‘Inclusief’ en ‘divers’ toverwoorden in nieuwe kunst- en cultuurnota

‘Kunst is onmisbaar; het maakt je leven rijker.’ Dat zegt wethouder Touria Meliani in de nota De kracht van kunst en cultuur, waarin ze uiteenzet hoe volgens haar de gemeentelijke kunst- en cultuursubsidie moeten worden verdeeld in de periode 2021-2024. De hoofdlijnen werden vrijdagmiddag gepresenteerd.

Volledig scherm
Wethouder Touria Meliani. © Eva Plevier

“Een optreden dat ontroert, zal je nooit vergeten. Een tentoonstelling die je uitdaagt, levert nieuwe inzichten op. Een film waarin je je herkent, voelt als thuiskomen. Al deze ervaringen komen voort uit verbeelding, die ontstaat op een podium, in een museum of in een buurttheater. Het is mijn overtuiging als wethouder dat iedere Amsterdammer recht heeft op die verbeelding. Dat kunst essentieel is in ons dagelijks leven.”

Meliani presenteerde de hoofdlijnen vrijdagmiddag in de (kick)boksclub Boogieland in Amsterdam Noord, waar de vertegenwoordigers van de Amsterdamse culturele instellingen werden getrakteerd op optredens van stadsdichter Gershwin Bonevacia en schrijver en rapper Massih Hutak.

‘Inclusief, inclusie, inclusieve’

Meliani vindt het van groot belang dat de kunst- en cultuursector als geheel – in publiek, programma en personeel – een afspiegeling is van de stad. De begrippen ‘inclusie’, ‘inclusief’ en ‘inclusieve’ staan 37 keer in het 39 pagina’s tellende dossier; ‘divers’, ‘diverse’ en ‘diversiteit’ worden 39 keer genoemd. Alle indieners dienen in hun aanvraag een ‘actieplan diversiteit en inclusie’ op te nemen. “Veel verhalen die onderdeel zijn van de rijkdom van onze stad hebben nu geen podium. Ze zijn er wel, maar we zien ze niet. Daarom zet het gemeentebestuur in deze nieuwe Kunstenplanperiode in op verbreding en verdieping van het aanbod, zodat Amsterdam – meer nog dan nu – een sterke, open en inclusieve cultuurstad wordt.”

De inclusieve stad

Voor de subsidiëring van de instellingen in het Kunstenplan 2021-2024 is in totaal 111,6 miljoen euro beschikbaar. Van dit budget is 88,5 miljoen euro bestemd voor de zogenoemde ‘Amsterdamse Basisinfrastuctuur’ (A-Bis) en 23,1 miljoen voor de verschillende regelingen van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Van de 88,5 miljoen voor de A-Bis ligt 15,7 miljoen vast op basis van eerder genomen raadsbesluiten. Over de verdeling van de resterende 72,8 miljoen stelde de Kunstraad in juli al een advies op.

Dat advies wordt in grote lijnen gevolgd door Meliani. Maar waar de Kunstraad voorstelde om de A-Bis uit te breiden naar 36 met naam en toenaam genoemde instellingen (tegen 21 instellingen in de periode 2017-2020), worden in de hoofdlijnennota slechts twintig (top)instellingen op naam in de Amsterdamse Bis opgenomen. Daarnaast noemt de wethouder acht ‘functies’ waarmee ze ruimte wil bieden aan elf instellingen. Er is bijvoorbeeld ruimte voor twee theatergezelschappen ‘die vanuit een duidelijke missie gericht op de inclusieve stad nieuwe/onvertelde verhalen van jonge en/of nieuwe makers centraal stelt’, voor twee presentatie-instellingen voor hedendaagse beeldende kunst en voor twee podia voor debat en programma’s over kunst, cultuur, politiek en ontwikkelingen in de stad.

Pakhuis De Zwijger

In het huidige Kunstenplan is De Balie de enige instelling in die laatste categorie; de Kunstraad had voorgesteld om naast De Balie ook Pakhuis De Zwijger in de A-Bis op te nemen. Recente rechtspraak van de Raad van State bepaalt echter dat schaarse subsidies ‘op een transparante wijze moeten worden verdeeld en dat belangstellenden op gelijke wijze en met dezelfde kansen aan die verdeling moeten kunnen deelnemen’.

