Coronademonstraties kostten politie 44 miljoen euro, nog jarenlang minder inzet

Coronarellen, demonstraties en het handhaven van maatregelen bezorgden de politie een extreem druk jaar. Agenten maakten samen 800.000 overuren, die de politie 44 miljoen euro kostten en nog jaren ten koste gaan van de inzet. Dat blijkt uit het jaarverslag van de politie, dat vandaag verschijnt.

Agenten moesten soms weekenden achter elkaar doorwerken. Wijkagenten en rechercheurs werden achter hun bureaus vandaan gehaald om bij te springen tijdens bijvoorbeeld de rellen na de invoering van avondklok begin vorig jaar. Hun werk bleef daardoor liggen en dossiers stapelden zich op. Ook heeft de extra inzet volgens de politie geleid tot minder zicht op wat zich in wijken afspeelt.

De 800.000 overuren kostten de politie ruim 37 miljoen euro. Die was nog 7 miljoen euro extra kwijt aan toelagen voor de Mobiele Eenheid die veel vaker dan anders moest worden ingezet. De uren die agenten overwerkten moeten voor een groot gedeelte nog worden ingehaald. Daardoor zijn nog jarenlang minder agenten inzetbaar, verwacht de politie.

De politie had het niet alleen door coronamaatregelen drukker dan ooit. De dood van misdaadverslaggever Peter R. de Vries veroorzaakte mede een enorme toename aan beveiliging van bedreigde personen. Bij de meldkamers kwam een recordaantal van 3,2 miljoen 112-meldingen binnen, al was 41 procent daarvan van zogenoemde broekzakbellers. Het aantal overlastmeldingen steeg met 11 procent tot 532.946.

Er is ook goed nieuws. De meeste misdaadcijfers waren door de strenge coronamaatregelen juist nog nooit zo laag. Thuiswerken bleek de beste beveiliging tegen dieven. Vooral daders die toeslaan als de gelegenheid zich voordoet hadden hierdoor minder vrij spel. Het aantal woninginbraken daalde met 23 procent tot 23.452. Ook het aantal overvallen verminderde van 907 naar 676. Straatroven daalden van 3184 naar 2321. Sommige criminelen zochten hun heil in andere misdaden. Zo nam online-oplichting flink toe.

En toch valt er wat korpschef Henk van Essen betreft weinig te vieren als hij terugdenkt aan 2021, het tweede jaar waarin vooral corona een stempel drukte op het land. Waar in 2020 nog vooral saamhorigheid de boventoon voerde en de meeste mensen zich netjes aan de maatregelen hielden, ging dat er een jaar later heel anders aan toe. Kort na oud en nieuw braken rellen uit bij de invoering van de avondklok en die zetten voor de politie de toon voor de rest van het jaar. Hij sprak agenten die zes tot acht weekenden achter elkaar moesten werken omdat mensen hun onvrede maar bleven uiten tijdens demonstraties. ,,Wij hadden de maatregelen niet verzonnen, maar waren wel het gezicht van de overheid. Corona was een blaasbalg voor veel andere onderhuidse onvrede die er kennelijk uit moest. De krapte op de woningmarkt. De toeslagenaffaire. Het klimaat.’’

Heeft u zich weleens zorgen gemaakt over die tijd? Overwogen wellicht om het leger erbij te halen, want de onrust hield maar niet op?
,,Dat laatste niet, maar we hebben wel degelijk zorgen gehad in hoeverre we de geest weer snel in de fles konden krijgen met al die onvrede die er bij sommigen nog steeds is. We zien een stroming in de samenleving die de overheid niet vertrouwt. Mensen die gevoelig zijn voor complottheorieën. Een groep die buitengewoon teleurgesteld is geraakt, om wat voor reden dan ook. Die een hoge bereidheid heeft om agressie te gebruiken. Dat is echt anders dan vijf jaar geleden. En toch zie ik het als onze opdracht om met hen in contact te blijven.’’

