Volledig scherm
De dagboeken die Jan Francken bijhield in de laatste maanden van het leven van Johan van Oldenbarnevelt, zijn te zien in Museum Flehite. © Ralf Silvius

Dagboek over Johan van Oldenbarnevelt duikt na bijna 200 jaar op

Museum Flehite toont vanaf vandaag het originele dagboek over de laatste maanden van Johan van Oldenbarnevelt. 

Het door Jan Francken, de dienaar van de landsadvocaat, opgetekende verslag dook onlangs na bijna 200 jaar op. De in kalfsleer gebonden tekst bevond zich al die tijd in particuliere boekenkasten en is nu in het bezit van een antiquair, die anoniem wil blijven. Hij nam enkele maanden geleden contact op met Museum Flehite. Diverse experts, onder wie Dirk Steenbeek van Archief Eemland, hebben de echtheid van het manuscript bevestigd.

De timing is perfect; vandaag 400 jaar geleden werd de in Amersfoort geboren Van Oldenbarnevelt (1547-1619) in opdracht van prins Maurits onthoofd. Daar wordt de komende maanden uitgebreid bij stilgestaan, onder meer met een expositie in Flehite. Daar is ook het recent ontdekte beulszwaard te zien. Eigenaar was de beul van Utrecht, Hans Pruum van Mesenem, wiens naam in het zwaard is gegraveerd. Het wapen is onderdeel van de Staatliche Kunstsammlungen in Dresden.

Uit beeld

Het dagboek van Francken werd begin zeventiende eeuw voor het eerst in drukvorm uitgebracht. Daarna verdween het handgeschreven relaas uit beeld. Alleen Adriaan Stolker, predikant in Schoonhoven, kreeg de kans om het originele handschrift te bestuderen.

Hierover rapporteerde hij in de Vaderlandsche Letteroefeningen in 1825. Alle latere publicaties over het dagboek, waaronder een hertaling van schrijver Thomas Rosenboom, zijn daarop gebaseerd.

Volledig scherm
Het dagboek van Francken werd begin zeventiende eeuw voor het eerst in drukvorm uitgebracht. © Ralf Silvius

Voordat hij werd onthoofd, zat Van Oldenbarnevelt ruim acht maanden gevangen. Het is deze periode die door de hondstrouwe Francken werd opgetekend. Aangenomen wordt dat de aantekeningen maar voor een deel door hemzelf zijn uitgewerkt en op schrift zijn gezet. Uit een verschil in handschriften valt op te maken dat het tweede deel van iemand anders afkomstig is, een zekere D.V.K. Wie deze persoon was, is niet bekend.

Moderne Devotie

De vondst van het dagboek is volgens Gerard Raven, conservator van Flehite, om een tweede reden bijzonder. ,,Voor de kalfsleren band zijn middeleeuwse manuscripten versneden. De repen tekst lijken te verwijzen naar de Moderne Devotie (een spirituele beweging binnen de katholieke kerk, red.). Daarnaar moet nog nader onderzoek plaatsvinden.’’

Museumdirecteur Onno Maurer is hoe dan ook ‘zeer verheugd’ dat het handschrift van Francken nu kan worden getoond aan een groot publiek. ,,Het is een document met grote historische waarde. Het is extra mooi dat dit voor het eerst gebeurt in Amersfoort, de stad waar Johan van Oldenbarnevelt en Jan Francken hebben gewoond.’’

Na afloop van de tentoonstelling, die loopt tot en met 5 januari, gaat het dagboek naar een ‘nationale instelling’. Welke dit is, wil Flehite nog niet prijsgeven.

Elke dag het nieuws uit de regio in je mailbox? Schrijf je in voor de nieuwsbrief!

In samenwerking met indebuurt Amersfoort

Amersfoort