Die komt op een belangrijk moment, want Europa staat aan het begin van dit ‘oogstjaar’ van de Commissie-Juncker voor een reeks zeer ingrijpende besluiten. In juni willen de leiders het na jaren gesteggel eens worden over een Europees migratiebeleid, later dit jaar moeten akkoorden volgen over de Brexit en versterking van de muntunie, in de loop van volgend jaar over de nieuwe meerjarenbegroting 2021/2027. Nederland heeft op al die terreinen uitgesproken ideeën, maar geen vaste club van gelijkgezinden waarmee het samen kan optrekken. 

Want de Britten, onze traditionele bondgenoten – óók voor ‘minder’ Europa, een niet te hoge begroting en minder regelzucht – zijn straks weg. Van de Benelux gaat het ook niet komen want de twee andere Benelux-premiers zitten helemaal op de lijn Macron die de Europese Unie nieuw leven wil inblazen. Dat is nodig omdat de EU ‘te zwak en te traag is’, volgens de Franse president. 

Hij gaat voor:  een sterke minister van Financiën voor de landen in de eurozone, meer controle over de buitengrenzen van de Unie en veel nauwere militaire samenwerking. Ook de Duitse kanselier Merkel zwenkt onder invloed van haar nieuwe regeringspartner nogal diens kant uit. 

En Rutte? Hij is een allemansvriend, die met iedereen de lijntjes open houdt, en in niet meteen voor de hand liggende kringen – Midden- en Oost-Europa, het Oostenrijk van Kurz, de Baltische landen – nieuwe bondgenoten zoekt. Adriaan Schout, Europadeskundige van Clingendael, vindt dat Rutte lef toont en zijn nek uitsteekt. ,,Ik had gedacht dat hij zich na zijn trauma over het derde steunpakket voor Griekenland (na Ruttes ‘Geen-euro-meer!-belofte – red.) rustig zou houden, maar hij geeft duidelijk zijn lijnen aan. Europa waar het een toegevoegde waarde heeft, maar geen eindeloze geldstromen van Noord naar Zuid, een bescheiden EU-begroting, steevast op zoek naar wegen om onnodige integratie tegen te gaan. Een heel zakelijke, no-nonsense-benadering.” 

Rutte houdt vast aan lijnen die hij altijd heeft verdedigd, constateert ook de Belgische Europadeskundige Hendrik Vos, met minder enthousiasme dan Schout. ,,Het pleit voor Rutte dat hij zo standvastig is, maar het treintje-Macron waar menigeen zijn wagonnetje aan heeft vastgekoppeld is al vertrokken. Om dan nog naast de machinist in de stuurcabine te komen, dat valt niet mee.” 

Wel ziet Vos ‘een hoopgevende kentering’ in het optreden van Rutte. ,,Vaker dan voorheen hoor ik hem zeggen: ‘We zijn niet alleen’. Hij maakt duidelijk dat je compromissen moet sluiten. Misschien zijn Europese ambities?” Vos doelt daarmee op het al langer rond gonzende wandelgangenverhaal dat Rutte over een kleine twee jaar zomaar de opvolger zou kunnen worden van Raadsvoorzitter Donald Tusk.

Rutte zal daar vrijdag niks over zeggen. Ingewijden verwachten een spetterende rede over de groei en banen die Europa kan binnenhalen als het zijn Interne markt uitbreidt naar energie, diensten, kapitaal en digitaal. Over het nakomen van gemaakte afspraken, zoals tekortafspraken. Over de eigen verantwoordelijkheid van lidstaten. Over de meerwaarde van samenwerking, en de noodzaak je te beperken tot de terreinen waarop je die meerwaarde kunt binnenhalen. 

Rutte, verwacht Schout, krijgt het de komende anderhalf jaar knap zwaar. Zelfs de krappe meerderheid waarop hij in Den Haag kan terugvallen ontbreekt in Brussel. Met wisselende coalities moet hij proberen Europa zijn kant uit te sturen. De Commissie - ‘altijd onze grootste vriend’, aldus Schout – staat ook niet meer aan zijn kant. Juncker, zegt hij, is een volbloedpoliticus, die zijn Europese agenda niet loslaat. 

Het gevaarlijkst wordt dat met de monetaire samenwerking. ,,Dat gaat sluipend. Als er eenmaal een Europese minister van Financiën is, en een Europees IMF, dan heb je een krukje om op te staan, en volgen de bevoegdheden en fondsen vanzelf.” Vos: ,,Duitsland is al gewonnen voor een groter budget, een bestuur van de eurozone. Merkel zet geen grote stappen, maar wil wel verder. Rutte kan zijn positie markeren, duidelijk maken: hier staan we voor, maar als hij verstandig is drijft hij zaken niet op de spits. Want voor je het weet heb je jezelf in een isolement gewerkt.”

Rutte legde als EU-voorzitter eer in met zijn asieldeal met Turkije, ook Tusk en Juncker hechten aan goed bewaakte EU-buitengrenzen. Opvang van vluchtelingen in de regio is redelijk onomstreden, quotagewijze spreiding van asielzoekers over Europa ligt vooral bij Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije moeilijk

Vooralsnog geen probleem, Europa is verrassend eensgezind. Of dat zo blijft is de vraag. Nederland heeft meer belang bij een blijvend goede handelsrelatie met de Britten dan veel andere EU-lidstaten

Finland en Oostenrijk zijn Rutte's belangrijkste bondgenoten als het gaat om bedenkingen over het Franse initiatief voor bijvoorbeeld een Europese minister van Financiën. Bondskanselier Merkel komt Macron tegemoet, maar niet met grote stappen. Rutte kan hier vooral via Duitsland nog ‘sturen’

Weinig steun voor nulgroei (enkel Oostenrijk, Denemarken, Zweden), wel voor een ‘modernere’ begroting met meer geld voor innovatie en onderzoek, minder voor landbouw en regiosteun gekoppeld aan strenge voorwaarden. Rutte zet hard in, maar misschien ook om een onderhandelingspositie op te bouwen