijk niet alleen gemeenten die meer extern zijn gaan inhuren, de afgelopen jaren. Ook ministeries, provincies en waterschappen hebben veel meer werk uitbesteed. De laatste groep huurt zelfs bijna 50 procent meer extern in dan in 2014, een explosieve stijging. Hoogheemraadschap Rijnland, dat zijn uitgaven aan inhuur bijna verdubbelde, zegt dat er 'meer en grotere projecten' zijn. ,,Denk daarbij aan hoogwaterbeschermingsprogramma's, grote baggerprojecten en de implementatie van de omgevingswet.''

De provincie Overijssel, die de uitgaven in een jaar tijd zag toenemen van 20 naar 24 miljoen, ruim 30 procent van de totale personeelskosten, heeft een vergelijkbare verklaring. ,,In 2016 is een groot investeringsprogramma ten uitvoer gebracht. De verbetering van de N340, ruimte voor de rivier IJsseldelta-Zuid, enzovoort. Kortom: grote projecten waarvoor tijdelijk meer mensen nodig zijn.''

Honderden miljoenen euro's

Volledig scherm
Zakaria Boufangacha (L). © ANP

Het kan allemaal waar zijn, maar gevolg is dat inmiddels bijna 13 procent van de personeelsuitgaven van de overheid naar extern personeel gaat. Twee jaar geleden was dat 11 procent. Een klein verschil misschien, maar in werkelijkheid gaat het om vele honderden miljoenen euro's belastinggeld.

,,Je zou kunnen stellen dat het werk van de overheid steeds complexer wordt en dat zij niet de kennis en competenties hebben om met uitdagingen om te gaan'', zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg. ,,Of ze kunnen niet de juiste werknemers aantrekken.''

Niet iedereen is blij met die ontwikkeling, integendeel. Vakbonden maken zich zorgen om de toenemende flexibilisering. ,,Flexibel werk zou beperkt moeten worden tot piek en ziek", zegt Zakaria Boufangacha, CAO-coördinator bij FNV. ,,Structureel werk moet door vaste krachten worden uitgevoerd."

Teleurstellend

Dat gebeurt niet, en dat is teleurstellend, meent Boufangacha. Volgens hoogleraar Wilthagen laat het zien dat de overheid zich als werkgever niet onderscheidt van bedrijven. ,,Overheidsorganisaties hebben te maken met grote onzekerheid over budgetten, en dus over de hoeveelheid personeel die men in dienst kan hebben.''

Dat levert een opmerkelijke situatie op. Aan de ene kant stelt de overheid dat flexwerk moet worden teruggedrongen. Volgens Lodewijk Asscher, demissionair minister van Sociale Zaken, is er 'een cultuuromslag' nodig. ,,Een werknemer is meer dan een kostenpost of een productiemiddel waar je snel weer van af moet kunnen'', zei hij eind vorig jaar.

Ongeloofwaardig

Volledig scherm
Demissionair minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken. © ANP

Aan de andere kant doet de overheid er dus driftig aan mee. Volgens Boufangacha maakt de overheid zich daarmee ongeloofwaardig. Wilthagen: ,,Bedrijven zullen zich achter de oren krabben als ze deze cijfers lezen." Volgens hem heeft de overheid de situatie zelf veroorzaakt, met bezuinigingen en 'een onvoorspelbare zwabberkoers wat betreft beleid'.

Minister Asscher geeft geen commentaar op de cijfers, hij verwijst naar collega Plasterk (Binnenlandse Zaken). Die zegt dat externe inhuur 'soms nodig kan zijn'. ,,Door pieken op te vangen met externe inhuur, wordt voorkomen dat aanvullend personeel permanent moet worden aangetrokken. Zo draagt externe inhuur bij aan het streven naar een kleinere overheid." Tweede Kamerlid Hanke Bruins Slot (CDA) betwijfelt of alle inhuur doelmatig is, en denkt dat er 'te losjes mee wordt omgesprongen'.

  1. Hoe je goedbedoelde hulp als vrijwilliger in het buitenland helemaal verkeerd kan vallen
    PREMIUM

    Hoe je goedbedoel­de hulp als vrijwilli­ger in het buitenland helemaal verkeerd kan vallen

    Zoek je een werkavontuur als vrijwilliger in een ver land? Let dan op of je goedbedoelde hulp ook zo overkomt bij de mensen daar, waarschuwen deskundigen Yolande van Wijk en Judith van de Kamp. Denk bijvoorbeeld aan het ‘weeshuistoerisme’, waar de constante stroom aan arriverende en vertrekkende vrijwilligers de hechtingsproblemen van wezen lijkt te verergeren. Hoe kies je als leek een goede organisatie?