Volledig scherm
Het bankfiliaal van de Rabobank in het Brabantse Vinkel is deels ingestort na een plofkraak bij een pinautomaat in het pand. © ANP

De professionele plofkraker lijkt ongrijpbaar

De banken zuchten onder een lange reeks plofkraken. Maar wie zijn de daders? Wat maken ze buit, en hoe vaak worden ze gepakt? Deze krant zocht het uit. ,,Ze krijgen die lui niet te pakken."

De knal was zó hard, dat veel van de 4.000 inwoners van het Zeeuwse dorpje 's-Gravenpolder wakker schrokken. In de 's-Gravenstraat, waar de explosie plaatshad, hing iedereen meteen uit het raam. En allemaal zagen ze hoe twee vrouwen gehaast in een kleine witte auto stapten en wegreden. Op de pinautomaat in de straat, de enige in de verre omtrek, zat een grote zwarte vlek.

Het was de eerste plofkraak van 2016, niet de meest professionele. ,,Ze hadden gewoon hun eigen auto gebruikt, en de hele straat hing uit het raam om het kenteken op te schrijven'', vertelt Ruud Maartense van bloemenwinkel Opa, pal naast de automaat. ,,En ze hadden dat ding ook nog eens niet open gekregen, dus ze hadden geen cent. Nee, dit waren geen profs.''

Vuurwerk

Het kenteken leidde agenten nog dezelfde nacht naar een woning in Kortgene, even verderop, en daar deed de bewoonster (48) open, om al snel toe te geven dat zij de plofkraak op haar geweten had. Samen met haar dochter van 18.

In het dorp wordt er nog geregeld om gelachen, vertelt een buurman van het stel. ,,Die twee hadden zeker te veel films gekeken. Ze gebruikten vuurwerk in plaats van explosieven, en ze vergaten dat je niet je eigen wagentje als vluchtauto moet gebruiken.''

Had de politie het altijd maar zo gemakkelijk. De plofkraak in het Zeeuwse dorp is slechts één van de 16 kraken in 2016 waarvoor verdachten zijn aangehouden - op een totaal van 79. Deze krant onderzocht vrijwel alle plofkraken in het afgelopen jaar. Het beeld dat daaruit naar voren komt: geldautomaten van ING waren het populairst onder plofkrakers (48 keer), gevolgd door automaten van Rabobank (18 keer) en ABN AMRO (6 keer). Bij zeker 22 kraken werd geld buitgemaakt: de ene keer 'slechts' 8.000 euro, dan 71.000 euro en soms mogelijk tonnen.

Quote

Ze vergaten dat je niet je eigen wagentje moet gebruiken als vluchtauto

Buurman van twee plofkrakers uit Kortgene

Marokkanen

En de daders? De politie stelt al geruime tijd dat de plofkraken het werk zijn van een grote groep Marokkaanse Nederlanders. In totaal zo'n 300 mannen tussen de 18 en 30 jaar, afkomstig uit de regio Utrecht-Amsterdam, en ieder met z'n eigen specialisme - van explosieven tot vervoer.

Maar uit het onderzoek van deze krant blijkt iets anders. De plofkrakers die zijn gepakt, hebben Hollandse namen. Ze komen in de meeste gevallen niet uit de Randstad, maar uit plaatsen als Hoogezand, Twello en Enschede. ,,Ik herken dat beeld van die Marokkanen totaal niet", zegt advocaat Kamil Karakaya, die de afgelopen jaren optrad in diverse grote plofkraakzaken. ,,De zaken die ik ken, draaiden om simpele jongens met geen of amper een strafblad. Dat verhaal van de politie over 300 Marokkanen kan best kloppen, maar dan krijgen ze die lui blijkbaar niet te pakken. Want in de rechtbank kom ik ze niet tegen.''

Criminele bende

Volledig scherm
Ravage bij een pinautomaat van de Rabobank na een plofkraak, op deze archieffoto. © ANP

In één zaak uit 2016 denkt de politie wél tot de harde kern van plofkrakers te zijn doorgedrongen. Het gaat om de groep rond David R., de zoon van topcrimineel Henk R. Ook hier gaat het overigens niet om Marokkanen, maar volgens de politie vormen de verdachten wel een criminele bende, die verantwoordelijk is voor een groot aantal kraken.