Een aantal demonstraties liep flink uit de hand. Een VN-gezant tikte de politie op de vingers voor buitensporig geweld. Hoe kijkt u nu terug op de rol van de politie in die demonstraties?
,,Wij proberen altijd de verbinding te zoeken. Agenten bouwen in rustige tijden een netwerk op die ze in crisis kunnen gebruiken. Bij de Black Lives Matter-protesten werkte dat heel goed. Ook bij de coronademonstraties hebben we geprobeerd contact te krijgen met organisatoren en geprobeerd afspraken te maken. Maar hier zagen we een groep mensen demonstraties ‘kapen’ en bewust de confrontatie zoeken met de politie. Ze kwamen volledig voorbereid met beschermende kleding en wapentuig naar een demonstratie. Dan moet de politie er ook staan. Dat ziet er heftig uit en er zal ongetwijfeld ook weleens een klap te veel zijn uitgedeeld, maar begrenzen was nodig. De andere kant is dat veel mensen ons steunden. Tijdens een werkbezoek na de avondklokrellen lieten agenten mij een kamer zien vol bloemen en taart. Dat zegt ook wel iets. Het merendeel van de samenleving vond dit gedrag ook onacceptabel. Sterker, het vertrouwen in de politie was afgelopen jaar nog nooit zo hoog.’’

Als Van Essen terugkijkt naar 2021 ziet hij ook een jaar waarin de vraag naar de politie nog nooit zo groot was. Door de vele demonstraties maakten agenten samen 800.000 overuren. De dood van misdaadverslaggever Peter R. de Vries veroorzaakte mede een enorme toename aan beveiliging van bedreigde personen. Bij de meldkamers kwam een recordaantal van 3,2 miljoen 112-meldingen binnen, al hoorde 41 procent daarvan tot de zogenoemde broekzakbellers. Ook het aantal overlastmeldingen steeg met elf procent tot 532.946.

Ik heb weleens het idee dat wij een duizenddingendoekje zijn

Korpschef Henk van Essen

Agenten werkten zich een slag in de rondte, maar Van Essen vraagt zich na zo’n jaar ernstig af of het de politie is die dit allemaal moet blijven doen. ,,Ik heb weleens het idee dat wij een duizenddingendoekje zijn. Ik bedoel dat niet klagerig, want de burger is in nood, of wil hulp, of is boos. Maar voordat je het weet, zijn wij de organisatie die overal als eerste mee wordt geconfronteerd. Neem het aantal meldingen van verwarde personen. Dat is opnieuw toegenomen met 11 procent tot 130.000. Ik vind dat geen politietaak, maar de collega’s op straat worden er wel mee dagelijks geconfronteerd.’’

Een diender kan niet tegelijk demonstraties begeleiden, bewaken en beveiligen en zichtbaar zijn op straat

Korpschef Henk van Essen

Wat mij pijn doet en wat nu echt onder druk staat is de zichtbaarheid in de wijk. Terwijl we juist een politie willen zijn die zichtbaar is

Wat mij pijn doet en wat nu echt onder druk staat is de zichtbaarheid in de wijk. Terwijl we juist een politie willen zijn die zichtbaar is. De wijkagent is daar hét goede voorbeeld van. Ik heb goede hoop dat we over drie jaar, als we genoeg nieuwe mensen hebben aangetrokken en opgeleid, weer meer zichtbaar kunnen zijn, maar nu is dat in sommige basisteams echt kritiek. Nog een voorbeeld waar ik meer aan toe zou willen komen is projectmatig een probleem aanpakken. Als er een woninginbraak op heterdaad is gepleegd gaan we er altijd naartoe. Maar liefst zou je ook eens dertig inbraken analyseren en kijken of daar aanwijzingen in te vinden zijn waarmee daders zijn te achterhalen. Die tijd is er nu niet. Ik hoop dat we dat straks weer kunnen doen.’’

Of Henk van Essen die tijd nog gaat meemaken is nog even de vraag. Er is in de Tweede Kamer flink wat kritiek op de korpsleiding nadat drie agenten in twee jaar tijd zelfmoord hebben gepleegd bij de Landelijke Eenheid. De inspectie die zaken onderzocht, bemerkte een gebrek aan aansturing, vriendjespolitiek en een ‘afdekcultuur’. Een aantal Tweede Kamerleden heeft niet het vertrouwen dat de korpsleiding de achterliggende problemen kan oplossen. Van Essen ziet dat anders.