Volledig scherm
Bloemen en een kaars bij een foto ter herinnering aan Suzanne. © Angeliek de Jonge

'Deel van personeel Altrecht had genoeg van Suzanne'

Op 18 februari 2018 maakte Suzanne Zwarts uit Zegveld een einde aan haar leven. Ze was dertien jaar psychiatrisch patiënt, maar geen enkele kliniek wist raad met haar problemen. Behandelaren in haar laatste kliniek bij Altrecht in Utrecht werkten haar onder dubieuze omstandigheden de instelling uit. Suzanne belandde daardoor in een gevangenis in Zaanstad, zo leert inzage in haar dossier. Dit is haar verhaal.

Quote

Suzanne vindt het belangrijk om vanuit haar geloof iets te doen voor de mensheid

Het is deze zondag nog pikkedonker, zes uur in de ochtend, als Cor Zwarts wakker wordt van gestommel. Wat kan dat zo vroeg zijn? Behoedzaam loopt hij naar de voordeur. Doerak, de kleine Jack Russel van het gezin, blaft en in het donker ziet Zwarts twee gedaantes met een zaklamp. ,,Wat moet dat", roept Zwarts.

,,Politie, wilt u de deur openmaken. Het is belangrijk.” Als de twee binnenlopen, is zijn vrouw Greet klaarwakker. Zodra ze de woonkamer instapt en de agenten ziet, weet ze genoeg. Haar 31-jarige dochter Suzanne is dood. Greet zakt ineen, valt op de grond en is ontroostbaar.

Iets doen voor mensheid

Het leven lacht Suzanne, tweede kind uit een hecht gezin met vier kinderen, toe. Ze is een stoere en gezonde puber met grote plannen. Het is de zomer van 2005 en de dan 17-jarige Suzanne staat op het punt naar Ghana te vertrekken, waar ze met de christelijke hulporganisatie World Servants drie weken vrijwilligerswerk gaat doen. Eerder was ze al op een soortgelijke reis naar Bolivia geweest en dat beviel goed.

Suzanne vindt het belangrijk om vanuit haar geloof iets te doen voor de mensheid. Na haar vmbo-diploma op Driestar College in Gouda kiest ze voor een opleiding tot verpleegkundige. Werken met gehandicapten is haar droom. Wanneer ze terugkomt uit Ghana, wacht een nieuw avontuur. Op Cyprus gaat ze in Nicosia stage lopen in het Apollion Private Hospital.

Ziek naar anorexiakliniek 

Volledig scherm
Het leven lachte Suzanne toe, ze is een stoere en gezonde puber met grote plannen. © Privéfoto

Eenmaal op Cyprus gaat het slecht met Suzanne. Ze wordt ziek. Het ziekenhuispersoneel denkt dat ze in Ghana een bacteriële infectie heeft opgelopen, want in korte tijd valt Suzanne sterk af. Ze spuugt, heeft last van misselijkheid en hoofdpijn en voelt zich draaierig. Aan haar stage komt ze niet toe.

Na anderhalve maand halen Cor en Greet haar op van Schiphol. De huisarts vermoedt dat Suzanne anorexia heeft en een week later rijdt Greet met Suzanne naar een anorexiakliniek in Zeist, waar ze wordt opgenomen. Na een jaar is ze uitbehandeld en verhuist Suzanne naar een andere kliniek. Cor en Greet hebben de hoop dat Suzanne snel opknapt.

Met auto op het spoor

De eerste keer dat Suzanne probeert uit het leven te stappen is de schok voor Cor en Greet enorm. Ze kunnen niet geloven dat Suzanne zelfmoord heeft willen plegen. Suzanne is die middag in augustus 2006 in haar blauwe Ford Ka gestapt die ze voor haar 18e kreeg. Ze rijdt ermee naar Nunspeet en zet de auto op een spoorwegovergang.

Voorbijgangers die het zien gebeuren, trekken haar uit de auto. ,,Het viel wel mee, toch", zegt Suzanne tegen haar verbouwereerde ouders. Na een dag op de crisisdienst in het St Jansdal-ziekenhuis in Harderwijk mag Suzanne weer mee naar huis. ,,Goed  uitslapen, dan komt het vanzelf goed", hoort ze van de psychiater. 

Opname valt gezin zwaar

Quote

Suzanne stapt in haar Ford Ka die ze voor haar 18e kreeg en zet de auto op een spoorweg­over­gang

Maar in de jaren die volgen komt het niet goed. Suzanne ontwikkelt sterke psychiatrische klachten. Lijdzaam zien Cor en Greet toe hoe Suzanne op de gesloten afdeling van het UMC Utrecht moet worden opgenomen. De opname valt het gezin Zwarts zwaar. In de directe omgeving van de familie weet niemand van de hoed en de rand. Het gezin draagt het verdriet om Suzanne liever zelf.

