Volledig scherm
PREMIUM
Campagneposter voor de verkiezingen van 1933, die Henk Sneevliet een Kamerzetel bezorgden. © IISG

Kogel voor Mao's ontdekker

TOEN EN NUKamp Amersfoort was in de oorlog voor velen een helse plek. Wie waren zij en wat overkwam hun? Deel 3: revolutionair Henk Sneevliet,  'ontdekker' van Mao Zedong.

Volledig scherm
Henk Sneevliet in de oorlogsjaren. © Sneevliet Herdenkingscomité

Personalia

Naam: Hendricus Josephus Franciscus Marie Sneevliet
Geboren: In Rotterdam op 13 mei 1883
Overleden: In Leusden op 13 april 1942

In China is hij beroemd omdat hij Mao naar voren schoof als toekomstig leider. Hij onderhield warme contacten met communistische wereldleiders als Lenin en Trotski. Maar de meeste Nederlanders kennen Henk Sneevliet hooguit vanwege het metrostation dat in Amsterdam naar hem is vernoemd. Hij stierf voor een vuurpeloton in de bossen van Amersfoort, waar pas sinds 2012 een informatiebord zijn sterfplek markeert.

Sneevliet, die de zoon van een straatarme sigarenmaker is, groeit op zonder moeder. Ze overlijdt als hij drie jaar is, aan tuberculose. Hij zal zijn hele leven op zoek blijven naar liefde en geborgenheid.

Met zijn charmes weet Sneevliet mensen voor zich te winnen - hij zal vier keer trouwen - maar zijn rechtlijnigheid brengt hem voortdurend in conflict. Hij is een bevlogen idealist, 'een oproerkraaier in hoofd en hart', zoals hij het zelf noemt. De spoorwegen en de SDAP willen in 1913 van hem af vanwege zijn steun aan stakers. In Indonesië, waar hij medeoprichter is van de communistische partij, verbant de regering hem in 1918 vanwege zijn revolutionaire activiteiten. In Nederland zetten de autoriteiten hem in 1933 gevangen voor zijn enthousiaste steun aan de muiterij op De Zeven Provinciën. En dan moeten de nazi's hem nog ontdekken...

Trotski
Sneevliet zit nog in de gevangenis, als hij in 1933 wordt verkozen in de Tweede Kamer. Het is geen makkelijke tijd. Zijn zoons plegen - worstelend met hun homoseksualiteit, de scheiding van hun ouders en depressies - zelfmoord: Pim in 1932, Pam vijf jaar later. Zijn kameraad Trotski keert zich op politieke gronden van hem af. En als actievoerder tussen beroepspolitici verkeert hij in de Tweede Kamer vier jaar in een isolement.

Na de Duitse inval verenigt Sneevliet zich met leden van de Revolutionair Socialistische Arbeiderspartij in een ondergrondse organisatie: het Marx-Lenin-Luxemburg-front. Het front steunt de befaamde Februaristaking, werkt samen met verzetsorganisatie De Vonk en geeft als eerste tijdens de bezetting een illegale krant uit. Sneevliet - verzetsman pur sang - schrijft onder het pseudoniem Baanbreker vlammende stukken.

In samenwerking met indebuurt Amersfoort