Volledig scherm
Eric Smit, mede-oprichter van Follow the Money. © ANP

Follow The Money betrokken bij Deens megaschandaal: ‘We zijn erin geluisd’

UPDATEHet Nederlandse journalistieke onderzoeksplatform Follow The Money (FTM) is in Denemarken onderdeel geworden van een schandaal dat in een Netflix-serie niet zou misstaan. Een rapport dat FTM tegen betaling opstelde, blijkt door het Deense vervoersbedrijf Falck gebruikt te zijn in een lastercampagne om de Rotterdamse vervoerder Bios van de Deense markt weg te krijgen.

FTM-medeoprichter Eric Smit zegt erin te zijn geluisd. Hem werd eind 2014 verteld dat het rapport, met daarin feiten en cijfers over Bios, gebruikt zou worden voor een artikel in een vakbondsblad. Maar de Deense Mededingingsraad DCC heeft nu na uitgebreid onderzoek vastgesteld dat Palle Smed, de Deense journalist annex communicatie-adviseur die Smit benaderde, voor Falck werkte. 

Het Rotterdamse Bios won in 2015 een aanbesteding om in het zuiden van Denemarken het ambulancevervoer te gaan verzorgen. Een enorme opdracht met een jaarlijkse waarde van maar liefst 50 miljoen euro, en dat voor tien jaar. Het feit dat Bios de Deense markt betrad, was blijkbaar tegen het zere been van Falck, een Deens bedrijf dat in 46 landen actief is. Het bedrijf zette een geraffineerde campagne op touw om Bios dwars te zitten.

Zo werd Falck-personeel in dreigende woorden duidelijk gemaakt nooit voor Bios te gaan werken. Werknemers werden zelfs naar andere delen van Denemarken verplaatst, terwijl daar niet eens werk voor ze was. De Deense media werden bewerkt met geruchten over Bios. Mogelijk is het rapport van FTM, Smit noemt het een ‘journalistiek halffabrikaat’, daarvoor gebruikt.

Failliet

De tactiek van Falck slaagde overigens. Nog geen jaar later was de Deense tak van Bios failliet. Het bedrijf zou nu een schadevergoeding van tientallen miljoenen euro’s in willen dienen. Een woordvoerder van Bios meldt telefonisch later te zullen reageren op het nieuws uit Denemarken. Mogelijk wordt Falck nog vervolgd voor het plegen van een zwaar economisch misdrijf.

Jakob Riis, de CEO van Falck, ging deze week al door het stof. Hij noemt de daden van zijn bedrijf ‘volstrekt onaanvaardbaar’.

Artikel gaat verder onder de foto

Volledig scherm
Stef Hesselink, algemeen directeur van de BIOS-groep. © Frank de Roo

Eric Smit zegt dat Palle Smed bij Follow The Money terecht kwam via Margo Smit, toen directeur van de Nederlands-Vlaamse Vereniging van Onderzoeksjournalisten VVOJ en nu ombudsman bij de NPO. Smit: ,,Smed was een bekroond journalist, zat in de raad van bestuur van de Deense zender TV2. Een grote naam in Denemarken. Dan ga je er vanuit dat zijn verhaal klopt.”

Margo Smit - geen familie van - zegt in een reactie zich het contact met Denemarken niet meer te kunnen herinneren. ,,Maar het is logisch dat ik de tussenpersoon geweest ben. Ik kreeg in mijn functie regelmatig verzoeken uit het buitenland en omdat dit over het onderzoeken van een bedrijf ging, was het logisch dat ik aan Eric dacht. We hadden vaker contact.”

FTM kreeg eind 2014 10.000 euro betaald voor het rapport over Bios, maar kwam er later achter dat er nooit een artikel in het Deense vakbondsblad 3F was verschenen. Smit: ,,Omdat het rapport geen smoking guns bevatte, vertelde Smed, en dat klopte ook.”

De FTM-medeoprichter zegt in mei 2015 wel te zijn gewaarschuwd door Bios, dat Falck achter de opdracht voor het rapport zou hebben gezeten. ,,Dat hebben we nagevraagd en ons werd verteld dat dat niet klopte. Er waren verder ook geen aanwijzingen voor. Maar Smed blijkt dus te hebben gelogen.”

Eigen artikelen

Follow The Money publiceerde in 2015 op de eigen website ook een aantal artikelen over Bios. ,,Maar dat was een autonome beslissing”, zegt Smit. ,,Daar had de Deense opdracht niets mee te maken.” Smit noemt Bios een ‘schamel gefinancierd bedrijf’ met ‘zo’n type stoere ondernemer met een grote bek aan het roer’. ,,Het was wel bijzonder dat zo’n relatief klein bedrijfje een enorm contract in Denemarken wist te bemachtigen.”

Nu is FTM, dat prat gaat op zijn geruchtmakende onthullingen en journalistieke onafhankelijkheid, dus zélf onderdeel van een schandaal. En dat voelt niet goed. ,,Het is heel triest, een verschrikkelijke vertoning. We hebben te goeder trouw en naar eer en geweten gehandeld, en met de inhoud van het rapport is niets mis. We zijn gewoon gigantisch bedonderd en voorgelogen. Maar uiteindelijk is het wel gebeurd. We hadden de achtergronden beter moeten onderzoeken, moet je achteraf vaststellen.” De gedachte dat zijn platform zich door bedrijven laat betalen om hun welgevallig journalistiek werk te leveren, verwijst hij resoluut naar het rijk der fabelen. ,,Ons hele bestaan is gelegitimeerd door onze journalistieke onafhankelijkheid. Die wil je nooit te grabbel gooien.”

Laatste opdracht

Follow The Money werkte tot 2015 nog in opdracht, ook voor traditionele media als de Volkskrant en Vrij Nederland. De opdracht uit Denemarken was toevallig de laatste, zegt Smit. ,,Sindsdien worden we gefinancierd door onze leden, niet meer door freelance-opdrachten.”

Smit zegt zich met een advocaat van FTM te beraden op stappen tegen de Denen. Hij kan zich voorstellen dat Bios ook boos is op Follow the Money. ,,Omdat ze ons toen ook hebben gewaarschuwd. Maar destijds klonk het zo ongeloofwaardig dat we er geen acht op hebben geslagen.”

Palle Smed heeft inmiddels toegegeven ‘onethisch te hebben gehandeld'. Tegenover het Deense medium DR verklaart hij dat hij dat ‘betreurt’. In het artikel zijn ook screenshots van de e-mails te zien die Smed naar Nederland stuurde.