Volledig scherm
Commando's zijn woedend op de defensietop omdat ze in giftige gassen hebben moet schieten.

Commando’s blootgesteld aan giftige dampen op schietbaan

Nederlandse commando’s zijn woedend op de top van Defensie omdat ze hen op een schietbaan in Bergen op Zoom hebben laten oefenen terwijl er al sinds juli 2015 een dringend advies ligt dat daar niet meer te doen. Ze ademden er te veel giftige dampen in. Defensie stelt dat er al eerder afdoende maatregelen zijn genomen.

Quote

Na het schieten blijft er één tot twee dagen zwart spul uit de neusgaten komen

Commando Korps Commandotroepen

Uit interne documenten en meerdere verklaringen van de commando's zelf blijkt dat de afzuiginstallatie van schietbaan Markiezaat te zwak is voor de zeer intensieve schietoefeningen van Defensie. Militairen worden daardoor blootgesteld aan te hoge concentraties giftige schietgassen. Maar pas afgelopen maand is er 'tot nader order' een schietverbod ingesteld, blijkt uit een e-mail.

De commando's maken zich al langer grote zorgen over hun gezondheid als ze een paar uur op de schietbaan zijn geweest. ,,Elke commando kan het beamen,’' schrijft een militair van het elitekorps van het Nederlandse leger die anoniem moet blijven uit veiligheidsoverwegingen. ,,Oefenen op de particuliere schietbaan Markiezaat in Bergen op Zoom voelt na afloop of je een paar pakken sigaretten hebt gerookt. Na het schieten blijft er één tot twee dagen zwart spul uit de neusgaten komen.’’

En deze militair is zeker niet de enige die klaagt over de schietoefeningen. Meerdere commando’s verklaren dat ze beroerd zijn nadat ze hier hebben geschoten. Vooral schietinstructeurs zijn bezorgd en klagen vaak over hoofdpijn en een vieze neus. Zij staan ook het langst op de schietbanen als ze leerlingen de fijne kneepjes leren hoe ze veilig anti-terrorisme operaties moeten uitvoeren. In twee weken tijd begeleiden ze 20 tot 30 studenten die er al snel 10.000 patronen doorheen knallen. Sommige commando’s komen hier al sinds 2004.

De klachten waren aanleiding om drie jaar geleden al een uitgebreid onderzoek te houden naar de blootstelling van schietgassen bij de particuliere schietbaan Markiezaat. In juli 2015 is het rapport klaar en de conclusies liegen er niet om. Zowel op de schietbaan van 25 meter als 50 meter worden militairen blootgesteld aan te veel koper en zink. Dat komt doordat de ventilatie niet geschikt is voor deze oefeningen. Op de 50 meter baan worden ook te hoge concentraties lood en stikstofmonoxide gemeten.

Gezondheidsklachten

Niet alleen kan blootstelling aan te hoge concentraties van deze stoffen leiden tot acute gezondheidseffecten als luchtwegklachten, irritaties van ogen en huid en misselijkheid. Ook op de lange termijn kan het problemen veroorzaken. Lood kan tot nierbeschadigingen leiden, koper kan eczeem veroorzaken, en te veel ijzer in het lichaam kan de lever en het hart aantasten.

,,Het wordt sterk aanbevolen om Markiezaat niet meer te gebruiken’’, schrijven de onderzoekers. Is dat toch noodzakelijk, dan moet de ventilatie worden aangepast. Tot die tijd moeten instructeurs rouleren over de banen en zou adembescherming een tijdelijke maatregel kunnen zijn.

Volledig scherm
Op schietbaan Markiezaat trainen niet alleen commando's, maar ook schietverenigingen zoals hier is te zien. © Markiezaat

Volgens de commando’s, die dan overigens nog van niets weten over de gezondheidsrisico’s, wordt er gewoon doorgeoefend. Van roulatie is volgens hen geen sprake. Op een gegeven moment zijn er wel mondmaskers gebruikt. Maar die houden geen giftige dampen tegen.

