Volledig scherm
Archeoloog Matthijs Wijker. © Desirée Schippers

Bijzondere vondsten uit steentijd in Amersfoort

Op de helikopterlandplaats achter het voormalige Elisabethziekenhuis in Amersfoort hebben enkele duizenden jaren voor Christus, in de nieuwe steentijd mensen gebivakkeerd. Dat is de voorzichtige conclusie die Amersfoortse archeologen hebben getrokken uit recente vondsten. Voor Amersfoort is dat een zeldzame vondst.

Quote

De combinatie van deze vondsten is een aanwijzing, al kunnen we het nog niet op de duizend jaar dateren.

Archeoloog Matthijs Wijker

In Amersfoort is merkwaardig erg weinig gevonden dat uit de nieuwe steentijd (5300-2000 v. Chr.) komt, in tegenstelling tot de midden-steentijd (8000-5300 v. Chr.).  De vondst van tientallen vuurstenen, een afgeslagen stuk van een vuistbijl, een wrijfsteen, aardewerkscherfjes en houtskoolresten wijzen sterk op de nieuwe steentijd, wat op het Archeologisch Centrum in Amersfoort tot opwinding heeft gezorgd.

Combinatie
,,Er moet nog veel meer onderzocht worden wil je echt zeker zijn,'' zegt archeoloog Matthijs Wijker van het Archeologisch Centrum in Amersfoort. ,,Maar de combinatie van deze vondsten is een aanwijzing, al kunnen we het nog niet op de duizend jaar dateren. Vuurstenen vind je overal, ook uit de midden-steentijd en de oude steentijd. Het samen voorkomen van deze resten brengt ons tot deze conclusie, het is een optelsom. Zo'n combinatie maken we niet vaak mee.''

Jagers en verzamelaars

Bijzonder voor de nieuwe steentijd is dat mensen zich ergens vestigden, in tegenstelling tot oudere steentijden van jagers en verzamelaars. Of er mensen echt hebben gewoond op het Elisabethterrein of een kampementje voor kortere tijd hebben opgeslagen, is giswerk. ,,Dan zouden we verder moeten zoeken,'' zegt Wijker.

Zandheuveltje
Dat zit er echter niet in. Het zandheuveltje waarin de vondsten zijn gedaan op een diepte van 30 tot 70 centimeter zou moeten worden afgegraven voor de aanleg van een 'broekbos', een nat, laaggelegen terrein met wat boompjes. De Archeologiewet schrijft voor dat er bij bijzondere archeologische vondsten twee mogelijkheden zijn: afgraven en alles onderzoeken of afdekken. De gemeente heeft voor de laatste optie gekozen.

Volledig scherm
Archeoloog Matthijs Wijker © Bram Petraeus
Quote

Het mooie is dat dit dus al duizenden jaren onaange­tast door de mens is gebleven.

Archeoloog Matthijs Wijker

,,Dat gebeurt vaak,'' zegt Wijker. ,,Afgraven en laten onderzoeken is vaak erg duur, zeker als je geen idee hebt of er veel of weinig te vinden is. Dat vinden wij als archeologen natuurlijk belangrijk. Het bijzondere van dit terrein is dat de bodem onverstoord is gebleven. Vaak zijn door bouw- of landbouwwerkzaamheden lagen door elkaar gegooid en zijn de vondsten bovengekomen of dieper de grond in gewerkt. Het mooie is dat dit dus al duizenden jaren onaangetast door de mens is gebleven. Misschien kan over 50 jaar met modernere technieken nog meer conclusies worden getrokken.''


Dat de grond niet is omgewoeld in latere tijden zien de archeologen aan de onderste bodemlaag die nog op de zandlaag uit de laatste ijstijd van zo'n 18.000 jaar geleden. ,,Daarbovenop is in de loop van de tijd, toen het warmer werd, boom- en plantengroei ontstaan,'' legt Wijker uit. ,,In die onderste, donkere bodemlaag zijn de vondsten gedaan. Daarboven ligt een jongere laag. Het is duidelijk te zien dat die niet door elkaar heen zijn gewerkt.''

Vuistbijl
De vondst van een scherf van een vuistbijl is de meest spectaculaire. Het groene oppervlak ziet er glad uit en er is goed te zien dat er stukjes zijn afgeslagen. Mensenwerk, stelt Wijker vast. Daarnaast vonden de archeologen na vijf dagen speuren in drie gegraven sleuven van 80 meter een wrijfsteen. Aan de ene kant is die ruw, aan de andere kant voelbaar glad. ,,Dat is ook onmiskenbaar mensenwerk,'' zegt Wijker. Verder zijn er restjes aardewerk gevonden. ,,Zowel gebakken als in de zon gedroogd,'' zegt Wijker met kennersoog.

Middeleeuwen

Helemaal verrast waren de archeologen ook weer niet, omdat er al vermoed werd dat het gebied archeologisch interessant zou kunnen zijn. ,,Vaak vinden we dingen uit de ijzertijd en de middeleeuwen, dit is toch wel erg mooi. Hiervoor doen wij dit werk, het is de fascinatie dat je iets vindt en in handen houdt dat al duizenden jaren niet door mensen is aangeraakt.''    

Quote

Vaak vinden we dingen uit de ijzertijd en de middeleeu­wen, dit is toch wel erg mooi.

Archeoloog Matthijs Wijker

In samenwerking met indebuurt Amersfoort