Volledig scherm
Inwoners van gemeente Zuidplas konden stemmn in een drive-in stembureau. © ANP

Gemeenten: stembiljet moet kleiner en scanbaar worden

Gemeenten slaan alarm over de manier waarop verkiezingen worden gehouden. Stembiljetten zijn te groot, het handmatig tellen leidt tot fouten en stembureauleden zijn te oud. ,,Het verkiezingsproces is niet meer uitvoerbaar.''

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) pleiten in de Verkiezingsagenda 2021 voor drastische veranderingen in de stembusgang. ,,Dit kan zo niet langer'', zegt vicevoorzitter Henk van Dijkhuizen van de NVVB.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen zijn bij hertellingen grote verschillen aan het licht gekomen. ,,Tot diep in de nacht kruipen mensen op hun knieën door stoffige gymzalen'', licht Van Dijkhuizen toe. ,,Ook raken stembureauleden na een lange dag vermoeid. Het is logisch dat dan fouten worden gemaakt bij het tellen.”

Handzamer

De gemeenten pleiten voor het invoeren van een kleiner, handzaam stembiljet. ,,Het huidige telproces duurt lang, vraagt veel van stembureauleden en tellers en vergroot het risico op fouten'', zegt een VNG-woordvoerder. ,,Dit nieuwe handzame stembiljet zou bovendien, met behulp van scanapparatuur, elektronisch geteld moeten kunnen worden.''

Vandaag en morgen bespreken de NVVB-leden tijdens een congres de voorstellen die worden gedaan om de stembusgang te verbeteren. ,,Ik zie een soort verkramping als het gaat om het toelaten van ict-hulpmiddelen bij verkiezingen'', zegt Van Dijkhuizen. ,,Maar we moeten open staan voor technische mogelijkheden die wel degelijk veilig en betrouwbaar zijn. Daar moet nu serieus naar worden gekeken.''

Quote

Ik zie een soort verkram­ping als het gaat om het toelaten van ict-hulpmidde­len bij verkiezin­gen

Risico's

De partijen willen niet direct af van het rode potlood. ,,De risico’s van stemcomputers – zoals hackers en wantrouwen over de uitslag – zijn nu nog onvoldoende inzichtelijk'', aldus de VNG-woordvoerder. ,,Maar we moeten blijven onderzoeken of digitaal stemmen mogelijk is met het behoud van veiligheid, stemgeheim en stemvrijheid.''

De VNG en NVVB stellen voor een verplichte landelijke kwaliteitstoets voor stembureauleden in te voeren. De stembureaus worden nu vaak bemand door senioren. ,,Ouderen raken sneller vermoeid'', zegt Van Dijkhuizen. ,,We sturen mensen niet voor niets met pensioen op een bepaalde leeftijd.''

Weekend

Om meer jonge kiezers te trekken, willen de gemeenten verkiezingen in het weekeinde te houden en niet meer doordeweeks. ,,In het buitenland is dat al heel gebruikelijk. De bezetting op stembureaus is dan ook veel eenvoudiger te regelen. Ook de openingstijden zouden ingekort kunnen worden, waardoor de uitslag eerder bekend is.''

Daarnaast moet het systeem van volmachtstemmen worden afgeschaft, vinden de VNG en NVVB. Internationale waarnemers roepen al jaren dat dit systeem te fraudegevoelig is. ,,In huiselijke kring kan soms druk worden uitgeoefend om die volmacht af te geven'', zegt Van Dijkhuizen. ,,Daarmee kiest de gemachtigde op wie er wordt gestemd, in plaats van de kiezer.'' Hij stelt daarom een systeem van ‘
early-voting’ voor, waarbij mensen al voor de verkiezingsdag hun stem kunnen uitbrengen.

Quote

In het weekeinde zijn veel meer mensen vrij en beschik­baar om ingezet te worden op een stembureau

Rood potlood

De voorstellen worden binnenkort besproken met minister Ollongren van Binnenlandse Zaken. ,,Het ministerie evalueert momenteel, zoals bij elke verkiezing, om na te gaan wat beter kan in de toekomst'', zegt een woordvoerder van Ollongren. ,,Voorop staat de betrouwbaarheid van de verkiezingen. Daarom stemmen we nu nog met rood potlood.''