Vader Cor blijft ondertussen zijn interieurwinkel in Mijdrecht runnen. Als het UMC Suzanne laat overplaatsen, komt ze terecht in een inrichting van Altrecht in Woerden. Altrecht is de grootste instelling voor geestelijke gezondheidszorg in de regio Utrecht. Anderhalf jaar verblijft ze op de gesloten afdeling. Daarna gaat Suzanne weer bij haar ouders wonen. Dat gaat niet lang goed.

Politie moet Suzanne redden

De politie moet er vaak aan te pas komen om haar leven te redden, bijvoorbeeld als ze dreigt van een brug boven de A12 te springen. Na zeven maanden met talloze zelfmoordpogingen is de situatie onhoudbaar. Suzanne wordt opnieuw opgenomen. In de jaren die volgen wordt Suzanne als een jojo van instelling naar instelling gestuurd. Niemand weet wat het beste is voor haar steeds heftiger wordende psychiatrische problemen.

Tussen 2007 en 2013 wordt Suzanne in diverse klinieken in Utrecht, Woerden en Den Haag opgenomen. Ondertussen is Suzanne vooral zieker geworden. Tot verdriet van haar familie, die niet veel kan doen. Langzaam vereenzaamt ook de familie Zwarts. De meeste familie en vrienden haken af. Voor hen is de situatie van Suzanne te complex.

Geen licht aan einde tunnel

Quote

Niemand weet wat het beste is voor haar steeds heftiger wordende psychiatri­sche problemen

Suzanne hoort stemmen in haar hoofd, weigert te eten, is depressief en verwondt zichzelf door in haar armen te snijden. Ze drukt sigaretten uit op haar pols en giet kokend water over haar benen. ,,Ik doe het om de pijn in mijn hoofd niet te voelen", zegt ze tegen Greet. Om de kans op zelfbeschadiging zo klein mogelijk te maken, zit Suzanne vaak in een piepkleine cel.

Suzanne vereenzaamt en ziet geen licht meer aan het einde van de tunnel. In Woerden hebben behandelaars een borderline-persoonlijkheidsstoornis vastgesteld. En langzaam begint Suzanne te vertellen. De verhalen over wat er in Ghana is gebeurd, komen pas los in 2009. Dan valt het kwartje bij Cor en Greet. 

Verkracht op reis in Ghana

Een beetje zenuwachtig stapt Suzanne 1 augustus 2005 op Alitaliavlucht AZ 846 naar Accra. Vanuit de Ghanese hoofdstad rijdt een bus de groep naar Jirapa. Samen met andere jonge mensen bouwt ze hier aan nieuwe klaslokalen van de Power House International School.

Tijdens een van de laatste avonden gaat de groep wat drinken in een café in Jirapa. Op de weg terug raakt Suzanne achterop. De begeleiding heeft het niet in de gaten. Dan slaan vijf bouwvakkers toe: achter een gebouw wordt Suzanne verkracht. Uit schaamte vertelt ze niemand wat haar is overkomen.

Opname in Willem Arntsz Huis

Quote

In Ghana wordt Suzanne verkracht, maar uit schaamte vertelt ze niemand wat haar is overkomen

In 2014 wordt Suzanne opgenomen in het Willem Arntsz Huis van Altrecht, in de Utrechtse binnenstad. Ze krijgt een eigen kamer waar een grote poster hangt: ‘Welkom Suzanne’. Suzanne mag ook voor eerst af en toe naar buiten. Samen met Greet wandelt ze veel over de Oudegracht. De buitenlucht doet haar goed. En een reis met psychiatrisch verpleegkundige en sociaal ondernemer Rokus Loopik naar New York pakt goed uit. Ze komt als herboren terug.

,,Ik wil een normaal en gezellig leven lijden. Terrasjes pakken en naar de bioscoop", vertelt ze aan Greet. Aan terrasjes pakken komt Suzanne niet toe. Ze loopt vast en glijdt af. Ze blijft zichzelf snijden en trekt haar hechtingen los. Volgens haar behandelaren vertoont ze ook agressief gedrag. ,,Als ik gek doe, krijg ik meer voor elkaar", zegt ze tegen haar ouders. In mei 2017 zwaait ze met een aardappelschilmesje.

Het personeel voelt zich bedreigd en doet aangifte. Het is een kantelpunt voor Suzanne binnen Altrecht, want de houding van sommige personeelsleden verandert. Enkele begeleiders krijgen een contactverbod met Cor en Greet. Suzanne en haar ouders zijn te lastig geworden. Het doet Suzanne geen goed. Ze hoort 24 uur per dag stemmen in haar hoofd en heeft hallucinaties. Ze ziet enge beesten die haar willen aanvallen.