In februari van dit jaar wordt intern opnieuw een verontrustende brief gestuurd. Dit keer vanuit de directeur Plannen aan de allerhoogste generaals en de ambtelijke top van het ministerie van Defensie. Opnieuw wordt er aangegeven dat er te hoge concentraties schietgassen zijn gemeten in 2015. ,,Om geen enkel gezondheidsrisico te lopen is besloten de baan in Markiezaat niet meer te gebruiken’', schrijft de directeur Plannen in zijn interne memo.

Alleen gaan schietoefeningen volgens meerdere, nietsvermoedende commando’s nog steeds gewoon door. Iets dat ook blijkt uit een mail die op 19 september vanuit de leiding van het Korps Commandotroepen wordt rondgestuurd. Pas dan komt er een eind aan de schietoefeningen. ,,Er is een schietverbod op de 25 en 50 meter banen van Markiezaat tot nader order’', luidt deze tekst.

Woedend

Dit is ook het moment dat de commando’s ontdekken dat er al sinds 2015 adviezen liggen om deze schietbaan niet meer te gebruiken. Ze zijn woedend en bezorgd. ,,Het meest schandalige is dat een nota uit februari 2018 tot half september is genegeerd. Er zijn dus weer jongens onnodig bloot gesteld aan fysieke risico’s’’, uit één van de commando’s zijn frustraties.

Het waarborgen van een veilige werkomgeving heeft volgens de commando’s weer gefaald. En dat is extra pijnlijk omdat in januari van dit jaar een speciale commissie nog snoeiharde conclusies trekt over hoe er met veiligheid, met name in de top van defensie, wordt omgesprongen. ‘Het moet en kan veiliger’, luidt de titel van dit rapport dat onder leiding van oud-topman van Shell Jeroen van der Veer wordt samengesteld. ,,Als het Korps Commandotroepen en Defensie hebben we grove nalatigheid getoond’', reageert een van de commando’s.

Woordvoeder Sjaak van Elten van Defensie bevestigt dat de schietbaan Markiezaat inderdaad niet meer wordt gebruikt omdat er nu voldoende alternatieven zijn. Volgens hem zijn er de afgelopen jaren maatregelen genomen om de situatie te verbeteren. Zo is de afzuiginstallatie en het trainingsprogramma aangepast om wel aan de normen te voldoen. Volgens de woordvoerder zijn commando's al in begin 2016  niet langer blootgesteld aan te hoge waardes giftige gassen. Dit gebeurde nadat de leiding van het Korps Commandotroepen het rapport had gekregen over de te hoge schietgassen. 

In maart 2016 is de schietbaan gekeurd en veilig bevonden, mits er geen hoog intensieve oefeningen meer gehouden zouden worden. ,,Daar hebben we ons aan gehouden,'' zegt Elten, iets wat overigens door commando's wordt weersproken. 

Dat  er op het allerhoogste niveau al in februari een brief lag met het advies de baan niet te gebruiken, waar niet over deze interne inspectie wordt gesproken, en er pas zeven maanden later actie werd ondernomen, wijdt Elten aan een interne communicatiefout. ,,Maar de baan was toen wel gewoon veilig na de maatregelen die wij hadden genomen.''

Volgens Elten is er absoluut geen sprake van grote onrust bij het Korps Commandotroepen. Hij wijst erop dat zich ook geen militairen meer hebben gemeld met gezondheidsklachten, sinds de aanvullende maatregelen zijn genomen.

 Advocaat Michael Ruperti die de commando’s bijstaat vindt het ‘te bizar voor woorden’ dat de defensietop wist van de gezondheidsrisico’s maar toch de commando’s niet waarschuwt en blootstelt aan de gevaren. ,,Het is onbegrijpelijk dat de brief in februari is genegeerd. Dat is 12 dagen na de commissie Van der Veer. Commando’s die zich tot mij hebben gewend zijn laaiend en maken zich grote zorgen om hun gezondheid.’’ De advocaat  praat volgende week verder met een aantal commando's en een letselschade-expert. Zij onderzoeken de mogelijkheden van juridische stappen.

Defensie gaf in juni dit jaar nog toe dat er fouten zijn gemaakt met het giftige Chroom-6. Bekijk hieronder de nieuwsvideo: