Volledig scherm
Kinderen die elkaar niet aardig vonden, maar wel naast elkaar werden gezet, konden elkaar daarna veel beter uitstaan © Thinckstock

De grootste vijanden moeten juist naast elkaar in de klas

Het leek zo logisch. Leerlingen die elkaar niet mogen, kun je maar beter zo ver mogelijk uit elkaar zetten in de klas. Niet dus. Psycholoog Yvonne van den Berg onderzocht dat meer contact wonderen doet. Kinderen die dichter bij elkaar zitten, gaan elkaar juist aardiger vinden.

Quote

Koppels die elkaar niet mogen, leren elkaar ongemerkt beter kennen

Yvonne van den Berg
Quote

Ik pleit er niet voor om vechtersba­zen naast elkaar te zetten, want dat is de kat op het spek binden

Yvonne van den Berg
Volledig scherm
Yvonne van den Berg © Koen Verheijden

Aan de einde van de zomervakantie begint steevast het gepuzzel voor docenten. Wie zet je naast wie in de klas? Daar zijn amper theorieën over, ontdekte psycholoog Yvonne van den Berg. ,,Veel leerkrachten gaan af op hun onderbuikgevoel, of vertrouwen op ervaringen van hun collega's." Vrijdag promoveert ze hierop aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Voor haar onderzoek liet Van den Berg leerlingen uit 27 klassen vragenlijsten invullen over elkaar. Wie vonden ze aardig, en wie beslist niet? Een paar weken later gooide Van den Berg de klassenindeling desastreus om. Juist de kinderen die elkaar niet konden luchten of zien, werden bij elkaar in de buurt gezet. Het leidde tot gemor - 'moet ik écht naast hem zitten?' - maar de onderzoekster vroeg de docenten vol te houden.

Van onaardig naar gemiddeld
Na 10 weken vulden de leerlingen de vragenlijst opnieuw in. Wat bleek: de relaties waren aanzienlijk verbeterd. Miranda, die Anne eerst een dikke, vette 1 had gegeven op een schaal van 7, gaf haar klasgenoot nu een 3,5. ,,Ze waren niet opeens vriendinnen, maar Anne werd van totaal onaardig opeens gemiddeld gevonden. Dat is enorme winst," juicht de onderzoekster. In de klassen waar ze niks veranderde in de opstelling, gingen de relaties hooguit met 1,5 punt omhoog.

,,Door de koppels die elkaar niet mogen dichter bij elkaar te zetten, leren zij elkaar ongemerkt beter kennen. Dat zorgt voor meer waardering," verklaart Van den Berg.

Dit werd eerder al bewezen in oudere studies onder volwassenen. Hierbij werden rivaliserende groepen in dezelfde ruimte geplaatst, waar ze puzzeltjes met elkaar moesten oplossen. Na afloop dachten zij een stuk positiever over elkaar. Ook uit Amerikaans onderzoek blijkt dat studenten die op de eerste schooldag naast een willekeurige studiegenoot worden geplaatst, vrijwel zeker bevriend raken.

Sfeer in de klas
Van den Berg hoopt dat leerkrachten haar bevindingen gebruiken om de sfeer in de klas te verbeteren. Een vragenlijst onder leerlingen is hierbij onontbeerlijk, stelt ze. ,,Leerkrachten hebben over het algemeen een redelijk goed beeld van hun klas. Zij weten in twee derde van de gevallen welke leerling het aardigst wordt gevonden en wie er het minst populair is. Maar zij weten vaak niet welke klasgenootjes écht last van elkaar hebben."

Docenten doen er volgens haar goed aan om vroeg in het schooljaar de klassenindeling om te gooien. ,,Doe het snel, voordat de leerlingen allerlei redenen hebben opgebouwd om elkaar nog onaardiger te vinden." Van den Berg raadt overigens wel af om twee vechtersbazen direct naast elkaar te plaatsen. ,,Dat is de kat op het spek binden. Mijn advies: hou er een stoel tussen."

En zo zijn er nog wat zaken waar docenten nu al rekening mee kunnen houden: een slechtziend kind zet je niet achterin de klas en een linkspoot niet naast een rechtshandige buurman.

'Niet naast het sulletje'
Zelf weet Van den Berg nog goed waar ze zat in groep 8 op de Antoniusschool in Didam: achterin, bij het raam. Een perfecte plek, uit het zicht van de docent. ,,Ik weet nog precies naast wie ik absoluut niet wilde zitten. Dat was het sulletje van de klas. Dikke kans dat we elkaar aardiger hadden gevonden als we toch naast elkaar hadden gezeten." Zelf was ze naar eigen zeggen 'behoorlijk bijdehand'. ,,Ik weet zeker dat er ook kinderen waren die mij een 1 hebben gegeven. Al heb ik dat nooit geweten."

Van den Berg wil na haar promotie een vervolgstudie doen naar klassenindelingen, waarin ze haar bevindingen wil combineren met al bestaande onderwijskundige onderzoeken. ,,Zo weten we bijvoorbeeld dat een leerling het beste naast iemand gezet kan worden die iets slimmer is dan hijzelf. Daar trekt hij zich aan op. Als we hem dan ook nog naast iemand zetten die hij redelijk aardig vindt, kan dat wel eens een win-winsituatie worden."

  1. Kritiek op Europese Commissie: ‘Green Deal blijft dweilen met de kraan open’

    Kritiek op Europese Commissie: ‘Green Deal blijft dweilen met de kraan open’

    De zogeheten ‘Green Deal’ van de Europese Commissie gaat milieuorganisaties niet ver genoeg. Greenpeace noemt de plannen die Brussel heeft om de EU te verduurzamen onvoldoende en te vaag. Volgens Milieudefensie houdt de commissie nog te veel taboes in stand. ,,Meer CO2-belasting heffen en intussen doorgaan met het uitdelen van tientallen miljarden subsidies voor olie, gas en kolen is dweilen met de kraan wagenwijd open’’, meent directeur Donald Pols.