Volledig scherm
Stasja Köhler © Marlies Wessels

'Turntrainer sleepte meisjes aan paardenstaart door zaal'

De harde hand van turntrainer Gerrit Beltman moest leiden tot internationale topprestaties. De jonge talentvolle meisjes beleefden zijn 'opvoeding' echter als een ware martelgang. Stasja Köhler en Simone Heitinga doen er in het boek De onvrije oefening een onthutsend verslag van.

Volledig scherm
© AD

Ze zijn uitgescholden, vernederd, geslagen, bespuugd en van hun ouders losgeweekt. En ze durfden er niets van te zeggen, uit angst om nóg harder te worden aangepakt. Ouders waren 'watjes' die slecht waren voor hun kinderen. Huilen van verdriet of pijn? De trainer tolereerde het niet. Hard moest je zijn. Door die hersenspoeling veranderden de kinderen in afstandelijke meisjes, die niet meer normaal konden communiceren met familie en vrienden. Sommigen hebben nog steeds psychische problemen of kunnen geen relatie aangaan.

Stasja Köhler is er uiteindelijk goed uitgesprongen, vertelt ze in haar huis in de Amsterdamse Watergraafsmeer. 'Ik heb het idee dat ik nu het lieve en zorgzame terug heb van toen ik een klein kind was. Er is een tijd geweest dat ik mijn gevoelens helemaal niet kon uiten en een ander niet kon troosten. Iets hield me tegen.'

Gedreven door haar talent voor turnen en haar ambitie om wereldkampioen te worden, kwam de Amsterdamse Stasja op haar 11de bij de Alphense toptrainer Gerrit Beltman terecht. Omdat in de buurt wonen makkelijker was, nam ze haar intrek bij de familie Heitinga in Ter Aar, waarvan de dochters Simone en Vanessa ook bij Beltman trainden. Met Simone ging ze naar basisschool De Griffel in Alphen, waar Gerrit ook gymdocent was, en later naar het Scala College.

Langzamerhand werden de duimschroeven aangedraaid. Eerst haalde de trainer hen thuis op voor de trainingen in de zaal van het Ashram College, later nam hij hen zelfs in huis aan het Marsdiep in Alphen. Stasja: 'Simone woonde een paar huizen verderop bij hulptrainer Frank Louter, die later bondscoach werd.'

24 uur per dag vielen de meisjes nu onder het strenge regime van Beltman en zijn vrouw Marja, die ook trainster was. Ze leden honger, omdat ze mager moesten blijven en zo laat mogelijk moesten gaan menstrueren. Uitgaan was er niet bij. Bij alles wat ze niet naar de zin van Beltman deden, werden ze uitgescholden, soms urenlang. 'Kind kon je niet meer zijn', zegt Stasja. 'We mochten niks, geen koekje, niet giechelen, alles wat leuk was werd afgekapt.'

Pupillen
De driftige Gerrit Beltman kon ongelooflijk tekeergaan tegen zijn pupillen. Hij sleepte ze aan hun paardenstaart door de zaal, liet ze van de hoge brug of de balk vallen, zette hen klem tegen de muur en bespuugde hen, ging op ze liggen en sloeg hen dan in het gezicht. Eens brak hij zijn eigen hand bij zo'n escapade. Zeiden ze er thuis wat van, dan zwaaide er de volgende dag wat.

Stasja: 'Je vond alles heel gewoon. Je bent kind en rolt daarin. We trainden 30 tot 35 uur per week. En dan nog de school erbij. We keken 's morgens meteen hoe zijn humeur was. Als hij goedemorgen zei, wist je dat het goed zat. 's Ochtends trainden we meestal met zijn drieën. Er was helemaal geen controle van andere trainers.'

 
Het zien dat andere meisjes geslagen werden. Ik ben zelf nooit geslagen, mijn vader was iemand die er bovenop zat. Mentaal heeft Gerrit me wel helemaal kapot gemaakt. Ik kwam graag voor iedereen op, maar ik kon niet tegen hem op. En ik voelde me zo eenzaam

Het ergst vond ze de machteloosheid, zegt Köhler, die nu journalist is. 'Het zien dat andere meisjes geslagen werden. Ik ben zelf nooit geslagen, mijn vader was iemand die er bovenop zat. Mentaal heeft Gerrit me wel helemaal kapot gemaakt. Ik kwam graag voor iedereen op, maar ik kon niet tegen hem op. En ik voelde me zo eenzaam.'

