Volledig scherm
Jan van de Craats. © AD/Jacqueline de Haas/Illustratie: Hanco Kolk

'Alle tafels tot 10 moeten in je hoofd zitten'

Hij kent geen mooier geluksgevoel dan het oplossen van een ingewikkeld wiskundig vraagstuk. Tegelijkertijd weet emeritus hoogleraar wiskunde Jan van de Craats van de Universiteit van Amsterdam dat veel jongeren al moeite hebben met simpele rekensommen. ,,Het echte rekenen leren ze niet meer. Hoe ze hun rekenmachine moeten gebruiken, dat wel.'' De kritische professor reageert op 5 stellingen.

Stelling 1: Rekenen en wiskunde zijn saai.

Volledig scherm
© AD

,,Ik zag afgelopen week een overzicht in de krant staan van alle afleveringen van Zomergasten, de afgelopen jaren. En dan blijkt dat in de uitzendingen die de hoogste kijkcijfers en waardering kregen twee wiskundigen te gast waren: Ionica Smeets en Robbert Dijkgraaf. Dus er is veel belangstelling voor 'ons', als we maar boeiend vertellen. Maar natuurlijk is het zo dat je enige aanleg moet hebben om de pracht in te kunnen zien.''

,,Mensen die dat hebben - en dat zijn er gelukkig heel veel - weten dat het een kunst is. Een kunst om structuren te doorzien, in een brij van gegevens en getallen. Door je erin te verdiepen om de zaken helder te maken en zelfs nog meer structuren en patronen te ontdekken. Dat levert een geluksgevoel op dat met niets te vergelijken is. Het blijkt ook uit onderzoeken op verschillende Nederlandse universiteiten: geen groep studenten die zo gelukkig is als wiskundestudenten.''

Stelling 2: Goed kunnen rekenen is tegenwoordig overbodig

Volledig scherm
© AD

,,Als je alleen maar boodschappen doet, hoef je inderdaad niet te kunnen rekenen. Maar als je bij de bank zit om een hypotheek af te sluiten? Bij de autodealer een nieuwe wagen aanschaft? Dan wil je toch ook niet bij de meest eenvoudige rekensommen steeds maar terug moeten vallen op een rekenmachine?''

,,Mijn zoon werkt op een scheepswerf, als werkvoorbereider. Hij voert gesprekken met allerlei onderaannemers, dan vliegen de percentages constant over tafel. Als hij steeds allerlei getallen op zijn rekenmachine in moet voeren, wordt hij aan alle kanten genaaid.''

Stelling 3: Het rekenniveau van scholieren is dramatisch

,,Ach, ach, dramatisch is ook weer zo'n woord. Maar het is wel problematisch. Vooral voor de doorstroming naar de vervolgopleidingen, naar het hoger onderwijs. Als je dan geen elementair besef van rekenen hebt, is een hbo-studie en zeker een universitaire opleiding vaak een lastig verhaal. En er lopen genoeg studenten rond die denken dat 0,40 tien keer zo veel is als 0,4. Echt!''

,,De reden is dat ze het rekenen vanaf de basisschool niet goed aangeboden hebben gekregen. Het fundament is absoluut niet goed geweest en daarom kwam er vanuit het hoger onderwijs de afgelopen jaren de schreeuw om beter rekenonderwijs. Dat heeft uiteindelijk geresulteerd in de veelbesproken rekentoets, maar dat is een akelig instrument (zie kader, red.). Eén toets, aan het einde van de hele periode op basis- en middelbare school. Terwijl het natuurlijk in die jaren daarvoor moet gebeuren. Dáár zit het echte probleem.''

Stelling 4: Het is belangrijk om sommen te verpakken in verhalen

Volledig scherm
© AD

,,Dat is fijn, het maakt het rekenen leuk en in sommige gevallen ook best inzichtelijk. Maar het probleem met dat zogenoemde realistisch rekenen is dat het voor een groot gedeelte om lezen gaat. En als er echt gerekend moet worden, mogen de leerlingen hun rekenmachines gebruiken. Dan leer je het dus nooit. Vanaf de jaren '80 werd het traditionele rekenonderwijs, met staartdelingen en breuken, beetje bij beetje afgebroken. En de echte kentering volgde aan het begin van deze eeuw, toen de euro werd ingevoerd.''

,,Om die reden werden alle reken- en wiskundemethodes vervangen en toen zagen de pleitbezorgers van het realistisch rekenen hun kans schoon. Met grote gevolgen. De tafelproducten tot 10x10, optellen en aftrekken onder de 20, dat moet allemaal routinematig in je hoofd zitten. Dat is echt het basale rekenen, daar mag je geen rekenmachine voor nodig hebben. Maar de praktijk is nu anders.''

Stelling 5: Jongens blijven altijd beter in rekenen en wiskunde

De Staat van het Onderwijs

Klik hier en doe mee met de enquête

,,Dat zou een onzinnige bewering zijn, vooral door het woord altijd. Je weet nooit wat er in de toekomst gebeurt, punt. Maar goed, het is nu inderdaad zo dat we meer mannelijke wiskundestudenten hebben dan vrouwelijke. Geen idee hoe dat komt, interesseert me ook niet.''

,,Het enige waar ik voor wil waken, is dat we zeggen: jij bent een meisje of een vrouw, dus je zal wel niet goed in wiskunde kunnen zijn. Dat is namelijk echt onzin. Kijk naar Ionica Smeets, kijk naar al die vrouwelijke wiskundestudenten die hier op de universiteit rondlopen. Een paar jaar geleden hadden we in Nederland een internationale wiskundeolympiade. De winnaar kwam uit Duitsland. En was een vrouw.''

'Rekentoets maakt duizenden slachtoffers'

Hoe groot de protesten ook zijn, de middelbare scholieren die dit schooljaar eindexamen doen, krijgen hoe dan ook met de omstreden rekentoets te maken. En wie die niet haalt, kan een diploma wel schudden. Jan van de Craats: ,,Ik weet zeker dat er eindexamenkandidaten met louter voldoendes op hun cijferlijst toch zullen struikelen over de rekentoets. Staatssecretaris Dekker heeft al gezegd dat er maatregelen worden getroffen als dat percentage hoger ligt dan 5. Maar 5 procent van de vmbo-eindexamenkandidaten, dat loopt al in de tienduizenden leerlingen voor wie deze toets dan desastreuze gevolgen heeft.''

Inhoudelijk heeft de hoogleraar grote bezwaren tegen de wijze waarop de sommen gepresenteerd worden, met lappen tekst eromheen. ,,Die zijn vaak niet duidelijk, of er zijn meerdere antwoorden verdedigbaar. Het is niet zorgvuldig, of heeft niets met wiskunde te maken. Een opgave als: '13 februari 2004 viel op een vrijdag, op welke dag viel 1 april dat jaar'. Dat is helemaal geen wiskunde. En bij vragen waar het wel om echt rekenen gaat, mogen de leerlingen hun rekenmachine gebruiken. Knap dat ze dat ook kunnen, maar dan mis je wel een hoop. Het is als diploma-zwemmen met bandjes om.''

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement