Volledig scherm
Een hond in een auto heeft last van de hitte. © Koen Suyk

Dierenmishandeling vaak niet opgemerkt

Dierenartsen maken nauwelijks melding van dierenmishandeling. Vele duizenden gevallen blijven onopgemerkt, verborgen achter de voordeur én onder een vachtje. Een nieuw en uniek expertisecentrum moet daar verandering in brengen. Het is de eerste plek ter wereld waar forensisch-medische experts beschikbaar zijn om bijvoorbeeld foto's van verwondingen te analyseren. 

Quote

Mensen die hun dieren mishande­len, kunnen zich ook schuldig maken aan bijvoor­beeld huiselijk geweld

Ze worden geschopt, geslagen, bewerkt met sigarettenpeuken, seksueel misbruikt ook. Lang niet alle huisdieren in Nederland houden er een luxeleventje op na. Net zoals hun baasjes, blijkt uit onderzoek. ,,Mensen die hun dieren mishandelen, kunnen zich ook schuldig maken aan bijvoorbeeld huiselijk geweld. Ook seriemoordenaars beginnen met het mishandelen van dieren,’’ zegt Nienke Endenburg van de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht.  Het maakt het extra belangrijk dierenleed en mogelijk erger op te sporen, maar vermoedelijk blijven vele duizenden gevallen van dierenmishandeling onopgemerkt.  

Het splinternieuwe Landelijk Expertisecentrum Dierenmishandeling (LED) moet zorgen dat dierenartsen vaker melding maken van mishandeling. Endenburg: ,,In een gemiddelde praktijk komen per maand ongeveer vijf mishandelde dieren binnen. Op dit moment wordt er vrijwel geen één gemeld.’’ Dierenartsen zijn dan ook vooral geschoold verwondingen te voorkomen en genezen, niet om mishandeling te constateren. 

Melding

Dat geldt niet voor medisch-forensische experts en veterinair pathologen van de Universiteit Utrecht en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), die in het centrum de handen ineen slaan. Vanaf volgende week helpen zij te bepalen of er sprake is van mishandeling, bijvoorbeeld aan de hand van foto's van verwondingen.  Daarbij geeft het expertisecentrum advies over het veilig stellen van sporen en vervolgstappen bij mishandeling. De dierenarts kan dan melding doen bij de politie, die verder onderzoek kan doen naar de toedracht en verdachten. 

Terwijl Amerikaans onderzoek uitwijst dat dierenmishandeling een voorbode van meer geweld kan zijn, is in Nederland is vooral veel onduidelijk over plegers van dierenmishandeling, zegt Anton van Wijk van Bureau Beke, dat onderzoek zal doen naar de zaken die door dierenartsen aan de politie worden gemeld. ,,We weten op dit moment heel weinig over dierenmishandeling. Terwijl er elk jaar duizenden meldingen zijn van verwaarlozing, hebben wij bij eerder onderzoek honderd zaken over mishandeling kunnen vinden, verdeeld over een paar jaar.’’ 

Achter de voordeur

Dierenmishandeling wordt vaak niet opgemerkt omdat het achter de voordeur plaatsvindt. Zelfs als buurtbewoners er iets van mee krijgen, durven ze vaak niets te zeggen, uit angst voor de daders. ,,Er blijft dus veel dierenleed verborgen.’’

Uit het beperkte onderzoek dat bureau Beke wel kon verrichten, doemden daders met hele diverse achtergronden en kenmerken op. ,,De jongste pleger was 7 jaar, de oudste 75. Ook de motieven zijn heel verschillend.’’ Van Wijk verwacht dat dankzij de dierenartsen meer informatie beschikbaar zal komen.

Volledig scherm
Een eend met vermoedelijk een pijl uit een kruisboog door zijn snavel © ANP/Marcel van Hoorn.

Bijzondere band

Quote

Degene die het dier brengt kan heel goed de vrouw zijn die zelf wordt mishandeld

Opvallend genoeg gebeurt het dat andere slachtoffers van de mishandelaar bij de dierarts aankloppen, om te zorgen dat het wordt opgelapt. Endenburg: ,,Degene die het dier brengt kan heel goed de vrouw zijn die zelf wordt mishandeld.’’ Veelal is er sprake van een bijzondere band. ,,Gezinsleden die met geweld te maken hebben kunnen heel veel steun vinden bij hun huisdier, daar kunnen ze bij uithuilen.’’

Des te meer reden voor dierenartsen om alert te zijn op vreemd letsel bij de harige patiënten die ze over de vloer krijgen. Klopt het verhaal met de verwonding, of wil het baasje juist niets vertellen? ,,Een hond met twee gebroken voorpoten omdat hij van de bank is gevallen, daarbij kan een dierenarts denken: wat vreemd, dat kan niet kloppen. In de praktijk worden dezelfde verhalen verteld als bij kindermishandeling, alleen worden de symptomen verborgen door een vachtje.’’ 

Meer meldingen

De medisch-forensische experts en veterinair pathologen  van het LED kunnen via een beveiligde website geraadpleegd worden. Op dit moment hebben de eerste dierenartsen ook al een training gehad om met de site om te gaan en letsel te herkennen.  Het is de bedoeling dat dierenartsen uiteindelijk vaker aan de bel trekken bij meldnummer ‘144 red een dier’ of direct bij de politie. ,,Die doet het verdere onderzoek om te bepalen of iemand zich daadwerkelijk schuldig maakt aan mishandeling.’’ 

Nu al is er belangstelling vanuit landen zoals Zweden, Polen en Israël voor het initiatief. In eerste instantie richt het expertisecentrum zich op dierenartsen die gezelschapsdieren zoals honden en katten, maar ook paarden behandelen. 

Van Wijk hoopt op basis van het wetenschappelijk onderzoek uiteindelijk alsnog aan de profielen van mishandelaars te komen, om in te kunnen zetten op preventie. ,,Er valt te denken aan lessen op school, omdat we zien dat groepsdynamiek van invloed is op mishandeling door jongeren. Maar voordat het zo ver is, hebben we eerst meer informatie nodig.’’