Volledig scherm
© Hollands Hoogte

'De Muur van Anton Mussert in Lunteren mag niet om'

Moet de 'Muur van Mussert' bij camping De Goudsberg in Lunteren behouden blijven als symbool van de NSB-collaboratie in de Tweede Wereldoorlog? Ja, zegt NIOD-historicus René van Heijningen. Zijn pleidooi roept direct verzet op. De vrees bestaat dat er zo een bedevaartsoord ontstaat voor extreemrechts.

Quote

Wat wil men bereiken? Deze plek hoeft niet te worden herinnerd. Bovendien is het praktisch vrijwel onmogelijk. De muur is al te veel vervallen.

Oud-verzetsstrijder Herman van de Kaa (89) uit Lunteren vindt herstel onzin
Volledig scherm
Anton Mussert spreekt een menigte toe tijdens de landdag van de NSB in Lunteren © NIOD

Anton Mussert. De leider van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) bootste in Nederland zijn grote voorbeeld Hitler na zo veel hij kon. Het resultaat was vanaf 1936 te zien op de Goudsberg bij Lunteren op de Veluwe. Daar verrees een muur met een balkon. Mussert sprak er jaarlijks zijn volgelingen toe.

Ruim 70 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog en de ondergang van de NSB is Musserts muur niet meer dan de afscheiding van een camping. Verwaarloosd, vervallen en bijna vergeten. Dat moet anders, vindt René van Heijningen, historicus bij het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Hij verdiepte zich in de Muur van Mussert en schreef er een boek over, dat morgen verschijnt. Het unieke bouwwerk verdient een opknapbeurt, vindt Van Heijningen, zodat de plek behouden blijft als herinnering aan een van Nederlands zwartste bladzijden uit de Tweede Wereldoorlog. ,,Of het als waarschuwingsteken of als gedenkteken moet worden gebruikt, laat ik graag aan de deskundigen over.''

Rijksmonument
En die deskundigen zijn verdeeld: de Erfgoedvereniging Heemschut ziet de muur als kandidaat-rijksmonument. Maar als bouwwerk komt het complex niet in aanmerking, liet de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed al weten. Als onderdeel van een toekomstig 'verhalenbeleid' rond monumenten komt er in 2016 een nieuwe kans. En mocht dat een nee worden, dan ligt er nog de optie van een status als lokaal monument. De gemeente Ede wacht af tot het rijk eruit is.

Niks doen en gewoon de muur laten instorten is voor Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) de beste optie. De grote vrees daar, aldus een woordvoerder, is dat een opgeknapte muur een bedevaartsoord voor extreemrechts zal worden.

Quote

Als u iets van mijn werk wilt zien en de sfeer van onze Beweging, gaat u dan naar Lunteren.

Mussert tegen zijn ondervragers na de oorlog
Volledig scherm
Anton Mussert © NIOD

Oud-verzetsstrijder Herman van de Kaa (89) uit Lunteren vindt herstel onzin: ,,Wat wil men bereiken? Deze plek hoeft niet te worden herinnerd. Bovendien is het praktisch vrijwel onmogelijk. De muur is al te veel vervallen.''

Het onderzoek van Van Heijningen legt de volledige historie van de Muur van Mussert bloot. Inspiratie vond de NSB in de massabijeenkomsten van de nazi's in Neurenberg, maar de sfeer was in Nederland anders dan bij de oosterburen. ,,Voor velen van hen was het vooral een dagje uit met een padvinderachtig luchtje. Er was bier, er was plezier. Met als klap op de vuurpijl dat een van de grote leiders na een 'hagespraak' besloot tegen een van de vlaggenmasten te plassen. Dat zou in Duitsland echt niet gekund hebben.''

Volkseigene
De plek in Lunteren kwam in handen van de NSB via een prominent partijlid. De locatie paste goed bij de volkse richting van de partij met een hernieuwde liefde voor het platteland, met de boer als hoeder van het volkseigene. Het woord hagespraak werd erbij bedacht als variant op de hagenpreken in het open veld door protestantse predikers in de 16de eeuw.

De historicus constateert dat het bouwwerk gebaseerd is op Duitse voorbeelden, waar Mussert eerst twijfels bij had. Later volgde de trots: ,,Zeker op het moment dat hij in de oorlog SS-leider Heinrich Himmler in Lunteren mocht rondleiden.'' En die trots hield aan. Na de bevrijding zei Mussert tegen zijn ondervragers: ,,Als u iets van mijn werk wilt zien en de sfeer van onze Beweging, gaat u dan naar Lunteren.''

Het terrein waar in Musserts periode jaarlijks zo'n 20.000 Nederlanders kwamen, werd na de oorlog gewoon in gebruik genomen voor andere bijeenkomsten waar veel ruimte bij nodig was, zoals de padvinderij en het Rode Kruis. Het bouwsel doet nu dienst als afscheiding van een camping. Zelfs als symbool van de collaboratie met de Duitsers zijn Mussert en zijn muur zo goed als vergeten. Dat begon al tijdens de bezetting. De NSB'ers werden ingezet als hulptroepen bij de bezetting, maar hun beweging mocht niet te veel praats krijgen. Musserts 'hagespraak der bevrijding' van 22 juni 1940, net na de inval, werd zijn laatste. De Duitsers verboden alle politiek getinte massa-bijeenkomsten, ook die van de NSB.

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement