Volledig scherm
© ANP

2015, 2016, 2017: Heet, heter, heetst

KlimaatveranderingDit jaar eindigt bij de drie warmste jaren ooit gemeten.Dat betekent niet dat iedereen opeens een T-shirt aan kan. Wel dat het weer soms compleet van slag is.

Uitzonderlijk sterke orkanen, slopende hittegolven met temperaturen tot boven de 50 graden, zeer hevige regenval of juist grote droogte, 2017 had het allemaal. Het is duidelijk dat ons klimaat verandert, merkte de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) gisteren op, bij de start van de klimaattop in Bonn.

De wetenschappers wijten het extreme weer aan de recordhoeveelheden kooldioxide (CO2) op aarde: ,,Veel van de gebeurtenissen - en studies zullen later uitwijzen hoeveel - zijn veroorzaakt door verhoogde concentraties van broeikasgassen als gevolg van menselijke activiteiten'', aldus de WMO.

Om spullen te fabriceren, auto te rijden of huizen te verwarmen is energie nodig. Die wordt geleverd door de verbranding van olie, steenkool of aardgas. Jaarlijks jaagt de wereld 30 miljard ton CO2 de lucht in. Door al dat gas houdt de aarde de warmte van de zon vast.

Aan diggelen

Dit jaar eindigt in de top 3 van warmste jaren ooit. Het record van 2015 werd gebroken in 2016, maar dat komt mede door El Niño, een klimaatverschijnsel, waarbij het water rond de evenaar sterk opwarmt. ,,Dit jaar hebben we juist te maken met la Niña, de tegenhanger van El Niño. Dat heeft een dempend effect op de temperatuur'', zegt weerman en klimaatexpert Reinier van den Berg. ,,Zonder la Niña had 2017 ongetwijfeld het temperatuurrecord van vorig jaar aan diggelen geslagen.''

De temperatuur is nu een graad hoger dan bij het begin van de metingen in 1880. Volgens de VN-organisatie Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) zijn de gevolgen nog te overzien bij een stijging van maximaal 2 graden. Daarvoor moet de wereldwijde CO2-uitstoot voor 2050 met 40 procent dalen.

Weinig landen hebben daar tot nu toe werk van gemaakt. Lange tijd vonden de arme landen dat de rijke landen met hun hoge CO2-uitstoot zelf een oplossing moeten bedenken. Opkomende economieën als Brazilië, China en India hadden vanwege hun snelgroeiende economieën zoveel energie nodig dat zij zich vooral bezighielden met het bouwen van centrales en niet met het klimaat.

Quote

Hoe warmer de zee, hoe krachtiger de orkaan. Dat zagen we dit jaar onder meer op Sint Maarten.

 Kooldioxide 

Mede door de wereldwijde energiehonger zit nu vele meer CO2 in de atmosfeer dan in de voorgaande eeuwen. Maar kooldioxide is al zo oud als de aarde. Iedereen ademt het uit. De bodem en de zee zitten er vol mee.

Sceptici trekken zelfs in twijfel of de CO2-uitstoot de reden is van de opwarming. Die gaat namelijk niet geleidelijk. Soms is het ineens warmer. Daarna stijgt de gemiddelde temperatuur jaren niet. Dat zou niet stroken met het CO2-verhaal.

Van den Berg is het daarmee oneens. ,,De opwarming is vergelijkbaar met de beurskoers. We spreken van een stijgende index, maar de lijn is grillig vanwege allerlei koerscorrecties. Zo is het ook met de temperatuur.''

Vaststaat dat de temperatuur stijgt, maar er is nog geen duidelijke trend te ontdekken in het aantal overstromingen, droogtes of orkanen. ,,Maar als zich een orkaan voordoet, maakt het nogal uit of het zeewater 25 graden is of 30. Hoe warmer de zee, hoe krachtiger de orkaan. Dat zagen we dit jaar onder meer op Sint Maarten.''

Noordpoolgebied

Nergens gaat de opwarming sneller dan in het noordpoolgebied. Het is er gemiddeld 2,8 graden warmer dan een eeuw geleden, waardoor grote hoeveelheden ijs in de zomer smelten. Voor de scheepvaart heeft dat voordelen. Dit jaar voer voor het eerst een olietanker zonder hulp van een ijsbreker via de noordpool naar Zuid-Korea. Zo'n reis is een stuk sneller dan helemaal via Afrika.

Voor het leven op aarde is al dat smeltende ijs minder prettig. De Noordpool werkt als een soort airco van de wereld. Als die kapot is, kan het weer flink in de war worden geschopt. Doordat de bodem in Siberië en Noord-Canada niet meer permanent bevroren is, komen de broeikasgassen in de grond vrij. Die hopen zich op in de atmosfeer, wat er weer toe leidt dat de aarde nog meer opwarmt. Bij de oplopende temperatuur verdampt veel water en dat wil weer terug naar de aarde. Door stormen en slagregens mislukken oogsten, mensen moeten soms noodgedwongen vluchten.

Van den Berg verwacht dat de schommelingen in de gemiddelde temperatuur van jaar tot jaar zullen blijven. ,,Ik durf er best een fles wijn op te zetten dat 2018 juist weer koeler zal zijn dan de voorgaande jaren. Dat doet niets af aan het feit dat over de langere termijn de gemiddelde temperatuur blijft stijgen. Dat mag best alarmerend worden genoemd.''