'Ik wilde mezelf verstikken'

Het eerste weekend van september 2017 verloopt rampzalig. Zaterdag gaat Suzanne op het spoor zitten bij Utrecht CS. Een aankomende trein moet een noodstop maken. De politie neemt haar mee en in het cellencomplex doet ze een zelfmoordpoging. Diezelfde dag gaat ze terug naar Altrecht. In de nacht van zaterdag op zondag steekt ze in haar kamer een paar kranten in brand. ,,Ik wilde mezelf verstikken", zegt ze de tegen de beveiliger die de brand snel kan blussen.

Niemand is in gevaar geweest en de afdeling is niet ontruimd. Zondag arresteert de politie Suzanne en brengt haar naar het Penitentiair Psychiatrisch Centrum in Zaanstad. Cor en Greet horen pas maandag dat Suzanne is aangehouden. Ze zijn radeloos. Hoewel het brandje weinig voorstelt, blijft Suzanne zeven maanden in voorarrest in Zaanstad. Een aantal behandelaars van Suzanne wil van haar af en ziet in de brand een goede gelegenheid haar niet bij Altrecht te laten terugkeren, zal later blijken uit een excuusbrief van Altrecht.

In de aangifte wordt opgenomen dat haar situatie op de afdeling onhoudbaar is, hoewel het verzorgende personeel daar anders over denkt. Zij zien Suzanne graag terugkomen, want ‘Suus’ heeft regelmatig haar goede momenten en is dan een vrolijke meid. De beleidsbepalers van Altrecht denken daar anders over en doen er alles aan om haar buiten de deur te houden. Mails en brieven van de officier van justitie en Suzannes advocaat blijven onbeantwoord. Iedere poging Suzanne uit de gevangenis te krijgen mislukt.

Opgebaard in houten pipowagen

Quote

Een aantal behande­laars wil van Suzanne af en ziet in de brand daartoe een goede aanleiding

Cor en Greet zijn woedend op Altrecht. Zij zien hun dochter kapot gaan in de gevangenis en weten dat Suzanne hier niet thuishoort. Suzanne hoort in een psychiatrische instelling, alleen daar kan ze de juiste zorg krijgen. Officier van justitie Ronald Craenen deelt die mening en zoekt naar mogelijkheden om Suzanne in een andere kliniek haar proces af te laten wachten.

Maar doordat Altrecht weigert mee te werken, kan zowel Craenen als de rechtbank niet anders dan haar voorarrest verlengen. Uiteindelijk wordt Suzanne aangemeld voor een opname in het Pieter Baan Centrum. Suzanne vreest dat haar tbs wordt opgelegd en dat ze voor altijd in een tbs-kliniek wordt opgesloten. Op 18 februari vindt Suzanne de door haar gezochte rust.

Ondanks de strenge beveiliging in de gevangenis heeft Suzanne toch de mogelijkheid gekregen om uit het leven te stappen. Een officier van justitie besluit sectie te laten verrichten. Daardoor wordt tot groot verdriet van haar familie haar lichaam pas drie dagen later vrijgegeven. Cor en Greet baren haar op in een houten pipowagen in de tuin, waar zij na al die jaren eindelijk vrij thuis kon zijn. In besloten kring neemt de  familie vervolgens afscheid.

'Brandje was een mooie kans'

Vier maanden na de dood van Suzanne stuurt Pieter Prins, de geneesheer-directeur van Altrecht, een brief aan de familie Zwarts. Daarin biedt hij, mede namens de raad van bestuur, excuses aan. Hij geeft toe dat ‘een kleine onderstroom van het personeel’ al een jaar genoeg had van Suzanne en in het brandje een ‘mooie kans’ zag van haar af te komen.

Prins geeft toe dat de brand weinig voorstelde en dat Altrecht druk heeft gezet op de officier van justitie haar aan te houden. Daarnaast beaamt hij dat Altrecht een onvolledige medische overdracht heeft gegeven aan de gevangenis. ,,Ik wil u dan ook namens de instelling welgemeend excuses aanbieden voor deze gang van zaken en nogmaals mijn deelneming betuigen met dit afschuwelijke verlies.”

Dit artikel is tot stand gekomen door inzage in het dossier van Suzanne Zwarts. Ook is de familie Zwarts geïnterviewd. Altrecht heeft een interviewverzoek met Pieter Prins afgewezen en weigert verder inhoudelijk te reageren op de zaak.

Volledig scherm
Vader Cor Zwarts (56) voor de 'pipowagen' waar zijn dochter werd opgebaard. © Angeliek de Jonge

Zit jij in de knoop met jezelf en/of wil je praten over zelfdoding? Kijk voor hulp en advies op 113.nl of bel 0900-0113.