Volledig scherm
Joost Zwagerman bij DWDD. © NPO

'Creatievelingen denken vaker aan zelfmoord'

Schrijver en kunstkenner Joost Zwagerman (51) schokte dinsdag velen door zelf uit het leven te stappen. Het veelzijdige talent maakte geen geheim van zijn depressiviteit en sprak meermaals openbaar over zijn problemen. Hoeveel mensen plegen jaarlijks zelfmoord in Nederland en welke soort mensen doen dat en hoe? Zes vragen.

'Een miljoen euro is niks'
Begin dit jaar besloot de Tweede Kamer een miljoen euro vrij te maken voor onderzoek naar zelfmoord. Dat is een goed gebaar, vindt neuropsycholoog André Aleman, maar het is veel te weinig. ,,Een gemiddeld onderzoek kost 300.000 euro. Je kunt dus maar drie onderzoeken doen van dat geld; veel te weinig.'' Daar is de oprichter van hulplijn 113Online het mee eens. ,,Onderzoek naar zelfmoord moet dezelfde status krijgen als onderzoek naar verkeersveiligheid'', zei hij tegen de NOS.

1. Hoeveel mensen plegen zelfmoord?
In 2013 stapten 1.854 inwoners van Nederland zelf uit het leven, 101 meer dan een jaar eerder. Het aantal was nog nooit eerder zo hoog, blijkt uit de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het aantal zelfmoorden steeg in 2013 voor het zesde opeenvolgende jaar. Dat heeft met name te maken met de economische crisis, waardoor mensen bijvoorbeeld hun baan verliezen. Onder jongeren tussen de 20 en 25 jaar is zelfmoord zelfs doodsoorzaak nummer één, maar dat komt vooral doordat jongeren niet vaak aan ziektes overlijden.

Die cijfers gaan alleen over de suïcidepogingen die slagen. Jaarlijks ondernemen 100.000 mensen een poging en belanden 20.000 mensen daardoor op de Eerste Hulp, zegt André Aleman. Hij is hoogleraar Cognitieve neuropsychiatrie bij het Universitair Medisch Centrum Groningen en zelfmoordonderzoeker. Volgens hem komen zelfmoordgedachten jaarlijks voor bij 500.000 Nederlanders. Het aantal hulpverzoeken bij suïcidehulplijn 113Online stijgt ook elk jaar; in 2014 waren er ruim 40.000 contactmomenten.

In de landen om ons heen ligt het aantal zelfdodingen per jaar hoger, behalve in Engeland. In heel Europa zou ongeveer een miljoen mensen wel eens zelfmoordgedachten hebben gehad, aldus Aleman.

Quote

Als mannen van middelbare leeftijd een tegenslag krijgen, zijn ze het vaak niet gewend om daarover te praten.

André Aleman

2. Welke mensen plegen zelfmoord?
Het gaat relatief vaak om mannen tussen de 45 en 60 jaar en jongeren tussen de 12 en 18 jaar, zegt Aleman. Opvallend is dat zelfmoordpogingen bij de mannen veel vaker slagen. ,,Dat komt doordat ze drastischer te werk gaan en meer vastbesloten zijn'', zegt Aleman.

Maar waarom juist die groep mannen? ,,Als ze een tegenslag krijgen, zoals het verliezen van een baan of relatie, zijn ze het vaak niet gewend om daarover te praten. En ze hebben minder sociale steun van mensen om hen heen; voor veel mannen bevinden hun belangrijke contacten zich op het werk. En praten kan vaak wel helpen.''

Quote

Creatieve mensen zijn vaak erg sensitief; ze ervaren emoties extra sterk. Dat kan zorgen voor stress en die kan weer leiden tot depressivi­teit

André Aleman

3. Is er een verband tussen creatief zijn, zoals Zwagerman, en zelfmoord?
Ja - hoewel het natuurlijk niet honderd procent zeker is. ,,Creatieve mensen zijn vaak erg sensitief; ze ervaren emoties, prikkels en gebeurtenissen extra sterk'', legt Aleman uit. ,,Dat kan zorgen voor stress en die kan weer leiden tot depressiviteit. En bij depressief zijn horen soms ook zelfmoordneigingen. Overigens is de stress die heel sensitieve mensen ervaren niet anders dan de stress van andere mensen, maar zij worden daar minder snel depressief van.''

4. Zwagerman sprak in het verleden vaak over zelfmoord. Denken mensen die zelfmoord plegen daar vaak lang over na of is het meestal een snelle beslissing?
,,Enerzijds zien we dat mensen die zelfmoord proberen te plegen er al eerder over hebben nagedacht'', zegt Aleman. ,,De beste voorspeller voor pogingen tot zelfdoding zijn eerdere pogingen om dat te doen. Maar aan de andere kant is zelfmoord plegen ook deels impulsief. Voor nabestaanden komt het moment vaak onverwacht.''

Die impulsiviteit blijkt ook wel uit een voorbeeld van de neuropsycholoog. ,,Ik las eens een verhaal over een man in China die elke dag op weg naar zijn werk over een brug reed op een brommer. Elke dag weer redde hij mensen van de railing. Meestal waren zij hem heel dankbaar dat hij hun impulsieve daad had voorkomen.''

5. Op welke manier plegen de meeste mensen zelfmoord?
Veruit de meeste mensen doen dat door zichzelf op te hangen, blijkt uit cijfers van het CBS uit 2007, 2009 en 2011. Het nemen van een overdosis drank, medicijnen of drugs staat op de tweede plek. Op de derde plek staat een sprong voor een trein of metro, een manier die iets vaker voorkomt dan een sprong vanaf hoogte.

Quote

We zijn blij dat veel mensen bellen. Dat betekent namelijk dat ze om hulp en steun vragen

Hulplijn 113Online

6. Bij de suïcidehulplijn 113Online is woensdag dubbele bezetting ingezet in verband met de zelfmoord van Zwagerman. Klopt het dat mensen zelfmoordgedachten krijgen als ze lezen dat iemand anders zichzelf van het leven heeft beroofd?
,,Dat kan zeker'', aldus zelfmoordonderzoeker Aleman. ,,Zeker als het om een bekend iemand gaat, met wie mensen zich kunnen identificeren. Of als het wordt gecommuniceerd als iets 'romantisch'. Maar als het nieuws feitelijk en zakelijk wordt gebracht, is de kans kleiner.''

De hulplijn merkt ook dat het drukker is dan gebruikelijk. Het klinkt wellicht vreemd, zegt een woordvoerster, maar de hulplijn is 'blij' dat veel mensen bellen. ,,Dat betekent namelijk dat ze om hulp en steun vragen.''