Dat laatste speelt vooral als Gerrit en Marja naar Stuttgart zijn verhuisd en Simone en Stasja mee zijn gegaan om daar te trainen. In die tijd sterft de vader van Stasja. 'Daarna heb ik eenmaal gehuild. Toen stuurde Gerrit me naar een aparte kamer.'

Troosten was er niet bij. Gerrit Beltman duldde geen verdriet. Stasja stond zo onder zijn invloed dat ze op de begrafenis van haar vader geen mooi zwart rokje aan durfde te trekken. Alles wat vrouwelijk was, wees Beltman af. Stasja weerde ook de troostende hand van haar oma af, omdat Beltman achter haar liep.

'Zijn ogen prikken in mijn rug. Gerrit vindt mensen soft als ze elkaar troosten.'

Nadat Stasja een heupoperatie heeft ondergaan (de oorzaak is waarschijnlijk een groeistoornis), laat Beltman de turnster compleet vallen. Eerst scheldt hij haar na een ziekenhuisbezoek nog uit voor slet. Het bevalt hem niet dat ze zich opgemaakt heeft en jongens op bezoek heeft.

'Wat ben jij een ordinaire slet zoals je er uitziet. Je bent dertien jaar, maar je ziet eruit alsof je je nu al wilt laten platneuken.'

Volledig overstuur vertelt Stasja dit aan haar moeder. Die roept de trainer op het matje. Toch besluit Stasja met hem door te gaan. Veertien dagen later staat ze met haar koffers klaar om opnieuw naar Stuttgart te vertrekken. Gerrit komt haar ophalen.

'Gaan we direct naar Stuttgart of wil je nog wat drinken?' vraag ik hem nerveus. Zijn ogen spuwen vuur. 'Ik hoef niks te drinken. Ik ga gelijk door. Maar zonder jou. Jij gaat niet met mij mee. Nooit meer,' schreeuwt hij.

Stasja vraagt zich jarenlang af wat de reden is en geeft zichzelf de schuld. Pas als ze op haar 21ste met vriendin Simone Heitinga op vakantie is en een nacht lang praat, vallen de meiden de schellen van de ogen. Simone: 'Als ik terugkijk op mijn turncarrière, weet ik inmiddels dat het hier gaat om jarenlange vrijheidsberoving, dwang, fysieke mishandeling, manipulatie, indoctrinatie, ontnemen van persoonlijkheid en mensenrechten, onthouding van ouderliefde en belemmering van geestelijke en persoonlijke ontwikkeling en groei.'

Ze besluiten met andere turnsters te gaan praten en een boek te schrijven. Ze ontmoeten vrouwen die nog steeds bij een psycholoog lopen en niet kunnen functioneren in de maatschappij. Stasja: 'Zó schrijnend. Als je altijd gehoord hebt dat je een mietje bent en geslagen werd... Bovendien zijn alle meisjes geblesseerd geraakt. Toen we internationaal konden doorbreken, waren we kapot. Het gaat misschien wel om honderden meisjes. Je zag wel verhalen in de media, maar altijd werd dan de vraag gesteld: hoort dit niet bij topsport? Wij vonden dat het uit de doofpot moest. Hij was niet de enige trainer die zo deed.'

Canada
Ze hebben Gerrit Beltman opgezocht in Canada, waar hij momenteel trainer is. Bevredigend was dat niet. Stasja: 'Hij zei zich weinig te kunnen herinneren, maar zei: 'Als jullie het zeggen, zal dat zeker zo zijn.' Ik heb niet het idee dat hij veranderd is, al zegt hij van wel. Er is daar meer controle van ouders. Ik vind het erg dat hij pas zijn excuses heeft aangeboden toen wij hem opzochten. Ik ben kwaad dat hij zoveel leed heeft aangericht. Met mijn moeder is de band na mijn 21ste heel erg versterkt, maar drie jaar later is zij overleden. Dat heb ik hem ook gezegd: hoe erg het is dat hij de relatie met mijn ouders zo verslechterd heeft en dat ik hen nu kwijt ben.'

(De vetgedrukte passages komen uit het boek De onvrije oefening)