Volledig scherm
VLNR: Onderhandelaars Mark Rutte, Sybrand Buma, Pieter Heerma en Halbe Zijlstra © ANP

Formatie: komende week spant het erom

De onderhandelingen over een nieuw kabinet gaan volgende week pas verder, nu GroenLinks-leider Jesse Klaver vandaag vanwege zijn ernstig zieke moeder niet kan deelnemen. Na Pasen moet duidelijk worden of de grote verschillen tussen met name GroenLinks en de centrumrechtse partijen VVD en CDA overbrugbaar zijn.

Quote

Psychologisch werkt het zeker zo dat er vlak voor het reces een besluit kan zijn of er genoeg beweging is om twee weken later door te gaan

Ingewijde

Een drietal Haagse betrokkenen spreken van een 'logisch go or no go-moment', omdat de onderhandelingen na volgende week donderdag een week helemaal stilliggen. De Kamer gaat dan met reces en de onderhandelaars snakken naar een weekje vakantie, nadat een slopende verkiezingscampagne naadloos overging in de formatiegesprekken.

Hoewel informateur Edith Schippers gisteravond na afloop van de ingekorte onderhandelingsweek stelde dat er over een aantal onderwerpen al stevig wordt onderhandeld - 'natuurlijk knettert het'- klinken achter de schermen andere geluiden. De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks zouden tot nu toe amper hebben bewogen. Maar dat houdt een keer op.

,,We kunnen niet nog wekenlang in cirkeltjes om elkaar heen blijven draaien", stelt een ingewijde. ,,Het is niet logisch om een week op vakantie te gaan, daarna nog twee of drie dagen te onderhandelen en dan alsnog te concluderen dat het niet gaat lukken." Die analyse wordt gedeeld door een andere betrokkene: ,,Psychologisch werkt het zeker zo dat er vlak voor het reces een besluit kan zijn of er genoeg beweging is om twee weken later door te gaan."

Serieus
Vooral GroenLinks wil voorkomen onnodig lang aan het lijntje te worden gehouden, al wil de partij ook niets forceren. Bij de partij bestaat nog altijd de vrees dat VVD en CDA alleen doen alsof het menens is, terwijl die partijen GroenLinks eigenlijk liever inruilen voor de ChristenUnie. ,,Deze partijen proberen écht samen een kabinet te vormen", bezwoer Schippers. ,,Anders zou ik adviseren ermee te stoppen."

De partijen voelen de druk toenemen, nu in de publieke opinie het beeld ontstaat dat het allemaal lang duurt, en er te weinig informatie naar buiten komt. En dat terwijl de echte onderhandelingen volgens Schippers nog weken kunnen duren. Deze week spraken de onderhandelaars over zorg, defensie, ontwikkelingssamenwerking, buitenlands beleid, klimaat en veiligheid. 

Verschillen
De verschillen tussen de vier partijen zijn groot. Alleen al getalsmatig is er een probleem: vooral GroenLinks neemt op bepaalde terreinen een totaal afwijkend standpunt in. Zo wil de partij als enige de inkomensverschillen actief verkleinen, terwijl de andere drie dat niet beogen en bijvoorbeeld de VVD zelfs de uitkeringen wil bevriezen. Voor Klaver is dit een van de punten die hij absoluut binnen wil halen, omdat anders linkse oppositiepartijen het hem in de Tweede Kamer de komende jaren zeer moeilijk zullen maken. Maar dan moeten de andere partijen GroenLinks die buit wel gunnen.

Ook op het terrein van de arbeidsmarkt, zoals het ontslagrecht, wijken de ideeën van GroenLinks nogal af van die van VVD, CDA en D66, die juist een versoepeling wensen. ,,In de speltheorie is vier een ingewikkeld getal", verklaart een insider de ingewikkelde puzzel.

Op andere onderwerpen is de krachtsverhouding minder scheef. VVD en CDA willen een strenger migratiebeleid, terwijl D66 en GroenLinks juist hameren op betere integratie van vluchtelingen die hier mogen blijven. Ook op het gebied van klimaat trekken GroenLinks en D66 samen op: beide partijen willen dat de overheid er een flinke schep bij bovenop doet om de CO2-uitstoot te verminderen, al gaat GroenLinks daarin veel verder door de belastingen stevig te vergroenen. CDA en VVD gruwen daarvan.

Van een 'kritieke fase' wil niemand weten, vooral ook omdat dit soort omineuze formatieclichés de boel binnenskamers flink op scherp kunnen zetten. Een ingewijde: ,,Ze zijn nog gewoon aan de gang, laten we maar zien wat volgende week ons brengt."

poll

Welk team kies jij?

Welk team kies jij?

  • Friet (41%)
  • Patat (59%)
45707 stemmen