Volledig scherm
De politie schoot vrijdag op station Amsterdam Centraal een verdachte neer van de steekpartij © anp

Dit is waarom Nederland zo gelaten reageert op de eerste terreuraanslag in 14 jaar

De steekpartij op Amsterdam Centraal vrijdag was de eerste terroristische aanslag met slachtoffers sinds de moord op filmmaker Theo van Gogh veertien jaar geleden. Waarom reageert Nederland zo nuchter?

,,Het klinkt bot, maar het speelt zeker mee dat er 'maar' twee mensen gewond zijn geraakt'', zegt terrorismedeskundige Jelle In febvan Buuren. ,,De politiek, de samenleving en de media hebben afgelopen dagen vrij nuchter gereageerd. Dat zou zeker anders zijn geweest bij een aanslag met kalasjnikovs, bomvesten, meerdere daders en tientallen gewonden en doden. Deze aanslag is niet te vergelijken met bijvoorbeeld die op Bataclan.'' 

Ook speelt mee dat afgelopen tijd in Europa vaker 'kleine' aanslagen zijn gepleegd door eenlingen, zegt de Leidse terrorismeonderzoeker. ,,Het lijkt erop dat we met z'n allen beter snappen en kunnen plaatsen dat zo'n steekincident kan plaatsvinden. Hoe erg het voor de slachtoffers ook is.'' 

'Verwarde man' in Den Haag

Daar komt volgens hem bij dat de autoriteiten van het begin af aan duidelijk hebben gecommuniceerd. ,,De politie meldde meteen dat rekening werd gehouden met een terroristisch motief. Heel anders dan de steekpartij in Den Haag begin mei, die  direct werd toegeschreven aan een verwarde man.''
De dader bleek toen een gevluchte Syriër die volgens getuigen 'Allahoe Akbar' zou hebben geroepen. ,,Dat veroorzaakte in de samenleving het gevoel dat de autoriteiten zaken onder de pet probeerden te houden. Probeerde de burgemeester het incident te bagatelliseren door een terroristisch motief uit te sluiten? Die vraag hield de media nog dagen na het incident bezig. Bij de aanslag van vrijdag speelde dat geen rol.''

Dat de dader van de steekpartij op Amsterdam Centraal direct is neergeschoten en opgepakt, helpt volgens Van Buuren ook mee. ,,De politie heeft ontzettend snel gereageerd. Ik hoor niets dan lof over hun optreden. Stel dat de dader ontkomen was; dat had voor veel onrust gezorgd. Dan had je nu krantenkoppen als 'klopjacht op terrorist in volle gang'. 

De slachtoffers waren bovendien geen Nederlanders, maar Amerikanen. ,,Als het Nederlanders waren geweest, was het drama dichterbij gekomen. Volgens de wetten van de media waren Nederlandse journalisten dan direct op zoek gegaan naar nabestaanden. Dat zou hebben geleid tot emotionele verhalen: familie en voetbalclub treuren, dorp in rouw.''

Quote

Het lijkt erop dat we met z'n allen beter snappen dat zo'n steekinci­dent kan plaatsvin­den

Terrorismedeskundige Jelle van Buuren

De dader, tenslotte, blijkt een 19-jarige Afghaan met een Duitse verblijfsvergunning. De verontwaardiging zou groter zijn geweest als het om een asielzoeker was gegaan die door Nederland was binnengehaald, zegt Van Buuren. ,,Op sociale media zag je nu wat cynische commentaren als 'Bedankt Merkel'. Die zijn hier toch wat minder beladen dan wanneer het 'Bedankt Rutte' zou zijn geweest.''

Extreem rechts

Vergeleken met Duitsland, waar afgelopen week duizenden demonstranten de straat op gingen na een dodelijke steekpartij in Chemnitz waarbij twee asielzoekers betrokken waren, is Nederland volgens hem überhaupt veel minder gepolariseerd. ,,In Duitsland heeft extreem rechts een veel grotere aanhang. Daarbij zijn er afgelopen jaren meer terroristische aanslagen (zoals dit voorjaar met een busje in Münster en in 2016 op de Kerstmarkt in Berlijn, red.) en incidenten met buitenlanders geweest, zoals de aanrandingen tijdens oudejaarsnacht 2015 in Keulen. Dat leidt tot een veel explosievere discussie.''

Het is niet zo dat de feitelijke terroristische dreiging in Nederland minder groot geworden is. Het dreigingsniveau staat hier niets voor niets al heel lang op vier, zegt Van Buren; het op één na hoogste niveau ('substantieel'). ,,Afgelopen jaren zijn in Nederland tientallen mensen opgepakt en veroordeeld voor het voorbereiden van misdaden met een terroristisch oogmerk. Maar het nieuws dat iemand met een ingepakte rugzak en een treinkaartje voor Syrië is opgepakt heeft minder impact dan een aanslag met veel doden en gewonden.'' 

Kijk hier naar de beelden van vlak na het incident:

Moskee

In februari 2016 pleegden vijf daders een terreuraanval op een moskee in Enschede. Ze gooiden brandbommen naar het pand, waar op dat moment enkele tientallen mensen aanwezig waren. Een voorbijganger wist het vuur tijdig uit te krijgen, maar zowel de rechtbank als het Hof oordeelden dat de vijf zich schuldig hebben gemaakt aan een terreuraanslag.