Volledig scherm
© Archieffoto AD

Explosie aan verhalen over kinderlokkers in witte busjes

Mannen in witte busjes die kinderen proberen mee te lokken: een horrorscenario voor ouders en kinderen. De afgelopen weken zijn verhalen over wittebusjesmannen ongekend vaak opgedoken, van Zoetermeer en Alphen tot Castricum en het Groningse Tolbert. Werkelijkheid of een broodjeaapverhaal?

Basisscholen in Alphen waarschuwden vorige week voor een kinderlokker in een wit busje. Verschillende leerlingen zouden daadwerkelijk zijn aangesproken, soms zelfs achtervolgd. In het 'verjaardagscircuit' circuleren nog engere wittebusjesverhalen, zoals over gedrogeerde kinderen die in het Zegerslootgebied zouden zijn 'gedumpt'. De politie heeft geen aangiften hiervan.

Concrete bewijzen van kindermisbruik door de wittebusjesmannen noch van hun slechte bedoelingen zijn er ook niet, ook al is de reeks meldingen van witte busjes indrukwekkend. Alleen al in maart van dit jaar zouden de, meestal witte, busjes met enge mannen erin al op een stuk of tien plaatsen zijn gezien: Strijen, Egmond aan Zee, Castricum, Tolbert (Groningen), Sassenheim, Moordrecht, Oudewater, Nieuwerkerk aan de IJssel, Zoetermeer en Alphen.

Explosie aan witte-busjesverhalen
'Voor mij is deze explosie aan witte- busjesverhalen hoogst interessant', zegt Dr. Peter Burger, onderzoeker en docent bij de opleiding journalistiek en nieuwe media van de Universiteit Leiden, pas gepromoveerd op het fenomeen 'broodjeaapverhalen'.

'Verhalen over witte busjes bestaan al vele jaren; de oudste melding dateert van 2000, in Oss, en vanaf 2004 duiken de wittebusjesverhalen elk jaar wel een of meerdere keren op. Maar naar aanleiding van de schaal waarop de meldingen de afgelopen weken binnenkwamen, ben ik er een onderzoek naar begonnen. Ik wil weten: waarom juist nu? Daar ben ik nog niet achter.'

'Angst is van alle tijden'
Burger, zelf vader van twee dochters, bagatelliseert de verhalen over witte busjes overigens niet. 'De angst voor kindermisbruik is heel begrijpelijk, die heb ik zelf ook. Die angst is van alle tijden. En er zijn gevallen waarbij ontvoerders kinderen van straat oppikken en meenemen. Zo is er in Oudenbosch, in 2012, een dader veroordeeld. Nog tijden daarna bleven mensen een blauwe auto zien en waarschuwden ze daarvoor. En het witte busje associëren we wellicht met 'gevaar' sinds Dutroux en de ontvoerder van Natascha Kampusch er gebruik van maakten.'

Dat er een wittebusjesbende rondrijdt, lijkt niet waarschijnlijk. Maar een vorm van massahysterie, een 'wittebusjessyndroom', lijkt inmiddels wel aanwezig.

Burger: 'Angst voor iets heel engs dat best zou kunnen gebeuren, hoe klein het risico ook is, zorgt ervoor dat mensen gevaar zien waar het niet is. De verdachte witte busjes van de afgelopen maanden lijken vooral het gevolg van het WYBIWYS-effect: what you believe is what you see. Net zoals je als je zelf zwanger bent overal zwangere vrouwen ziet, zie je opeens overal witte busjes als je daarop gaat letten. Het verhaal wordt steeds opnieuw verspreid via social media, die ik overigens niet wil demoniseren. Het kan heel nuttig zijn om elkaar via die weg te waarschuwen. Maar wat er gebeurt, is dat het verhaal geknipt en geplakt en dus vervormd wordt. Een bericht zonder plaatsnaam erin kan dus over elk dorp of elke stad gaan, dat is hier ook gebeurd. Op Facebook is een bericht over een wit busje in 'ons dorp', op 10 maart geplaatst door een Egmondse, zonder plaatsnaamvermelding, al 10.000 keer gedeeld.'

Weisser Bulli
Ook andere landen hebben hun wittebusjesverhalen. Australië en Groot Brittannië hun white vanstories, Duitsland de verhalen over weisser Bulli's en het weisse Bulli Phantom en ook in Zweden, Frankrijk, Argentinië en België komen ze voor.

'Met allemaal hetzelfde gegeven: een of meerdere mannen in een, meestal wit, busje die kinderen proberen mee te nemen. Het komt zelfs voor, zoals in Wijchen is gebeurd, dat totaal onschuldige bezitters van witte busjes het slachtoffer worden van de verhalen. In Wijchen ging het om een ijscoman die werd aangezien voor een kinderlokker.'

Politie Haaglanden
Een woordvoerder van de politie Haaglanden: 'Wij nemen elke melding over mogelijke kinderlokkers serieus, ook al benadrukken we dat we de zaak niet groter willen maken dan hij is. En we vragen iedereen om altijd alert te blijven. Wat we nodig hebben, zijn getuigen en concrete aanwijzingen zoals kentekens. En iedereen die iets verdachts ziet gebeuren: bel meteen 112!'