Er ligt een flinke zak geld voor stoppende boeren (maar het enthousiasme is ver te zoeken)

Er komen van die 1,3 miljard euro twee speciale opkoopregelingen voor veehouders. De eerste is de gerichte opkoopregeling, waarvoor 350 miljoen euro is gereserveerd. Provincies zullen het opkopen gaan regelen. 

De tweede regeling is de ‘landelijke beëindigingsmaatregel veehouderijen’, met 1 miljard euro op de plank, die wordt verdeeld over drie jaar. In 2021 gaat het om 100 miljoen, in 2022 om 700 miljoen en in 2023 om nog eens 200 miljoen. De Europese Commissie moet nog wel goedkeuring geven. 

Alle veehouders mogen zich melden, al zullen de twee regelingen gericht zijn op boerenbedrijven met een hoge stikstofuitstoot rondom Natura 2000-gebieden. Het gaat dan om zogeheten piekbelasters.

De gerichte opkoopregeling bijt het spits af, dit najaar nog. Aanmelden kan volgens het ministerie van landbouw al sinds februari. Maar in Oost-Nederland loopt het nog niet storm. Sterker, het aantal aanmeldingen van boeren in Overijssel, Gelderland en Flevoland stond begin oktober op nul, zo blijkt. Alleen in Overijssel werd voorzichtig naar de regeling geïnformeerd, officiële aanmeldingen kwamen daar nog niet van. Ook in veel andere provincies is er wel belangstelling, maar hebben zich nog geen boeren gemeld om zich vrijwillig te laten uitkopen.

Varkensboer Martijn Groot Koerkamp uit Teuge is niet plan zich aan te melden. ,,Ik heb nooit besloten aan de oude of nieuwe regeling mee te doen. Ik wil gewoon varkenshouder blijven. Dat was altijd mijn droom, waarom zou ik dan stoppen? Ik ben sowieso tegen uitkopen. Het heeft een grote impact op gezinnen en op het leven in het buitengebied.”

Boer Wim van Ittersum uit Mastenbroek peinst er niet over zijn melkveehouderij van de hand te doen. Integendeel. ,,Sinds twee zonen ambitie hebben getoond om verder te gaan, hebben we dat nooit overwogen. We hebben een gezond melkveebedrijf, dat klaar is voor de toekomst.”

Gaan er wel aanmeldingen komen? Ja, stelt het ministerie van Landbouw. ,,Ongetwijfeld”, zegt woordvoerder Rudi Buis. Volgens hem moet de regeling gewoon nog goed onder de aandacht worden gebracht. ,,Eenzelfde beeld zagen we bij de warme saneringsregeling voor de varkenshouderij. Op het moment dat het loket open is en dat wordt uitgedragen, zullen er aanmeldingen volgen.”

Boerenorganisaties betwijfelen dat. ,,Normaliter wordt dit soort regelingen overtekend. Dat zal mogelijk hier ook gebeuren. Maar de overheid moet zich niet op voorhand rijk rekenen”, zegt Caroline van der Plas uit Deventer, voorzitter van de BoerBurgerBeweging, die in maart volgend jaar meedoet aan de Tweede Kamerverkiezingen. ,,De subsidieregeling sanering varkenshouderij werd ook overtekend en nu blijkt dat waarschijnlijk maar de helft van alle goedgekeurde aanvragers gaat meedoen.”

,,Ik heb niet het idee dat het erg leeft in de sector”, zegt melkveehouder Van Ittersum. De geringe belangstelling van boeren heeft te maken met onzekerheid, denkt het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK), de belangenvereniging voor agrarische jongeren. Voorzitter Andre Arfman uit Vorden: ,,De onzekerheid maakt mensen afwachtend. Ook het beëindigen van een bedrijf dat al generaties in de familie is, is een emotioneel zwaar proces.”

Dat het kabinet 1,3 miljard euro beschikbaar stelt voor het opkopen van boeren, doet de wenkbrauwen in de landbouwwereld fronsen. LTO Nederland en de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) roepen de Tweede Kamer op 750 miljoen van die 1,3 miljard af te halen en te investeren in innovaties op veehouderijbedrijven. ,,De focus is nu vooral gericht op de opkoop: piekbelasters eruit”, zegt Trienke Elshof, portefeuillehouder Gezonde Omgeving bij LTO Nederland. ,,Maar dat is erg duur. Je moet veel meer inzetten op innovatie.”

,,Het is jammer dat er zo veel geld uitgetrokken wordt voor dit soort opkoopregelingen”, stelt Marion Logtenberg namens de Nederlandse Melkveehouders Vakbond, gevestigd in Putten. ,,Het helpt het doel niet vooruit, het effect zal heel gering zijn.”

Erik Luiten, voorzitter van boerenactiegroep Agractie, denkt dat het opkopen van boerderijen wel effect heeft op de stikstofuitstoot rond natuurgebieden. ,,Maar dat effect is minimaal. Als je één koe minder hebt, dan stoot die inderdaad ook niet meer uit. Maar met dezelfde kosten om een boerderij uit te kopen, kun je tien boerderijen een premie geven om te innoveren.”

Kees van Veluw, docent biologische landbouw aan de Wageningen Universiteit, snapt de kritiek. ,,Het opkopen van een boerenbedrijf zal de stikstofuitstoot hier en daar terugdringen. Op de plek waar je een bedrijf opkoopt, helpt het. Maar andere bedrijven zullen bijvoorbeeld gaan uitbreiden. Het is vooral een oplossing voor de korte termijn.”

Hij vindt de 1,3 miljard euro voor de opkoopregelingen weggegooid geld. ,,Zorg dat een boer met geld van de overheid minder stikstof uitstoot. Zorg voor een ring van biologische landbouwbedrijven rond die Natura 2000-gebieden. We hebben al zo weinig boeren in Nederland, die moeten we hier houden.”

_{Tekst loopt verder onder kaart...}

Agractie-voorman Luiten vreest ook voor de toekomst van het platteland. ,,Uitkopen van boerenbedrijven pakt desastreus uit voor veel plattelandsgemeenten. Niet vanwege de boeren zelf, maar vooral vanwege de periferie, daar vinden veel mensen hun dagelijks werk in”, stelt Luiten, die doelt op bedrijven die landbouwmachines maken, zorgen voor stalinrichting of actief zijn in de verwerkende industrie.

Het ministerie van Landbouw, dat dinsdag de wet met stikstofplannen naar de Tweede Kamer stuurde, snapt die zorgen. ,,Er zullen veel en veel meer boeren blijven dan stoppen. Voor de blijvende boer zorgen we ook voor perspectief”, zegt woordvoerder Buis. Volgens hem gaat er wel degelijk veel geld naar innovaties. ,,Voor stalaanpassingen is gedurende de stikstofaanpak tot 2030 in totaal 280 miljoen euro beschikbaar. Ook komt er een Omschakelfonds voor boeren, met 175 miljoen euro.”

Worden de opkoopregelingen een succes? Volgens Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging hangt dat mede af van wat stoppende boeren ná de regeling kunnen gaan doen. ,,Als gemeenten rigide vasthouden aan agrarische bestemming en niet meedenken in nieuwe kansen - evenementenruimte, bed & breakfast - dan zal de animo om te stoppen ook minder zijn.”

Bekijk hieronder onze video’s over het stikstofprobleem: