Mees.
Volledig scherm
Mees. © Dreamstime

De koolmees legt het loodje door kalkgebrek

Mezenkuikens op de Veluwe zijn vaak zó broos dat ze al in het nestje hun pootjes breken en sterven. Oorzaak: gebrek aan kalk in de bossen. En dat komt weer door te veel stikstof in het milieu, aldus bioloog Arnold van der Burg.

Quote

We vinden nu mezenkui­kens met gebroken poten of met pootjes die haast van rubber lijken

Arnold van der Burg

,,Als we zo doorgaan, verlaten de laatste spelers het veld. Dan wordt het stil in het bos'', waarschuwt bioloog Arnold van der Burg. Hij roept, net als Vogelbescherming Nederland, op tot harde maatregelen.

Van der Burg publiceerde zijn bevindingen over de teloorgang van de vogels deze week in het Vakblad Natuur Bos Landschap.

De broze vogelpootjes zijn het gevolg van verzuring van de grond. Door stikstof slaat ammoniak op de grond, waardoor de kalk in de bodem oplost. Gevaarlijk, want voor vogels, insecten en slakken is kalk onmisbaar. ,,We vinden nu mezenkuikens met gebroken poten of met pootjes die haast van rubber lijken'', vertelt Van der Burg.

De verzuring van de grond is niet wijdverspreid over Nederland. ,,Het komt vooral voor op droge zandgronden en in heidegebieden.''

De zogenaamde arme bossen hebben er vooral onder te lijden, zoals bij Ede op de Veluwe waar Van der Burg een deel van zijn onderzoek uitvoerde. Hij hield in 2002 en 2004 al inventarisaties in dezelfde gebieden, en kon dus de recente staat van verzuring vergelijken. Twaalf jaar geleden waren de koolmezen gezond.

Voedingsstoffen

Een koolmees.
Volledig scherm
Een koolmees. © Archieffoto

De overvloed aan stikstof is niet alleen funest voor het skelet van vogels, het zorgt er ook voor dat bijvoorbeeld eikenbomen afsterven door het gebrek aan essentiële voedingsstoffen in de grond. Daarnaast heeft het invloed op roofvogels en insecten, en is er bij een derde van de eieren van de koolmezen sprake van een veel te dunne schaal, waardoor ze indrogen. De eieren zijn te herkennen aan afwijkend pigment.

In de jaren 80 en 90, toen Nederland werd geconfronteerd met problemen met zure regen, was er in Nederland ook al de nodige ophef over het gebrek aan kalk in onze bossen. Ook toen waren er meldingen van spontane botbreuken en dunne schalen. ,,Ik dacht dat deze problemen achter ons lagen. Maar dit jaar is het écht erg'', zegt Van der Burg. ,,Ik vrees dat het weer net zo erg is als in de jaren 90.''

Verzuring ontstaat naast stikstof ook door de uitstoot van zwavel. Deze laatste stof is sinds de jaren 90 verminderd. Maar de intensieve veehouderij is toegenomen, met meer stikstofvervuiling (bijvoorbeeld door ammoniak uit mest) tot gevolg. Ook verkeer, energiecentrales en industrie produceren stikstofoxiden.

Op korte termijn is het volgens Van der Burg een oplossing om de bodem te bekalken met grove korrels die vogels kunnen eten. Op lange termijn is dat echter 'dweilen met de kraan open', stelt hij. ,,De bron van het probleem moet worden aangepakt om de droge, voedselarme ecosystemen weer te herstellen. Dus: minder stikstof. Koolmeesjongen moeten weer op eigen benen kunnen staan.''

  1. Ultieme wanhoopspoging: Wouter (25) start eigen ‘vliegmaatschappij’ om eiland te ontvluchten
    PREMIUM

    Ultieme wanhoopspo­ging: Wouter (25) start eigen ‘vliegmaat­schap­pij’ om eiland te ontvluch­ten

    Een groep Nederlandse toeristen die maandenlang dreigde vast te zitten op een eiland in de Filipijnen, is in een ultieme wanhoopspoging een eigen ‘vliegmaatschappij’ begonnen. Onder de noemer ‘Dutch Airways 2020' is het een vriendengroep van twaalf Nederlanders gelukt om een volledige vlucht voor veertig toeristen waar te kunnen maken. Een woordvoerder van KLM bevestigt het verhaal. ,,We zijn echt ontzettend trots dat we dit voor elkaar hebben gekregen.”