Volledig scherm
© Saskia Berdenis van Berlekom

'Nu krijgen ze in zekere zin alsnog hun grafsteen'

Regentesselaan 22, Celsiusstraat 35 en Daltonstraat 31. daar woonden de negen familieleden die Maud Dahme-Peper in de Tweede Wereldoorlog verloor. Gisteren was ze in Amersfoort bij de onthulling van de herdenkingsstenen ter nagedachtenis aan haar opa's, oma's, oom, tante, drie neefjes en een inwonend dienstmeisje.

Quote

Drie, vier keer per jaar kom ik in de concentra­tie­kam­pen, maar aan die verschrik­ke­lij­ke plekken raak je nooit gewend

Maud Dahme-Peper

Met kleine granieten stenen in het trottoir herdenkt de Stichting Herdenkingsstenen Amersfoort de slachtoffers van het naziregime bij de huizen waar ze het laatst vrijwillig woonden. In Amersfoort gaat het om 350 joodse slachtoffers (de helft van de Amersfoortse joden in die tijd) en ruim zeventig verzetsstrijders. Op 30 april werden de eerste zestien stenen geplaatst. Gisteren kwamen daar de volgende tien bij.

Maud Dahme-Pepers familieleden zijn vrijwel allen in mei of juli 1943 vermoord in vernietigingskamp Sobibor in Oost-Polen. Vader Hartog Peper beheerde samen met opa Wolf Peper sigarenkiosk Kadima ('Kom op, maak tempo' in het Hebreeuws) op het stationsplein van Amersfoort, kiosken aan de Vlasakkerweg en de Arnhemseweg en vanaf 1934 ook restaurant De Pergola bij het tramstation. Opa Simon Eschwege was voorzanger in de joodse gemeente.

Onderduiken
Dankzij de hulp van de Amersfoorters Cees van Zwol en Jan Kanis konden Maud en haar twee jaar jongere zusje Rita onderduiken. Als Margje en Rika woonden ze eerst op een boerderij in Oldebroek op de Noord-Veluwe, de laatste oorlogsmaanden bracht Maud door op de zolder van een grachtenhuis in de vestingstad Elburg. ,,Al die tijd waren we in het ongewisse of we onze ouders ooit zouden weerzien.''

Hartog Peper en zijn vrouw Lilli Peper-Eschwege vonden een schuilplaats bij een bevriende garagehouder in Amersfoort, bij Lies en Hennie Lippinghof aan de Barchman Wuytierslaan. ,,Ze overleefden de oorlog ook. De hereniging was verwarrend. Uiteraard waren we blij, maar onze ouders waren een beetje vreemden voor ons geworden.''

Volledig scherm
© Saskia Berdenis van Berlekom

Onthulling
Vooral de onthulling van de stenen bij Regentesselaan 22 heeft bij Maud Dahme-Peper, inmiddels 79, veel emotie opgeroepen. Daar woonden opa Wolf Peper en oma Rebekka Peper-de Jong. ,,Als kinderen kwamen we er vaak. Na de oorlog heb ik er vijf jaar met Rika en onze ouders gewoond, voordat wij naar de Verenigde Staten emigreerden.''

In de staat New Jersey, waar ze jarenlang als vrijwilliger betrokken was bij het onderwijs op de staatsscholen, is Maud Dahme-Peper actief voor de New Jersey Commission on Holocaust Education. Op scholen vertelt ze over de jodenvervolging en haar oorlogservaringen. Sinds 1999 bezoekt ze met leraren concentratiekampen in Duitsland, Tsjechië en Polen. ,,De docenten vertellen hun leerlingen over de Tweede Wereldoorlog. Ze krijgen de gelegenheid om de kampen echt te voelen en te ruiken.''

Concentratiekampen
De afgelopen twee weken waren voor de oud-Amersfoortse 'niet gemakkelijk'. Ze leidde haar derde groep voor dit jaar in Europa rond. ,,Drie, vier keer per jaar kom ik in de concentratiekampen, maar aan die verschrikkelijke plekken raak je nooit gewend.'' Met de leraren gaat ze ook langs Kamp Vught, Amsterdam en haar onderduikadressen in Oldebroek en Elburg.

Maud Dahme-Peper vindt de herdenkingsstenen in Amersfoort waardevol. ,,Ze houden de herinnering levend aan de mensen die er gewoond hebben. Zo zullen hun namen niet vergeten worden. We eren daarmee de slachtoffers. Voor hen is er geen begraafplaats, nu krijgen ze in zekere zin alsnog hun grafsteen. Opdat niemand zal vergeten wat er in de Tweede Wereldoorlog met hen is gebeurd.''

Volg AD Amersfoortse Courant ook op Facebook

In samenwerking met indebuurt Amersfoort

Amersfoort