De groep loopt in september vorig jaar tegen de lamp na een plofkraak in Soest. Hun voorbereiding is goed: een week eerder hebben ze vlakbij de pinautomaat een bouwkeet neergezet, pal naast een flat die wordt gerenoveerd. Niemand die er acht op slaat. Nadat ze om drie uur 's nachts de betaalautomaat van een Albert Heijn-filiaal hebben opgeblazen, rijden ze naar de bouwkeet, waar ze de buit en zichzelf verstoppen. De bouwkeet hebben ze ook nog eens voorzien van geprepareerd zeildoek, waardoor ze onzichtbaar blijven voor de warmtecamera van de politiehelikopter.

Maar de drie zijn één ding vergeten: hun adem veroorzaakt na een paar uur flinke condens op de ramen van de bouwkeet. Een oplettende agent ziet rond zes uur 's ochtends de beslagen ramen en een paar minuten later sleept de politie de drie krakers uit de bouwkeet.

Tapgesprekken

Quote

Het gaat om het segment zware criminelen, daar willen we wat aan doen

Jos van der Stap, Nationale Politie

Een succes dus - maar ook deze zaak laat zien hoeveel moeite politie en Openbaar Ministerie hebben om slimme plofkrakers te pakken en te laten veroordelen. Een jaar na hun arrestatie is er nog altijd geen zicht op een inhoudelijke behandeling van de rechtszaak. Op basis van tapgesprekken en onderzoek denkt de politie dat de groep liefst 54 plofkraken heeft gepleegd, maar het OM ziet slechts in zeven zaken genoeg bewijs.

En ook in die zaken verloopt het onderzoek stroef. Advocaten kraken het gebruik van chemisch dna als bewijs: dat spul werd aangetroffen op de grote geldbedragen die bij de verdachten werden aangetroffen, maar volgens de advocaten is er geen zekerheid of dat goedje ook echt aan de bewuste plofkraken te koppelen is. De rechtbank heeft de zeven verdachten vorige maand voorlopig vrijgelaten - meestal geen goed teken voor het Openbaar Ministerie.

Het bewijs is in veel zaken een probleem, erkent Jos van der Stap van het plofkraakteam van de Nationale Politie. ,,Het is gewoon niet gemakkelijk om de zware criminelen te pakken en veroordeeld te krijgen.'' Hij zegt ook dat de grote groep Marokkaanse Nederlanders die volgens de politie achter veel kraken zit, nauwelijks wordt gepakt.

Daarom wil de politie deze criminelen dichter op de huid zitten. ,,Ze plegen niet alleen plofkraken, ze zijn vaak ook actief in de drugshandel en soms zelfs bij liquidaties. Het gaat om het segment zware criminelen. En daar willen we met alle middelen wat aan doen.'' Dit najaar begint een proef waarbij de politie verdachten hinderlijk volgt, vermogen van ze afpakt en familieleden - zoals broertjes - extra in de gaten te houdt.

Geldnood

De twee vrouwen uit het Zeeuwse Kortgene werden wél gepakt. Ze gingen vrijuit nadat ze een bekentenis hadden afgelegd. Korte tijd later werden moeder en dochter uit hun huurwoning gezet, vanwege wietplantjes in de achtertuin. Sindsdien heeft niemand in Kortgene hen nog gezien. ,,De moeder was een lieve, behulpzame vrouw'', vertelt hun oude buurman. ,,Maar ze had lichamelijke klachten en zat blijkbaar in geldnood. Dan gaan mensen gekke dingen doen.''

En de pinautomaat die de vrouwen onder handen namen? Die zit er nog steeds, vertelt Ruud Maartense, die naast de plaats delict werkt. ,,Er zit hier maar één automaat in de wijde omtrek, dus dat ding wordt hartstikke veel gebruikt. Van ons mag 'ie blijven zitten: het is goed voor de omzet en we zijn niet bang. Die plofkraak was zo'n fiasco, deze plek laten ze voortaan vast links liggen.''