Volledig scherm
Bart van U. © politie

Deskundigen: systeem rond 'verwarde personen' rammelt

Justitie erkent fouten rond het opsluiten en toezicht op Bart van U., die verantwoordelijk wordt gehouden voor de moord op zijn eigen zus én Els Borst. Toch zou vooral het systeem rond 'verwarde personen' rammelen. Deskundigen erkennen dat. ,,Vorig jaar waren er veertien moorden door die hiaten.''

De reclassering was in 2011 niet mals over Bart van U. (38). Ze had het over 'psychisch disfunctioneren'. Sprak van 'geestelijk labiel' en 'waandenkbeelden'. Ze noemt hem een mogelijk ernstige bedreiging voor de samenleving, zeker gezien zijn drift om wapens te verzamelen.

Geen wettelijke mogelijkheden
Hoe kan het dan dat Van U. niet in de cel belandde of werd opgenomen in een instelling? Justitie, het gerechtshof, de GGZ; ze zeggen in koor dat ze geen wettelijke mogelijkheden hadden om de weigerachtige Van U. te stuiten.

Volgens Hjalmar van Marle, hoogleraar forensische psychiatrie, rammelt het systeem inderdaad. Gezondheidszorg en het gevangeniswezen sluiten onvoldoende op elkaar aan, zegt hij.

Gestaakt
Zo lag er bij zijn veroordeling in 2012 het rapport dat Van U. een gevaar was, maar staakte justitie pogingen om hem de cel in te krijgen. Ze zeggen te hebben ingeschat dat zijn straf enorm verkort zou gaan worden, doordat hij beroep had ingesteld. Dat dit de moord op Borst had kunnen voorkomen, wijst justitie van de hand.

Van Marle is vooral streng vanwege het principe dat Van U. weer op straat kwam te staan. ,,Op dat moment hebben ze hem gewoon laten lopen. Dat is vanuit justitieel oogpunt misschien te begrijpen, maar er is onvoldoende geprobeerd om Van U. in de gezondheidszorg opgenomen te krijgen, want dat had echt kans van slagen gehad. Het zit gewoon nog niet in de routine van justitie.''

De hoogleraar kwalificeert dat niet als 'falen'. ,,De sector denkt er nog gewoon niet goed genoeg over na.''

Noodkreet
Toen Van U. 3 dagen na de moord op Borst als een soort noodkreet vuurwerk afstak voor een politiebureau, kwam hij wél aan 'de hulpverlenerskant' terecht. Op last van de burgemeester van Amersfoort kwam hij vast te zitten op basis van de wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen.

Een rechter besloot op advies van een psychiater dat hij al weer snel moest worden vrijgelaten. Er zou geen acuut gevaar voor hemzelf of anderen zijn geweest. Van Marle: ,,Het is maar zeer de vraag of de psychiater op zijn beurt de justitiële doopceel van Van U. heeft gelicht. Dat zat dan weer niet in zíjn routine. Iedereen werkt op zijn eiland, in zíjn wereld. Er liggen convenanten en afspraken, maar dat is de papieren werkelijkheid. De kloof is gewoon nog te groot.''

14 moordzaken
Alleen al van 2014 kent hij veertien moordzaken en geweldsincidenten waarbij de dader(s) in contact stonden met zowel justitie als gezondheidszorg, terwijl het uiteindelijk toch misging.

Toch is het moeilijk. Elke dag ziet de politie zo'n 140 verwarde en overspannen personen, samen goed voor zo'n 52.000 incidenten per jaar. Hen allemaal onderbrengen bij de juiste zorg of traject is ondoenlijk, erkent Van Marle. ,,Alles voorkomen, dat lukt niet. Maar nu zijn er hiaten waar nodig aan gewerkt moeten worden.''