Volledig scherm
De Zorgbus © Eva Plevier

Seksuele voorlichting voor ongedocumenteerden

Dokters van de Wereld geeft seksuele voorlichting aan ongedocumenteerde vrouwen, om zo ongewenste zwangerschappen te helpen voorkomen.

In een verloskundigenpraktijk Bijlmermeer stapt de Nigeriaanse Nafisat (36) binnen. Haar tweeling van zes maanden ligt in een dubbele kinderwagen en aan de hand heeft ze haar vierjarige zoontje. De arts van Dokters van de ­Wereld heeft een aantal maanden geleden een hormoonstaafje in haar arm geplaatst om een nieuwe zwangerschap te voorkomen. Nafisat wil even geen kinderen meer.

Maar de volgende dag belde ze alweer op. Ze wil het staafje uit haar arm. "Veel vrouwen vinden het vervelend dat ze niet regelmatig menstrueren of dat de menstruatie wegblijft. Menstruatie is een teken van vruchtbaarheid en gezondheid," zegt Noortje Nagtegaal, werkzaam als arts op een polikliniek gynaecologie en als vrijwilliger bij Dokters van de Wereld.

Op de vraag of een spiraal een alternatief voor haar is, schudt Nafisat hoofd. "Ik ben daar bang voor. Straks beschadigt het nog mijn lichaam."

Nagtegaal pakt een spiraal en legt het tussen de handen van de vrouw. "Kijk, het voelt helemaal niet hard."

Maar Nafisat durft het niet aan. "Ik moet het bespreken met mijn man. Kan ik niet de pil krijgen? Ik heb toch weinig seks met mijn man, slechts één keer per maand. Dan neem ik op die dag wel een pilletje."

Bang voor bijwerkingen
De artsen van Dokters van de Wereld kijken niet op van Nafisats onwetendheid. "Er heersen bij deze groep vrouwen veel mythes dat anti­conceptie ongezond is en dat het de vruchtbaarheid aantast. Een spiraaltje zou naar je hoofd wandelen. Mannen willen ook vaak niet dat hun vrouw iets gebruikt. Zij zijn bang voor bijwerkingen," zegt arts Marthe Zeldenrust.

Quote

Ik heb toch weinig seks met mijn man, één keer per maand. Dan neem ik op die dag wel een pilletje

De arts verwijdert de hormoonstaaf bij de vrouw en wil haar condooms meegeven. Nee, geen condooms," zegt Nafisat, die een paar strippen van de anticonceptiepil krijgt aangereikt met het uitdrukkelijk advies ze elke dag in te nemen. "Net als vitamine."

Dokters van de Wereld houdt al tien jaar lang spreekuur voor ongedocumenteerde vrouwen. Sinds deze zomer geven ze in de verloskundigenpraktijk en de Zorgbus, een mobiele artsenpost die naar bed-, bad-, broodvoorzieningen Walborg en Schuitenhuisstraat, het Wereldhuis en We Are Here-groepen rijdt, ook seksuele voorlichting.

Hard nodig
De Zorgbus doet ook de vrouwengroep aan de Kruitbergstraat aan. Als de bus er parkeert, doet Adey - 'geen achternaam graag' - uit Ethiopië de deur open. Op dit adres wonen tien vrouwen uit onder meer Somalië, Eritrea en Ethiopië. Adey zegt dat de vrouwen blij zijn dat de Zorgbus ­regelmatig langskomt. "We hebben geen dokter en ook geen verzekering. We kunnen nergens heen en hebben deze dokters nodig."

Annette Hoogerbrugge, verloskundige en programmamanager van Dokters van de Wereld zit vaak op de bus. Ze heeft genoeg voorbeelden waarom seksuele voorlichting nodig is.

Volledig scherm
Arts Noortje Nagtegaal geeft uitleg over de spiraal © Hanneloes Pen

"We komen veel ongedocumenteerde vrouwen tegen die ongewenst zwanger zijn. Het gaat om tientallen per jaar. Juist voor deze vrouwen is het zwaar om zwanger te zijn en op straat te bivakkeren. Velen hebben een oppas- of schoonmaakbaantje om wat geld te verdienen."

Laatst kwam er een negentienjarige vrouw uit Eritrea bij haar in de bus voor een zwangerschapstest. Ze was in gezelschap van een aantal oudere vrouwen. "Toen ze niet zwanger bleek te zijn, liep ze dolblij de bus weer uit. Ik ben direct het gesprek aangegaan over anticonceptie."

Abortus
Voor Hoogerbrugge ligt een kaart met afbeeldingen van allerlei vormen van veilige anticonceptie: spiraal, pil, prikpil en onbetrouwbare methodes: 'pulling out' en het bijhouden van menstruatieschema's. "De Eritrese vrouw glimlachte een beetje. Veel vrouwen schamen zich om over anticonceptie te praten."

In de bus komen ook vrouwen om een abortus vragen. Hoogerbrugge: "Vaak komen ze pas bij ons als ze al lange tijd zwanger zijn. Laatst kwam een vrouw die al ruim twintig weken zwanger was. Een abortus is voor hun te duur."

Hoe het met deze vrouw is afgelopen, weet ze niet. "Veel vrouwen verdwijnen weer uit beeld. Ook deze vrouw. Ze is uitgezet."

Cijfers en feiten

Uit onderzoek van Dokters van de Wereld blijkt dat er tussen de 6500 en 14.400 ongedocumenteerde vrouwen in Nederland zijn. Het gaat om uitgeprocedeerde asielzoekers, vrouwen met een verlopen visum of vrouwen die door mensensmokkel naar Nederland zijn gebracht.

Deze vrouwen hebben doorgaans weinig tot geen geld en geen sociale of wettelijke bescherming. Drie op de tien vrouwen kregen in hun thuisland of op weg naar Nederland te maken met seksueel geweld.

Slechts 3 tot 9 procent gebruikt anticonceptie, met name de pil of condooms. 65 op de 1000 vrouwen hebben een abortus ondergaan, ­tegenover 8,5 op de 1000 Nederlandse vrouwen.

De ongedocumenteerde vrouwen weten vaak niet waar ze voor anticonceptie terecht kunnen. Ze hebben er geen geld voor, schamen zich om ernaar te vragen, zijn de taal niet machtig of zijn bang om gerapporteerd te worden. Vooral voor ongetrouwde vrouwen is het gespreksonderwerp taboe. Ze worden al snel als hoer gezien.