Volledig scherm
Samir A. verlaat de rechtzaal bij een pro-forma zitting van de Hofstadgroep in Rotterdam in 2005. © ANP

Toeval speelt grote rol bij aansluiting Hofstadgroep

Toeval speelt een grotere rol bij het worden van een terrorist dan we denken, meent terreur-onderzoeker Bart Schuurman. Hij deed onderzoek naar de Hofstadgroep, waarin Jason en Jermaine W. uit Amersfoort een centrale rol speelde.

November 2004. Nederland hapt naar adem als Theo van Gogh op straat in Amsterdam wordt doodgeschoten. Een paar dagen later gooien twee jongemannen tijdens een inval in een pand in Den Haag een handgranaat naar de politie. Een jaar lang wordt het nieuws bepaald door de tot dan onbekende Hofstadgroep met Jason en Jermaine W., twee broers uit Amersfoort.

Bart Schuurman, terrorisme-onderzoeker aan de Universiteit van Leiden, promoveert vandaag op een studie naar die Hofstadgroep. Hij sprak, na maandenlang aandringen en op basis van anonimiteit, met zes voormalige 'leden' van de groep en mocht de politiedossiers over de groep inzien. Het gaf hem een verrassende kijk op hoe een groepje 'homegrown' jihadisten 's lands meest besproken terreurgroep zouden vormen.

Volledig scherm
Bart Schuurman van de Universiteit Leiden in Den Haag. © Angelo Blankespoor
Quote

De werkelijk­heid is dat terroris­ten doorgaans niet veel anders zijn dan wij.

Bart Schuurman, terreur-onderzoeker

Groep zonder echte leiders
,,Er waren in die periode grote aanslagen in Europa: op de treinen in Madrid, de bussen in Londen. Dus dachten we bij de Hofstadgroep: waar is die bom! In het licht van toen gezien, begrijp ik dat, maar ik denk nu dat er minder achter zat dan we dachten. De Hofstadgroep was een groep zonder echte leiders.''

,,Toeval blijkt een belangrijkere rol te hebben gespeeld dan we dachten als reden waarom mensen bij die groep belandden. Een van die jongens verveelde zich omdat hij geen stageplek had, ging naar de moskee, stelde vragen over het geloof en werd doorverwezen naar iemand van wie later bleek dat hij bij de Hofstadgroep hoorde. Zo zijn er meer voorbeelden."

Uitsluiting
Die jongen had geen stageplek, daar maakte hij zich boos over. Hij werd uitgesloten door 'de Nederlanders'. Die uitsluiting is een vaak genoemde oorzaak voor radicalisering. Overschatten we dat?

,,Het beeld is vaak dat terroristen arme of gestoorde mensen zijn. Dat ze daardoor radicaliseren. Maar we staren ons blind op radicalisering, terwijl er zo veel meer aan de hand is. Onder de mannen en vrouwen van de Hofstadgroep zaten nauwelijks kansloze jongeren. Er wordt te weinig gekeken naar de rol van de groep. Ook nu.''

,,Waarom sluit je je aan bij zo'n gezelschap als IS, terwijl je weet dat je dan waarschijnlijk dood of de cel in gaat? Die jongens halen er kameraadschap uit. Hechter dan ze kenden in het dagelijks leven. Het geeft ze een aantrekkelijke identiteit als strijder, status en een gevoel van onsterfelijkheid. Ze vinden een idee of een religie belangrijk, maar soms vinden ze de voordelen die de groep zelf biedt nog belangrijker."

Quote

Die jongens halen er kameraad­schap uit. Hechter dan ze kenden in het dagelijks leven.

Bart Schuurman

Syriëgangers
Zeker twee betrokkenen (onder wie Jermaine W.) uit de Hofstadgroep zijn later Syriëgangers geworden. Zij hielden vast aan hun radicale ideeën. En in veel jihadrechtszaken bleken de verdachten al geruime tijd psychische problemen te hebben. Hoe groot is de rol van toeval dan nog?

,,Toeval is wellicht een onbevredigende verklaring voor terrorisme, maar blijkt bij de Hofstadgroep cruciaal te zijn geweest. En vaststellen dat een verdachte gestoord is, is natuurlijk comfortabel: dat maakt hen anders dan wij. Maar de werkelijkheid is dat terroristen doorgaans niet veel anders zijn dan wij. Tussen de verdachten die voor de rechter verschenen, zaten voor zover ik weet, niet meer mensen met een stoornis dan gemiddeld in de samenleving voorkomt. Terroristen zijn net mensen..."

Hoe moeten we voortaan naar jihadisten kijken?
,,We moeten ons afvragen wat we doen met terugkerende Syriëgangers. Daar zullen er nogal wat van komen. We focussen ons nu op deradicalisering, maar wat nu als het die jongen of dat meisje vooral te doen was om het warme bad van vrienden waarin hij of zij daar terechtkwam? Dan moet je er misschien geen imam op afsturen om over het geloof te praten, maar moet je vooral op de omgeving van zo'n persoon letten."

U spreekt ook over een 'dubieuze radicaliseringsindustrie' in Nederland. Hoe bedoelt u dat?
,,Ik heb bedenkingen bij de trainingen die aan ambtenaren worden aangeboden om radicalisering beter te herkennen. Die onderstrepen vooral de te beperkte gedachte dat extremisme en terrorisme alleen voortkomen uit ideeën.''


In samenwerking met indebuurt Amersfoort