Naast De Balie en Pakhuis De Zwijger moet ook een instelling als De Rode Hoed een aanvraag kunnen doen. Felix Meritis komt dan weer niet in aanmerking, zo is bij de verkoop van het pand aan de Keizersgracht aan vastgoedinvesteerder Amerborgh door de gemeente bedongen.

OBA Next op Zuidas

Hoeveel belang Meliani ook hecht aan inclusie en diversiteit, het gaat bij de toekenning van subsidie ‘steeds en in de eerste plaats om artistieke kwaliteit’: “Maar ook dat begrip is niet statisch. We kunnen niet meer volstaan met een vergelijking met wat er al is en wat we al kennen. Kwaliteit is een dynamisch begrip.”

Als voorbeeld noemt ze actrice en theaterproducent Samora Bergtop, die als studente aan de toneelschool merkte dat haar verhalen niet werden gewaardeerd, want niemand kende de bronnen waaruit zij putte. Meliani: “Uiteindelijk richtte Samora haar eigen productiehuis op, Well Made Productions. Daar werkte ze met succes aan de uitbreiding van het bestaande theaterrepertoire. In 2017 won Well Made Productions de Amsterdamprijs voor de Kunst.”

De Gemeenteraad stelt ook geld beschikbaar voor nieuwe culturele voorzieningen in de wijken in Noord, Nieuw-West en Zuidoost en voor een nieuwe Meervaart aan de Sloterplas, een OBA Next op Zuidas (‘een grootstedelijke bibliotheek gericht op innovatie, mediawijsheid en digitale weerbaarheid’) en de renovatie van het Amsterdam Museum en het openluchttheater in het Amsterdamse Bos.

Ook wordt gewerkt aan een ‘museale voorziening’ voor het slavernijverleden, waarmee de gemeente het historisch bewustzijn en de kennis bij het publiek wil vergroten en laten zien wat dat verleden te maken heeft met onze tijd. Verder introduceert de gemeente de ‘cultuurcoach’, die scholen, kinderen en ouders gaat verbinden met het inspirerende cultuuraanbod in de stad en in alle wijken, en wil Meliani meer activiteit in de nacht. “Kunst en cultuur houden niet op om twaalf uur ’s nachts. In de nacht vind je voorlopers, nieuwe kunstvormen, en subculturen die overdag in de stad nog geen plek hebben.”

De Kunstraad

‘De wethouder moet worstelen met een zeer beperkt budget’, meent Felix Rottenberg, voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad. ‘In het college-akkoord is het cultuurbudget nauwelijks verhoogd, terwijl er alle reden is om dat wel te doen. Het is pure minachting, al helemaal als je bedenkt dat de prijsstijgingen al jaren niet zijn gecompenseerd en dat instellingen worden verplicht om zich aan de Fair Practice Code te houden. Dat raakt culturele instellingen keihard. Je kan toch moeilijk tegen de Nationale Opera zeggen dat ze minder voorstellingen moeten geven? En dan moet er ook nog onderhoud worden verricht aan de panden en moet ze verduurzaamd worden. Dat kan helemaal niet. We hebben in Amsterdam een enorm probleem aan de kades, bruggen en de wegen, dat drukt op alles, maar kunst en cultuur verkeren in een even erbarmelijke staat.”

Planning

De Hoofdlijnen van de nota worden 4 december behandeld door de Raadscommissie Kunst Diversiteit en Democratisering en als alles volgens planning verloopt half december aangenomen door de Gemeenteraad. Eind juni 2020 besluit het college van B en W op advies van de Kunstraad over de samenstelling van de Amsterdam Bis, inclusief de instellingen die binnen een functie worden aangewezen.

Zeker van subsidie

De twintig instellingen die op naam zijn aan­gewezen in de Amsterdam Bis en in principe zeker zijn van een Kunstenplansubsidie zijn:

Amsterdam Museum
Bijlmer Parktheater
Bimhuis
De Meervaart
De Melkweg
Eye Filmmuseum
Foam
Frascati
Holland Festival
IDFA
ITA
Koninklijk Concertgebouw
Koninklijk Concertgebouworkest
Muziekgebouw aan ’t IJ
Nationale Opera & Ballet
Paradiso
Podium Mozaiek
Stedelijk Museum
Tolhuistuin
Toneelmakerij

De hoofdlijnen zijn te downloaden op de website van de gemeente.