Volledig scherm
Ondanks het verbouwde verblijf werd de 51-jarige onechte gaviaal tot nu toe nog niet natuurlijk zwanger. © Edwin Butter

Artis primeur: kunstmatige inseminatie krokodillensoort

In Artis is deze week een kunstmatige inseminatie gedaan bij een onechte gaviaal, een kwetsbare krokodillensoort. Voor zover bekend is dat een wereldwijde primeur.

De Amsterdamse dierentuin houdt de kwetsbare krokodillensoort (tomistoma schledelii) al sinds 1887. In Artis leven twee onechte gavialen: een vrouwtje van 51 jaar en een mannetje waarvan de leeftijd onbekend is. Gavialen kunnen wel 100 jaar oud worden. 

Tot nu toe kregen de gavialen geen nakomenlingen. In 2013 werd het verblijf van de dieren opnieuw ingericht, zodat ze er makkelijker konden paren en eieren konden leggen. De waterpoelen werden verdiept en er werden oevers gecreëerd om eieren op te kunnen leggen. Toen een natuurlijke bevruchting uitbleef, is besloten onderzoek te doen naar de vruchtbaarheid van beide dieren.

Dierenarts Martine Van Zijll Langhout: "We weten niet zeker tot op welke leeftijd gavialen vruchtbaar zijn, maar omdat ze wel 100 kunnen worden, weten we wel dat ze op haar 51ste nog vruchtbaar is."

Omdat het mannetje paringsgedrag vertoonde - het blazen van bubbels naar het vrouwtje - was er aanleiding om te kijken of het mannetje gezond zaad had.

Echo
Onder de microscoop was te zien dat het door handmatige stimulatie afgenomen sperma goed bewegend zaad bevatte - voor zover bekend is dit nooit eerder te zien geweest. Van Zijll Langhout: "Het was niet zo veel als we gehoopt hadden, maar zeker genoeg om tot kunstmatige inseminatie over te gaan."

Bij het vrouwtje werd een echo gedaan. Er waren follikels zichtbaar: het perfecte moment voor bevruchting. De kunstmatige inseminatie is verricht in samenwerking met deskundigen van de vakgroep Verloskunde, Voortplanting en Bedrijfsdiergeneeskunde van de Universiteit Gent.

Incubatietijd
Of na de inseminatie ook een bevruchting heeft plaatsgevonden zal waarschijnlijk in de zomer blijken: over de draagtijd van een onechte gaviaal is weinig bekend. De incubatietijd als de eieren eenmaal gelegd zijn, is ongeveer 90 dagen, afhankelijk van de temperatuur.

De onechte gavialen van Artis maken deel uit van het Europese fokprogramma. Het is een bedreigde diersoort. Er leven naar schatting 2.500 onechte gavialen in het wild, in onder andere Maleisië en op de Indonesische eilanden Borneo, Java en Sumatra.